Ελάχιστη βάση λογικής

Τα αποτελέσματα των Πανελλαδικών Εξετάσεων ανέδειξαν για άλλη μία φορά τις κρίσιμες παθογένειες του συστήματος εισαγωγής των μαθητών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και τα άλυτα προβλήματα που εγκλωβίζουν τις επιλογές σπουδών χιλιάδων παιδιών σε έναν αέναο φαύλο κύκλο. Πέρα από τις διακυμάνσεις των βάσεων στις λεγόμενες περιζήτητες Σχολές, οι οποίες μονοπωλούν το ενδιαφέρον των ειδικών αλλά και της κοινωνίας στο ετήσιο εθνικό τελετουργικό των Πανελλαδικών Εξετάσεων, μια άλλη – λιγότερο προβεβλημένη – πραγματικότητα καταγράφεται με αυξανόμενη ένταση, από χρονιά σε χρονιά.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, πολλά πανεπιστημιακά Τμήματα κατέγραψαν εξαιρετικά χαμηλό αριθμό επιτυχόντων σε σχέση με τον προβλεπόμενο αριθμό εισακτέων φοιτητών. Ετσι, υπάρχουν Τμήματα για τα οποία είχαν εγκριθεί από το υπουργείο Παιδείας 100 ή 130 εισακτέοι φοιτητές τη νέα ακαδημαϊκή χρονιά και οι επιτυχόντες είναι αλλού ένας, αλλού δύο, αλλού τρεις, πέντε, οκτώ ή δέκα. Υπάρχουν Τμήματα τόσο με παραδοσιακά, όσο και με θεωρούμενα καινοτόμα αντικείμενα με μηδέν (0) επιτυχόντες, τα οποία φυσικά δεν θα λειτουργήσουν με πρώτα έτη. Υπάρχουν, τέλος, Τμήματα με είκοσι – είκοσι πέντε επιτυχόντες, τα οποία θα μείνουν κενά ή με μονοψήφιο αριθμό φοιτητών μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας των μετεγγραφών. Το ποσοστό των παραπάνω Τμημάτων αγγίζει σήμερα το 10% του συνόλου των Τμημάτων των Πανεπιστημίων της χώρας. Επίσης, ο εξαιρετικά χαμηλός αριθμός επιτυχόντων δεν αφορά μόνο Τμήματα ορισμένων περιφερειακών Πανεπιστημίων, αλλά και Τμήματα κεντρικών Πανεπιστημίων. Επομένως, δεν πρόκειται για σύμπτωμα κάποιας αρρυθμίας του συστήματος εισαγωγής, αλλά για δομικό πρόβλημα της οργάνωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Πολλοί θα σπεύσουν να αποδώσουν αυτή την προβληματική κατάσταση στη θέσπιση της ελάχιστης βάσης εισαγωγής. Είναι λάθος εκτίμηση, όταν δεν πρόκειται για ακατέργαστη ιδεοληψία. Η ΕΒΕ επηρεάζει ως έναν βαθμό τα παραπάνω αποτελέσματα, αλλά είναι γνωστό ότι αυτά τα φαινόμενα υπήρχαν και πριν από τη θέσπισή της. Τα κριτήρια επιλογής Τμημάτων έχουν αλλάξει. Και οι φοιτητές μέσα σε όλα αυτά; Σε ποιο ακαδημαϊκό περιβάλλον θα σπουδάσουν; Οι καθηγητές τους πώς θα αντιμετωπίσουν την εξέλιξη της έρευνας και της διδασκαλίας, την παραγωγή νέας γνώσης σε πανεπιστημιακά Τμήματα που φυτοζωούν;

Η αναγκαία μεταρρύθμιση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση πρέπει επιτέλους να στηριχθεί στην ελάχιστη βάση λογικής. Σήμερα, στην Ελλάδα των 10,5 εκατομμυρίων κατοίκων λειτουργούν 26 Πανεπιστήμια με 465 Τμήματα! Μετά την αλόγιστη – και καταστροφική για την τεχνολογική εκπαίδευση – «κατ’ απονομήν» συγχώνευση Πανεπιστημίων και ΤΕΙ, από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ το 2019, η οργάνωση και διασπορά των Τμημάτων και Σχολών αγγίζουν τα όρια του παραλογισμού. Υπάρχουν διαφορετικά Τμήματα του ιδίου Πανεπιστημίου με ομοειδή αντικείμενα, συχνά σε διαφορετικές πόλεις, Τμήματα διαφορετικών Πανεπιστημίων με ομοειδή ή ταυτόσημα αντικείμενα στην ίδια πόλη, πολλά Τμήματα με το ίδιο γνωστικό αντικείμενο στην ίδια Περιφέρεια, νέα Τμήματα χωρίς ή με ολιγομελές διδακτικό προσωπικό, Τμήματα – σφραγίδες που εισάγουν ελάχιστους φοιτητές.

Η μεγάλη μεταρρύθμιση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση πρέπει άμεσα να ξεκινήσει από την ανασυγκρότηση του ακαδημαϊκού χάρτη, την αξιολόγηση των πραγματικών αναγκών και δυνατοτήτων του συστήματός μας, την ευρεία συγχώνευση Τμημάτων και Σχολών με βάση συνεκτικά επιστημονικά αντικείμενα που οδηγούν σε ισχυρά πτυχία, με αναγνωρισμένα επαγγελματικά δικαιώματα. Ποιότητα σπουδών και γνωσιακά εφόδια κοινωνικής κινητικότητας απαιτούν σήμερα οι νέοι και όχι μια θέση πάρκινγκ φοίτησης. Για τα λάθη που έγιναν διαχρονικά ευθυνόμαστε πολλοί, πολιτικοί και πανεπιστημιακοί, όχι πάντως η νέα γενιά. Οι αλλαγές που επιτάσσει σήμερα η λογική της ευθύνης είναι χρέος απέναντί της, αλλά και απαραίτητη συνθήκη προστασίας και ανάπτυξης του δημόσιου αγαθού της παιδείας.

Ο Θεόδωρος Παπαθεοδώρου είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, πρ. υφυπουργός