Ερντογάν: Η επόμενη μέρα

Η νίκη Ερντογάν στον πρώτο γύρο των τουρκικών προεδρικών εκλογών προεξοφλούσε, πέραν κάθε αμφιβολίας, την τελική του επικράτηση. Αν υπήρξε μια έκπληξη αυτή ήταν η, μεταξύ των δύο γύρων, μεταστροφή του υποψηφίου της αντιπολίτευσης από την εικόνα του «Τούρκου Γκάντι» που υπερασπιζόταν τη δημοκρατία από την ταπεινή κουζίνα του σπιτιού του, σε «γεράκι» που προσπαθούσε να αμφισβητήσει τα πρωτεία του Ερντογάν στον επιθετικό εθνικιστικό λόγο. Αποξένωσε, έτσι, όσους είχαν υποστηρίξει την υποψηφιότητά του, εντός και εκτός Τουρκίας, ως μια μεγάλη δημοκρατική ελπίδα.

Η σύνθεση της νέας τουρκικής κυβέρνησης επιβεβαίωσε, επίσης, όσα είχαν προεξοφληθεί. Οτι η εξουσία του προέδρου θα είναι απόλυτη και απόλυτα προσωποπαγής. Οτι οι υπουργοί, που δεν έχουν πια και τη νομιμοποίηση της εκλογής τους, διορισμένοι από τον μόνο εκλεγμένο παράγοντα της εκτελεστικής εξουσίας, τον πρόεδρο, είναι εκεί για να εκτελούν τις επιθυμίες του. Οτι στους κρίσιμους τομείς των διεθνών σχέσεων και της ασφάλειας, η αλλαγή των αγγελιοφόρων δεν σημαίνει οπωσδήποτε και αλλαγή στο μήνυμα. Αλλά προπάντων ότι στο πεδίο της οικονομίας μια μεγάλη αλλαγή είναι σε εξέλιξη.

Η προτεραιότητα είναι σαφής. Η επιλογή του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, του υπουργού Οικονομικών και η τοποθέτηση ως επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας μιας νέας γυναίκας με σπουδές στο Princeton και καριέρα στην Goldman Sachs, όλα έγιναν προφανώς με στόχο μια συμφιλίωση με τις διεθνείς αγορές. Με μια θεαματική στροφή 180 μοιρών, από τα διαβόητα erdoganomics προς την κατεστημένη οικονομική ορθοδοξία. Ηδη η λίρα αφήνεται να κατρακυλήσει προς την πραγματική ισοτιμία της, χωρίς να καίγονται άλλα συναλλαγματικά αποθέματα σε μια μάταιη προσπάθεια συγκράτησής της. Ο ύψιστος στόχος είναι να αποτραπεί ο κίνδυνος να βρεθεί ξανά η Τουρκία στο πελατολόγιο του ΔΝΤ. Θα ήταν μια κοινωνικά και πολιτικά επώδυνη εξέλιξη. Θα ήταν μια μεγάλη συμβολική ήττα προσωπικά για τον Ερντογάν – ο οποίος ανέβηκε στην εξουσία πριν από είκοσι χρόνια ακριβώς χάρις στην προηγούμενη παρέμβαση του Ταμείου στη χώρα. Θα ήταν, επιπλέον, επικίνδυνο να δοθεί στους ανθρώπους του Ταμείου το δικαίωμα να ελέγχουν τα, σημαδεμένα και από βαριά συμπτώματα διαφθοράς, «βιβλία» της τουρκικής κυβέρνησης. Για να αποτραπεί ο θανάσιμος αυτός κίνδυνος, λοιπόν, ο Ερντογάν δηλώνει διατεθειμένος να κάνει «whatever it takes».

Θα έχει διάρκεια αυτή η μεταστροφή; Και, προπάντων, τι συνέπειες θα έχει στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής; Πώς επηρεάζει, αν επηρεάζει, την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας η αλλαγή οικονομικού δόγματος και η επιστροφή στη δυτική οικονομική ορθοδοξία; Τις συμπαρασύρει και αυτές η στροφή; Και τι μπορεί να σημαίνει, ειδικότερα, για το μέλλον των ελληνοτουρκικών σχέσεων;

Θα πρέπει να περιμένουμε να δούμε. Ενα πρώτο τεστ θα είναι η σύνοδος του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους, όπου θα παιχτεί μάλλον η τελευταία πράξη του δράματος της ένταξης της Σουηδίας, με ένα μεγάλο, τελικό παζάρι. Και όπου θα δοθεί η ευκαιρία για ένα σημαντικό, το πρώτο μετεκλογικά, ελληνοτουρκικό ραντεβού κορυφής. Μα περιμένοντας πρέπει, ασφαλώς, να μετρούμε σωστά τα σημάδια.

Σημάδι πρώτο, το πρωτοφανές, μακρύ και μονομερές μορατόριουμ στις υπερπτήσεις και τις παραβιάσεις στον εναέριο χώρο και στις παρενοχλήσεις στη θάλασσα, που διαρκεί ήδη κοντά τέσσερις μήνες. Σημάδι δεύτερο, η ασυνήθιστη κίνηση των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας να απομακρύνουν από νησίδα στον Εβρο μια ομάδα μεταναστών και να τους οδηγήσουν πίσω σε τουρκικό έδαφος. Σημάδι τρίτο η ματαίωση της μεγάλης ναυτικής άσκησης «Θαλασσόλυκος» που τα προηγούμενα χρόνια δημιουργούσε ένα σκηνικό «πρόβας πολέμου» στο Αιγαίο. Ολα αυτά τα σημάδια συγκροτούν μια θεαματική επίδειξη καλής θέλησης και βεβαιώνουν ότι, τουλάχιστον μέχρι το ραντεβού στο Βίλνιους, τα νερά θα μείνουν ήρεμα και οι εντάσεις θα αποφευχθούν. Και μετά;

Κανείς δεν μπορεί να προεξοφλήσει τη διάρκεια του μορατόριουμ, την επόμενη κίνηση της τουρκικής ηγεσίας ή τον χρόνο εκδήλωσής της. Μπορεί, όμως, να κάνει βάσιμα την υπόθεση πως ίσως, υπό πολλές και πολύ αβέβαιες προϋποθέσεις, μπορεί να έχουμε, μετά από πολλά χρόνια, μια ευκαιρία επανεκκίνησης. Μια ευκαιρία εμπλοκής της Τουρκίας σε έναν διάλογο, που δεν θα έχει στόχο απλώς να κερδίζει χρόνο ή να ανοίγει μικρές παρενθέσεις ηρεμίας – καλοδεχούμενης ηρεμίας – σε ένα περιβάλλον διαρκούς έντασης, όπου κάθε τόσο ανακυκλώνονται κρίσεις. Μια ευκαιρία εμπλοκής της σε έναν διάλογο με ορίζοντα επίλυσης των επιλύσιμων διαφορών.

Αυταπάτες δεν συγχωρούνται, βέβαια. Μα αν η στροφή προς μια συμβατή με το δυτικό πρότυπο οικονομική πολιτική αποκτήσει διάρκεια και αρχίσει να αποδίδει αποτελέσματα, αν επαναφέρει τη ροή δυτικών κεφαλαίων στην τουρκική οικονομία, είναι ενδεχόμενο και η συνολική αγκίστρωση της Τουρκίας στη Δύση να γίνει, υποχρεωτικά, σαφέστερη. Η Τουρκία του Ερντογάν δεν θα παραιτηθεί ποτέ από τον (ανεκτό, άλλωστε, από τη Δύση) «εξαιρετισμό» της, από τις περιφερειακές φιλοδοξίες ή τις ευρασιατικές προτεραιότητές της. Θα βρίσκεται πάντα υπό διαρκή διαπραγμάτευση με τη Δύση.

Αλλά η διαπραγμάτευση αυτή θα εξελίσσεται με άλλους όρους και σε διαφορετικό περιβάλλον, σε σχέση με τη δύσκολη, τελευταία επταετία. Και, στο καλό σενάριο, θα δημιουργεί κίνητρα για μονιμότερη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Υπό την προϋπόθεση ότι και η Ελλάδα θα συνεχίσει να παίζει σωστά τα χαρτιά της. Και ότι θα καταφέρει να περάσει από τη μια εποχή εθνικής συναίνεσης στην επιλογή «κλωτσάμε το τενεκεδάκι των κρίσεων παρακάτω», σε μια νέα εθνική συναίνεση γύρω από μια ενεργητική πολιτική σχεδιασμένων πρωτοβουλιών.Ολα αυτά δεν είναι παρά μια υπόθεση. Αλλά η διατύπωσή της και μόνον επιβάλει την ανάλογη προετοιμασία, όχι μόνον για εκείνους που θα συγκροτήσουν την επόμενη κυβέρνηση, αλλά για το πολιτικό σύστημα συνολικά.