Οι κάλπες που αλλάζουν ολόκληρη τη χώρα

Η Τουρκία δεν είναι πια η ίδια μετά τις χθεσινές γενικές εκλογές. Το κυριακάτικο πρωτοσέλιδο της αντιπολιτευόμενης «Cumhuriyet» απεικονίζει εύστοχα τη σημασία των εκλογών. Με μια σελίδα χωρισμένη στη μέση, με το λευκό στα αριστερά και το μαύρο στα δεξιά, η εφημερίδα ρωτά: «Τι να επιλέξουμε;».

Η Τουρκία είναι μια χώρα ακόμα πιο πολωμένη, δεδομένου ότι το χάσμα μεταξύ των δύο κύριων πολιτικών στρατοπέδων έχει διευρυνθεί αισθητά. Ξεχνάμε στη Δύση ότι οι αξίες μας, παρόλο ότι είναι οικουμενικές, δεν έχουν ιδιαίτερη ή τουλάχιστον ουσιαστική σημασία για ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της γειτονικής χώρας ή του υπόλοιπου μη δυτικού κόσμου. Στην Τουρκία, η παράταξη, πρωτίστως κοσμική, που προβάλλει την επιστροφή στη Δύση και τις αξίες της είναι η ίδια που μέχρι να χάσει την εξουσία πριν από δύο δεκαετίες επέβαλε τις απόψεις της με τη στήριξη του στρατού προωθώντας τις κοινωνικές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ της μειοψηφίας των «λευκών» Τούρκων που ήλεγχαν την εξουσία και του υπόλοιπου πληθυσμού. Ο ερχομός του Ερντογάν και της παράταξής του στην εξουσία έδωσε φωνή και ελπίδα στη συντηρητική, θρησκευόμενη, σχετικά αρκετά φτωχότερη πλειοψηφία δίνοντας έμφαση στην ανάπτυξη της περιφέρειας, την οικονομική ευημερία, διευρύνοντας τη μεσαία τάξη και τη δικαιοσύνη, αλλά ταυτόχρονα προωθώντας τον διχασμό της κοινωνίας όπως το είχαν πράξει οι προκάτοχοί του, με μόνη διαφορά ότι οι λευκοί κοσμικοί κεμαλιστές έπρεπε να δεχθούν την υποβολή τους στη νέα Τουρκία του Ερντογάν και των ιδεών του.

Κάπως έτσι οι ρόλοι αντιστράφηκαν, με το σύνθημα και αίτημα για περισσότερη δημοκρατία να το έχουν πια αγκαλιάσει οι της αντιπολίτευσης στον Ερντογάν όπως ο ίδιος το είχε υιοθετήσει για να κερδίσει τις εκλογές το 2002 και να δώσει ώθηση στον εκδημοκρατισμό της Τουρκίας και στην ευρωπαϊκή της προοπτική για μερικά χρόνια. Με την πάροδο του χρόνου, η διακυβέρνηση Ερντογάν έγινε καθεστώς με τη ρητορική και την προώθηση μιας νέας μετααυτοκρατορικής Τουρκίας (για πολλούς νεοοθωμανικής) που δίνει έμφαση στο εθνικό φρόνημα και τον πατριωτισμό και λιγότερο στον εκδημοκρατισμό.

Με μια αντιπολίτευση που δημιούργησε τεράστιες προσδοκίες για πολιτική ανατροπή στηριζόμενη στην παρατεταμένη οικονομική κρίση και τη φτωχοποίηση του τουρκικού λαού, τον κορεσμό της κυβέρνησης Ερντογάν και τη διεύρυνσή της σε μη κοσμικές πολιτικές δυνάμεις, η κυβέρνηση βρέθηκε με την πλάτη στον τοίχο και διαμόρφωσε σχέδιο για να μειωθεί η δημοσκοπική διαφορά και να το παλέψει ψήφο με ψήφο για να πετύχει την ανατροπή της ανατροπής. Εδώ και πολλούς μήνες ξεκίνησε με μια πολιτική παροχών, με την αύξηση των μισθών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, φθηνά δάνεια για αγορά κατοικιών, αμνηστίες για κακοπληρωτές, ανακοινώσεις για πολλές προσλήψεις στο Δημόσιο κ.λπ. Δεν πτοήθηκε από τους καταστροφικούς σεισμούς της 6ης Φεβρουαρίου, με τον Ερντογάν να ενσαρκώνει τον οικοδόμο ενσωματώνοντας την ανοικοδόμηση των πληγεισών περιοχών στο αφήγημα του «Αιώνα της Τουρκίας» και γενικότερα στο όραμα της περήφανης πολιτικά, οικονομικά, και ενεργειακά ανεξάρτητης περιφερειακής δύναμης που λέγεται Τουρκία. Η υποστήριξη του πιο σημαντικού φιλοκουρδικού κόμματος προς την υποψηφιότητα του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου σήμανε την προσθήκη ενός πολωτικού αφηγήματος – αχταρμά ότι η αντιπολίτευση συνεργάζεται με τους τρομοκράτες του ΠΚΚ, με τους γκιουλενιστές και τις δυτικές δυνάμεις που θέλουν μια Τουρκία μικρή και εξαρτημένη. Η διαφορά μεταξύ των δύο κύριων αντιπάλων για την προεδρία της χώρας όλο και μειωνόταν και όσο πλησίαζε η ώρα της κάλπης το εκλογικό ντέρμπι μετατράπηκε σε υπαρξιακή μάχη μεταξύ των δυνάμεων της δημοκρατίας και αυτών της συντήρησης του καθεστώτος τής ενός ανδρός αρχής.

Η ίδια η διαδικασία της καταμέτρησης των ψήφων ήταν ενδεικτική του χάσματος εμπιστοσύνης που επικρατεί μεταξύ των δύο στρατοπέδων. Οι δυνάμεις της αλλαγής προσπαθούσαν να αποτρέψουν το καθεστώς να «κλέψει» τις εκλογές με τον δικό τους μηχανισμό παράλληλης καταμέτρησης της διαδικασίας και έχοντας στείλει στο πεδίο (δηλαδή τα εκλογικά κέντρα) πάνω από 500.000 παρατηρητές για να εξασφαλίσουν όσο είναι εφικτό τη φερεγγυότητα της εκλογικής διαδικασίας.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η δημοκρατία κέρδισε χθες στην Τουρκία με τη μαζική προσέλευση των πολιτών στις κάλπες με ένα ποσοστό συμμετοχής άνω του 90 τοις εκατό και τις αυξημένες απαιτήσεις τους για μια πιο συμμετοχική, διαφανή και υπεύθυνη πολιτική ελίτ.

Ο Δημήτρης Τριανταφύλλου είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Kadir Has της Κωνσταντινούπολης και εξωτερικός επιστημονικός συνεργάτης του ΙΔΙΣ