Πώς πολεμούν οι Ρώσοι

Στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο εμβληματικός αμερικανός σκηνοθέτης Φρανκ Κάπρα δημιούργησε μία σειρά ντοκιμαντέρ με τίτλο «Γιατί πολεμάμε». Παραγωγή, αρχικά, του αμερικανικού υπουργείου Πολέμου, ως εκπαιδευτικό φιλμ, κυκλοφόρησε στις αίθουσες με σκοπό να πείσει τους Αμερικανούς ότι η συμμαχία κατά του Χίτλερ είχε ανάγκη τη στήριξή τους και ότι η ήττα των Ναζί εξυπηρετούσε άμεσα τα αμερικανικά συμφέροντα. Το σχέδιο στέφθηκε με επιτυχία, αν και είναι αδύνατο να μετρηθεί ο ακριβής αντίκτυπος του ντοκιμαντέρ. Στη Σοβιετική Ενωση, ακόμα έναν σημαντικό παράγοντα στον πόλεμο, το κοινό δεν χρειαζόταν καμία αντίστοιχη προσπάθεια πειθούς αφού η μάχη για την επιβίωση λάμβανε χώρα στην ίδια του την επικράτεια.

Αυτό δεν ισχύει στην περίπτωση του ρωσικού πολέμου εναντίον της Ουκρανίας. Το Κρεμλίνο σίγουρα θέλει να παρουσιάσει την «ειδική στρατιωτική επιχείρησή» του ως μια πατριωτική προσπάθεια. Αντί όμως να τραγουδούν το σύνθημα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, «Ο αγώνας μας είναι δίκαιος, η νίκη θα είναι δική μας», πολλοί Ρώσοι αναρωτιούνται γιατί πολεμούν εξαρχής.

Σε μία δημοσκόπηση του Ιανουαρίου, ένα 25% των ερωτηθέντων – και άνω του 60% των κατοίκων των πόλεων και των νεότερων ανθρώπων – δήλωσαν πως δεν στηρίζουν τον πόλεμο. Μόνο ένα 27% των νέων εξέφρασαν στήριξη προς αυτόν. Είναι αξιοσημείωτο σε μία χώρα όπου η διατύπωση αμφιβολιών όσον αφορά στις ενέργειες της κυβέρνησης μπορεί να σε οδηγήσει σε κάποιον κατάλογο «ξένων πρακτόρων», ή και χειρότερα.

Πολλοί άλλοι Ρώσοι έχουν ψηφίσει με τα πόδια τους: περισσότεροι από 500.000 έχουν εγκαταλείψει τη χώρα μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, και όσοι έχουν μείνει ανησυχούν βαθιά για το μέλλον τους. Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση των Gallup-Romir, ένα 48% των Ρώσων αναφέρουν πως βιώνουν σημαντική οικονομική αβεβαιότητα – το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των 56 χωρών που κάλυπτε η έρευνα. Ακόμα και μεταξύ του 45% των Ρώσων που λένε ότι στηρίζουν απόλυτα τον πόλεμο, μόνο το 25% το κάνουν ενεργά, ως εθελοντές για παράδειγμα ή προσφέροντας οικονομική στήριξη. Τίποτε από όλα αυτά δεν αποτελεί καλά νέα για το Κρεμλίνο, που προσπαθεί απεγνωσμένα να προωθήσει το δικό του πολεμικό αφήγημα.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία απασχολεί πλέον έντονα τους Ρώσους – όμως όχι με τον τρόπο που θέλει το Κρεμλίνο. Αντί να πολεμούν υπέρ του «πατριωτικού» αγώνα του Πούτιν, οι Ρώσοι αντιστέκονται σε αυτόν. Παρότι είναι ανήμποροι να διαδηλώσουν μαζικά, πόσο μάλλον να διώξουν διαμιάς τον Πούτιν από το Κρεμλίνο, στοιχεία που επιβεβαιώνουν τη μυστική μάχη της «σιωπηλής πλειοψηφίας» βρίσκονται παντού.

Σε ένα βιβλιοπωλείο στον κεντρικό δρόμο Νέφσκι Πρόσπεκτ της Αγίας Πετρούπολης, μία έκθεση πατριωτικών βιβλίων γύρω από τη Ρωσία ήταν διακοσμημένη με μία κούπα η οποία έφερε μία εικόνα του Τζορτζ Οργουελ και τη λεζάντα, «Ασε τον Μεγάλο Αδελφό να νομίζει ότι υπάρχει τσάι σε αυτή την κούπα». Αντλώντας έμπνευση από τον θαρραλέο άνθρωπο που είχε στήσει έτσι αυτή την παρουσίαση, αγόρασα τη συγκεκριμένη κούπα – η οποία, όπως ανακάλυψα την επομένη, αντικαταστάθηκε από μία άλλη. Αυτή έφερε αποτυπωμένη μία φράση από το αριστούργημα του Οργουελ, «1984»: «Με το ν’ ανήκεις στη μειοψηφία, ακόμα και στη μειοψηφία του ενός, δεν σημαίνει πως είσαι τρελός».

Ετσι πολεμάμε. Οπως και στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κανείς δεν χρειάζεται να μας πει γιατί.

Η Νίνα Χρούστσεβα, δισεγγονή του σοβιετικού ηγέτη Νικίτα Χρουστσόφ, είναι καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στη The New School της Νέας Υόρκης.