Κύπρος εμπιστευτικό

«Την Παρασκευή 19 Ιουλίου, στις 17:00 το απόγευμα, το τουρκικό ΓΕΣ ανάβει το πράσινο φως για την εισβολή. Το σήμα με τη διαταγή για έναρξη της εισβολής, οι συνομιλίες των τούρκων αξιωματικών και η αναφορά τους για τη δύναμη του αποβατικού στόλου, υποκλέπτονται και προωθούνται αμέσως στους επιτελείς του ΓΕΣ στην Αθήνα. Ολοι ήταν ενήμεροι για το τι επίκειται».

Με αφορμή την ανωτέρω περιγραφή του επικεφαλής της Eλληνικής Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΚΥΠ) στην Κερύνεια το 1974, συνταγματάρχη Αλέξανδρου Σημαιοφορίδη, για τα πεπραγμένα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, το ερώτημα περί της γενεσιουργού αιτίας του Κυπριακού εξακολουθεί να παραμένει διαχρονικά επίκαιρο.

Είναι η λανθασμένη ανάγνωση του διεθνούς περιβάλλοντος, απόρροια της πολιτικό-διπλωματικής αβελτηρίας της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας  να διαγνώσει τον αξονικό πολιτικό στόχο της Μεγάλης Βρετανίας, αποδεχόμενη την πρόσκληση του βρετανού υπουργού Εξωτερικών, ΜακΜίλαν, για συμμετοχή στη τριμερή Διάσκεψη του Λονδίνου, το 1955, που εγγράφεται ως αξονική αιτία της δημιουργίας του κυπριακού ζητήματος. Αφενός, γιατί επέτρεψε την εφαρμογή της αρχής του διαίρει και βασίλευε στη Μεγαλόνησο από την αποικιακή μητρόπολη, ακυρώνοντας το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του κυπριακού λαού. Αφετέρου, γιατί με την αποδοχή της Τουρκίας ως ισότιμου εταίρου στις διπλωματικές διαβουλεύσεις, όχι μόνο την εισήγαγε στο ζήτημα της Κύπρου, αλλά της αναγνώρισε και κυριαρχικά δικαιώματα, ως μία εκ των τριών εγγυητριών δυνάμεων, κατά το γράμμα των συνθηκών Ζυρίχης – Λονδίνου (1959).

Συνεπακόλουθα, η έναρξη του αντιαποικιακού αγώνα των Κυπρίων, από την Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών (ΕΟΚΑ), την 1η Απριλίου του 1955, με το διττό σύνθημα αυτοδιάθεση – ένωση, θα επιταχύνει της εξελίξεις από το Λονδίνο. Εχοντας ήδη προδηλώσει, διά στόματος του υπουργού αποικιακών υποθέσεων,  Χένρι Χόπκινσον (Ιούλιος 1954), ότι η Κύπρος ανήκει στις αποικίες «που λόγω των ιδιαίτερων περιστάσεών τους δεν μπορούν να ελπίζουν ότι κάποτε θα ανεξαρτητοποιηθούν πλήρως», παραμένοντας «οχυρό της Κοινοπολιτείας», θα εκκινήσει τις διαδικασίες για τη συγκρότηση μιας συνταγματικής φόρμουλας επίλυσης του Κυπριακού καταλήγοντας στην υπογραφή των συνθηκών Ζυρίχης – Λονδίνου, ικανοποιώντας πλήρως τα αμερικανοβρετανικά γεωστρατηγικά συμφέροντα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Η ανορθολογική πολιτική πράξη του απριλιανού στρατιωτικού καθεστώτος με το πραξικόπημα κατά του Μακάριου εκλήφθηκε από την τουρκική πολιτική ηγεσία ως μορφή κεκαλυμμένης ένωσης, με συνεπαγόμενο η απόφαση για στρατιωτική εισβολή να ληφθεί από τη νύχτα της 15ης Ιουλίου. Ο αντικειμενικός πολιτικός στόχος της Αγκυρας δεν ήταν τόσο η προστασία του ζωτικού συμφέροντος των Τουρκοκυπρίων, όσο η ανάσχεση της καθόδου της Ελλάδας στην ανατολική Μεσόγειο, εξέλιξη που θα καθιστούσε την Τουρκία περισσότερο ευάλωτη. Γιατί όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο πρώην πρωθυπουργός της Τουρκίας, Αχμέτ Νταβούτογλου: «Ακόμη κι αν δεν υπήρχε ούτε ένας μουσουλμάνος Τούρκος εκεί, η Τουρκία όφειλε να διατηρεί ένα κυπριακό ζήτημα. Καμία χώρα δεν μπορεί να μείνει αδιάφορη σε ένα τέτοιο νησί, που βρίσκεται στην καρδιά του ζωτικού της χώρου».

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Διεθνών Σχέσεων & Διπλωματίας. Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστημίου Πειραιώς.