Τέλος εποχής, αρχή εποχής…

Η υπερδεκαετία της κρίσης τελείωσε χθες – όχι με ψιθύρισμα αλλά με πάταγο. Η χώρα κοιτά μπροστά σε ένα μέλλον σταθερό, ασφαλές, προβλέψιμο, κανονικό, με οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή. Και το κάνει αφομοιώνοντας τις τραυματικές εμπειρίες των τελευταίων χρόνων, ξεπερνώντας ιδεολογικές αγκυλώσεις και κτίζοντας πάνω στα μικρά βήματα μιας καλύτερης καθημερινότητας. Το λες και θρίαμβο της κοινής λογικής. Είναι η ίδια κοινή λογική που θεωρεί πως δύο είναι οι προκλήσεις της επόμενης ημέρας.

Πρώτη: Η χώρα έχει κυβέρνηση, πρέπει να αποκτήσει και αντιπολίτευση. Μια αντιπολίτευση σοβαρή, στιβαρή, θεσμική, ικανή να παρουσιάσει μια εναλλακτική πρόταση για τη διακυβέρνηση του τόπου με συνοχή και συνέχεια και να την υποστηρίξει με ανθρώπινο δυναμικό με φρέσκες ιδέες και ανοικτά μυαλά, εκπαιδευμένα, προετοιμασμένα και ικανά. Η μέχρι σήμερα μείζων αντιπολίτευση απέδειξε ότι δεν μπορεί να το κάνει, ακόμη και μετά τέσσερα χρόνια στη διάρκεια των οποίων θα μπορούσε να κάνει την αυτοκριτική της, να διορθώσει τα λάθη της και να ξεδιπλώσει όλες τις δυνατότητές της. Το τρίτο κόμμα έχει έτσι εκ των πραγμάτων την ευκαιρία να αναδείξει την προοπτική της επόμενης ημέρας: με συστολή και περισυλλογή, να εργαστεί για την ανάπτυξη συγκεκριμένων πολιτικών και σταθμισμένων προτάσεων, με προσοχή στη λεπτομέρεια, με σαφές οικονομικό αποτύπωμα, με συγκεκριμένους στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα. Η χώρα χρειάζεται ένα θεσμικό αντίβαρο ώστε το πολιτικό σύστημα να επανέλθει μετά από πολύ καιρό στην ισορροπία που απαιτούν οι πολλαπλές προκλήσεις της σύγχρονης εποχής.

Δεύτερη: Το κράτος πρέπει να αλλάξει – και μαζί του οι άνθρωποι που το αποτελούν. Η ραγδαία ψηφιοποίηση των διαδικασιών απέκρυψε για κάμποσο χρόνο τα τρομακτικά ελλείμματα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, αυτά που αναδείχθηκαν με τόσο δραματικό τρόπο στην τραγωδία των Τεμπών. Η πολιτική βούληση, η αλλαγή από πάνω προς τα κάτω, δεν είναι πάντοτε ικανή να κινητοποιήσει έναν αδρανή όγκο ελάσσονος προσπάθειας, που αποπειράται και συχνά καταφέρνει να εξουδετερώνει κάθε απόπειρα μεταρρύθμισης αποδομώντας την και προσαρμόζοντάς τη στη δική του ζώνη άνεσης. Η πολιτική τάξη φαίνεται να έχει αφομοιώσει την ανάγκη αλλαγών στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, με επενδύσεις στους ανθρώπους που το υπηρετούν: γιατρούς και νοσηλευτές, με αναδιάρθρωση εκ βάθρων της χωροθέτησης των νοσοκομείων στη χώρα, με αυξημένους υλικούς πόρους και κυρίως με νέες πολιτικές πρόληψης και καθημερινής βοήθειας δίπλα στους πολίτες. Αμφιβάλλω όμως αν έχουν αντιληφθεί, για παράδειγμα, τον κομβικό ρόλο της Δικαιοσύνης στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας. Οι καθυστερήσεις που φθάνουν τα όρια της άρνησης παροχής δικαστικής προστασίας, η κατασπατάληση ανθρώπινων πόρων με χιλιάδες δικαστές σε τεράστια δικαστήρια χωρίς ψηφιακή υποδομή, χωρίς εναλλακτικές και ευέλικτες διαδικασίες (στον καιρό της πανδημίας η τηλεκπαίδευση λειτούργησε, οι τηλεδίκες όχι), χωρίς πολιτικές αποφυγής των δικαστικών διαφορών και άρα απαλλαγής των δικαστηρίων από βαριές διαδικασίες χωρίς θετικό κοινωνικό αντίκτυπο. Χωρίς αλλαγή από κάτω προς τα πάνω, χωρίς τη συναίνεση και τη συνεργασία των εμπλεκομένων, σε τελική ανάλυση των ελλήνων πολιτών, πώς θα περάσουμε στην επόμενη ημέρα; Αν η νέα κυβέρνηση πέσει από το ύψος του μεγαλείου της, θα έχουμε χάσει μια ιστορική ευκαιρία. Αν τα καταφέρει, θα έχουμε περάσει σε μια νέα εποχή.

Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και γενική διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ