Τρέχοντας, βγήκα από τον βάλτο

Τον Απρίλιο του 2018, μπαίνω σ’ ένα μαγαζί να αγοράσω ένα νέο ζευγάρι παπούτσια. Οι τρεις τοίχοι του είναι καλυμμένοι με ράφια γεμάτα παπούτσια τρεξίματος με έντονα χρώματα. Υπάρχουν παπούτσια για σχεδόν κάθε απόσταση και κάθε τύπο τερέν. Ομως είναι σχεδόν όλα για άνδρες. Το κατάστημα διαθέτει μόνο τέσσερις τύπους παπουτσιών για τρέξιμο ειδικά για γυναίκες. Ρωτάω τον πωλητή γιατί έχουν τόσο λίγα γυναικεία παπούτσια.

«Οι άνδρες δρομείς είναι πολύ περισσότεροι», απαντά. «Τρέχουν, ξέρω ‘γω, από την εποχή της Αρχαίας Ελλάδας. Οι γυναίκες ξεκίνησαν κάπου το 1975! Ολοένα και περισσότερες τρέχουν τώρα, μα είναι σχετικά πρόσφατες στο σπορ». Μα το 1975; Δεν μπορεί να είναι αλήθεια. Το τρέξιμο είναι μια φυσική ανθρώπινη δραστηριότητα. Τα μικρά παιδιά πρέπει να μάθουν να ΜΗΝ τρέχουν όλη την ώρα όταν αρχίσουν να κοινωνικοποιούνται. Αποφασίζω να μάθω πιο πολλά, από συγγραφικό βίτσιο. Αναζητώ πληροφορίες σε βιβλία σχετικά με το τρέξιμο, αρκετά από αυτά μπεστ σέλερ. Παντού άνδρες. Οι γυναίκες είναι αόρατες.

«Χάρμα οφθαλμών»

Σε ένα από αυτά ένας άνδρας περιέγραφε τις γυναίκες δρομείς ως «όμορφα κορίτσια» που είναι «χάρμα οφθαλμών» – αλλά δεν υπάρχει τίποτα για τα επιτεύγματα των ίδιων των γυναικών ή για το τι σημαίνει το τρέξιμο για εμάς. Ενα άλλο βιβλίο ισχυρίζεται ότι εξετάζει «με ποιον τρόπο το τρέξιμο μας κάνει ανθρώπους», αλλά όταν ο συγγραφέας απαριθμεί τους λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι τρέχουν, δεν αναφέρει κίνητρα που εγώ αναγνωρίζω – όπως π.χ. η ανάγκη να ξαναβρώ τον εαυτό μου μετά τις γέννες των παιδιών μου.

Οι γυναίκες δεν λείπουν εντελώς από τα αθλητικά ράφια των βιβλιοπωλείων. Αλλά τα κείμενα των γυναικών δεν έχουν πάντα την ίδια αξιοπιστία ή προβολή. Αυτή η ανδρική προκατάληψη συνεχίζεται σε σάιτ και μπλογκ. Μια ιστοσελίδα που πετυχαίνω υποστηρίζει έναν παρόμοιο ισχυρισμό με τον άνδρα στο κατάστημα ότι «οι γυναίκες δεν έτρεχαν πριν από το 1974». Ισως τελικά να είχε δίκιο.

Τα πάνω κάτω

Ενώ βρίσκομαι στη μέση της έρευνάς μου, έρχονται τα πάνω κάτω στη ζωή μου. Μέσα σε πέντε μήνες χάνω πέντε μέλη της οικογένειάς μου. Ο πατέρας μου άρρωστος το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής του, με εθισμό στο αλκοόλ. Στις αρχές του 2019 το συκώτι του καταρρέει και μερικούς μήνες μετά πεθαίνει. Λίγες μέρες πριν, ήμουν καθ’ οδόν για να τον επισκεφθώ στο νοσοκομείο όταν μου τηλεφώνησε η μητέρα μου. «Εχω άσχημα νέα», είπε. «Η Μπέθανι πνίγηκε». Η Μπέθανι, η νεαρή ξαδέλφη μου. Φεύγοντας από ένα κλαμπ πέφτει στη θάλασσα. Δεν ξέρει κολύμπι. Είναι μόλις 22 ετών. Μερικούς μήνες αργότερα πεθαίνει και ο θείος μου· είχε κρύψει από όλους μας τον καρκίνο του. Στην αρχή με τη μητέρα μου αναζητούμε η μία την άλλη για παρηγοριά. Αλλά δεν μπορώ να γίνω – δεν ήμουν ποτέ – αυτό που φαίνεται να θέλει εκείνη για μένα κι εγώ δεν μπορώ να της δώσω αυτό που φαίνεται να θέλει εκείνη τώρα. Διακόπτω την επαφή μας προσωρινά. Επειτα η αποξένωση μεταξύ μας γίνεται μόνιμη και απαραίτητη. Αλλη μια απώλεια να προστεθεί στη λίστα.

Δεν περίμενα ότι η θλίψη θα ήταν τόσο σωματική. Συνήθως τρέχω σχεδόν κάθε μέρα, αλλά τώρα δεν μπορώ να το διαχειριστώ. Στην πρώτη μου εξόρμηση μετά τον θάνατο του μπαμπά και της Μπέθανι, πρέπει να σταματήσω έπειτα από 4 χιλιόμετρα. Το να σκέφτομαι την αποδεκατισμένη οικογένειά μου με κάνει να λυγίζω. Δεν μπορώ να αναπνεύσω. Ωστόσο, σιγά σιγά αρχίζω να ξαναβγαίνω. Τον Αύγουστο, χάνω ξαφνικά και τον Γουίλι, τον πατριό μου, τον δεύτερο σύζυγο της μητέρας μου, ο οποίος με μεγάλωσε και με τον οποίο ήμασταν πολύ δεμένοι. Τώρα δεν έχω οικογένεια.

Κλεισμένη στο σπίτι

Μετά την κηδεία του Γουίλι, πέφτω για ύπνο και μένω εκεί για δύο εβδομάδες. Στην αρχή νομίζω ότι δεν θα ξανατρέξω ποτέ. Μοιάζει αδιανόητο. Δεν μπορώ καν να σταθώ όρθια. Πάω από το κρεβάτι στον καναπέ και πίσω. Τα μάτια μου αρνούνται να ανοίξουν μόνο στα μισά. Δεν θέλω ούτε να φάω ούτε να πιω. Στις 4 Αυγούστου, υποτίθεται ότι θα τρέξω μαραθώνιο, τον 14ο μου. Συνήθως περνούσα τις ημέρες αμέσως πριν και μετά ανταλλάσσοντας συμβουλές και συζητώντας με συντρέχτες. Τώρα ξαπλώνω στο κρεβάτι, κοιτάζω το παράθυρο ή κοιμάμαι. Ούτε το ρολόι μου δεν βάζω να φορτιστεί ξανά…

Στη συνέχεια, τις επόμενες εβδομάδες, συνειδητοποιώ ότι πρέπει να είμαι έξω, για να ξαναχτίσω τη δύναμη και την υγεία που έχουν διαλυθεί από τη θλίψη. Ομως τώρα ο κόσμος εκτός σπιτιού μοιάζει πλέον αλλαγμένος. Είναι γεμάτος κινδύνους. Ενα απόγευμα, στις αρχές του φθινοπώρου, κατεβαίνοντας προς στο ποτάμι, περνώ δίπλα από ένα παγκάκι όπου τρεις έφηβοι με τα πόδια τεντωμένα στρίβουν τσιγάρα. Ο ένας πετάει ένα πείραγμα. «Ασε με στην ησυχία μου», του κάνω. Σηκώνεται: «Μπα; Περνιέσαι για καλύτερη από μας; Αντε μωρή καριόλα».

Την επόμενη μέρα κάνω ποδήλατο. Ενα αυτοκίνητο πάει να με προσπεράσει και με πλησιάζει πάρα πολύ επικίνδυνα και παραλίγο να με ρίξει. Σηκώνω το μεσαίο δάχτυλό μου θυμωμένη. Ο οδηγός κατεβάζει το παράθυρό του και μου φωνάζει: «Αντε μωρή καριόλα!».

Περίπου έναν μήνα αργότερα, παίρνω μέρος σε έναν αγώνα τρέιλ και τρέχω σιγά σε ένα στενό λασπώδες μονοπάτι όταν ακούω βήματα πίσω μου. Ενας άνδρας έρχεται γρήγορα. Προσπερνώντας με, με σπρώχνει βίαια εκτός μονοπατιού. Παραλίγο να φάω τα μούτρα μου. Βιαζόταν, λέει.

Θέλω να κλάψω

Τέτοια περιστατικά είναι συνηθισμένα στις γυναίκες. Παλιότερα θα τα ξεχνούσα ύστερα από μερικές ώρες. Αλλά τώρα, θέλω να κλάψω. Δεν αντέχω άλλο να προσπαθούν να με κάνουν να νιώσω ότι δεν ανήκω εδώ που θέλω να είμαι. Πρέπει να είμαι έξω, πρέπει να τρέχω. Είναι ο μόνος τρόπος για να νιώσω ότι έχω μια θέση ξανά στον κόσμο και στο δικό μου σώμα. Αλλά έχω μια νέα, οδυνηρή επίγνωση του πώς η άσκηση έξω μπορεί να είναι εχθρική προς τις γυναίκες. Είναι αυτή η ευαισθησία ένα σύμπτωμα των προσωπικών μου απωλειών – ή ανταποκρίνομαι σε κάποια αύξηση της εχθρότητας προς τις γυναίκες σήμερα;

Βάζω τον εαυτό μου σε πρόγραμμα – ανηφόρες, διαλειμματικές, τέμπο, long run, ενδυνάμωση, διατάσεις για να γίνω πιο γρήγορη, πιο δυνατή. Θεωρώ ότι ένας χρόνος αρκεί για να ξεπεράσω το πένθος. Ομως 12 μήνες μετά, συνειδητοποιώ ότι η ζωή δεν λειτουργεί έτσι. Σκεφτόμουν το πένθος ως έναν προσωρινό τραυματισμό και το τρέξιμο ως φυσικοθεραπεία. Θεωρούσα ότι με πρόγραμμα θα το είχα ξεπεράσει. Αλλά το πένθος εξακολουθεί να υφίσταται. Νομίζω ότι καταλαβαίνω τώρα ότι το πένθος δεν είναι ένα ξεχωριστό γεγονός, αλλά μια διά βίου αλλαγή, μια αργή διαδικασία συμβιβασμού με την απώλεια, μαθαίνουμε να ζούμε μαζί της όσο καλύτερα μπορούμε. Και συνειδητοποιώ ότι οι προσωπικές μου απώλειες επιδεινώνονται από μια ευρύτερη αίσθηση θλίψης και στέρησης που σχετίζεται με τη ζωή στον κόσμο ως γυναίκα.

Το μονοπάτι – καθαρτήριο

Ετσι, στην πρώτη επέτειο του θανάτου του Γουίλι, αποφασίζω να βγω να τρέξω χαλαρά το Μονοπάτι Λάικ Γουέικ που έχει μήκος περίπου 65 χλμ. ανάμεσα στους βάλτους του Βορείου Γιορκ, έως τη θάλασσα. Πήρε, λέει, το όνομά του από ένα παραδοσιακό τραγούδι που περιγράφει τα βάσανα της ψυχής και το πέρασμα από το Καθαρτήριο, συγκρίνοντας τη μετάβαση αυτή με τη διάσχιση των βάλτων. Ιδανικά αλληγορικό. Φτάνω με το τρένο το απόγευμα της Παρασκευής 31 Ιουλίου και τακτοποιούμαι σε ένα χόστελ. Στις πέντε το επόμενο πρωί χτυπά το ξυπνητήρι. Ντύνομαι, βγαίνω και περπατάω. Στις 6.40 π.μ., βρίσκω την πέτρα που σηματοδοτεί την αρχή του Λάικ Γουέικ. Πατάω το «start» στο ρολόι μου για ξεκινάω κατά μήκος του δρόμου προς τους αγρούς με τις αγελάδες. Επειτα η διαδρομή στρίβει προς το δάσος για 14 χλμ. Επειτα κατευθύνομαι κατευθείαν στους λόφους, τις Τρεις Αδελφές. Χαιρετώ έναν άνδρα με τον γιο του που φωτογραφίζουν τη θέα προς την πόλη του Μίντλεσμπρο. Συνεχίζω ανατολικά, προς τη θάλασσα. Το νερό θα είναι το σημείο αναφοράς μου καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Βλέποντάς το μπροστά μου, ξέρω ότι είμαι στον σωστό δρόμο.

Μιλώ σε μια ομάδα τεσσάρων κοριτσιών, που κάνουν πεζοπορία. Τρέχω μέχρι να φτάσω σε έναν μεγάλο λευκό βράχο που μοιάζει να έχει πάνω του ένα στρογγυλό πρόσωπο. Μια ομάδα περιπατητών βγάζει φωτογραφίες. «Αυτή είναι η Χοντρή Μπέτι των Βάλτων», μου λέει ένας. Χαμογελάω στην Μπέτι σαν να είμαστε φιλενάδες και συνεχίζω σε ένα δύσκολο σημείο του μονοπατιού, όπου σε άλλα βήματα πατάς κανονικά και σε άλλα βουλιάζεις. Σκέφτομαι όλους τους θρύλους για την περιοχή. Ακόμα και τον 19ο αιώνα αν έβλεπαν μία γυναίκα να τρέχει μόνη της έξω στους βάλτους, τη θεωρούσαν μάγισσα. Μερικά παλιά σπίτια στη διαδρομή έχουν ακόμη στις πόρτες τους ξύλινα παλούκια σκαλισμένα με τους σταυρούς για να μην μπαίνουν μέσα οι μάγισσες…

Η μεγάλη αλλαγή

Εχω κάνει σχεδόν τα 3/4 της διαδρομής του Μονοπατιού Λάικ Γουέικ και έχω φτάσει στο τέλος του ακατοίκητου τμήματος. Εφτασα άραγε στο Καθαρτήριο των Ψυχών που έλεγε εκείνο το παλιό τραγούδι; Δεν είναι τρομακτικό. Ο ήλιος λάμπει, το γρασίδι είναι πλούσιο και δροσερό. Ξαπλώνω λίγο να ξεκουραστώ. Είναι υπέροχα. Εχω μόνο καμιά δεκαπενταριά χιλιόμετρα έως τη θάλασσα.

Τα σύννεφα διαλύονται και εμφανίζεται ένα ουράνιο τόξο. Βγάζω μια μπάρα από το σακίδιό μου. Η ζάχαρη με πιάνει και ξαφνικά νιώθω… άνεμος. Υπάρχει μια μεγάλη καθαρή κατηφορική πλαγιά μπροστά μου, μια κατάβαση που διαρκεί σχεδόν πέντε χιλιόμετρα. Καθώς κατρακυλάω ενθουσιασμένη, απλώνω τα χέρια μου στα πλάγια και κάνω αεροπλανάκι. Από εδώ, μπορώ να διακρίνω την κολόνα που σηματοδοτεί το τέλος του Μονοπατιού Λάικ Γουέικ. Προχωρώ άλλο ένα χιλιόμετρο έως το ξενοδοχείο Ρέιβεν Χολ. Ακουμπάω τον τοίχο και πατάω το «stop» στο ρολόι μου. Ετρεξα τη διαδρομή σε 10 ώρες και 55 λεπτά και, σύμφωνα με τους θρύλους, πλέον είμαι μια μάγισσα.

Βγάζω τα παπούτσια μου στην πόρτα του ξενοδοχείου και κάνω τσεκ ιν στη ρεσεψιόν. Πριν ανέβω πάνω στο δωμάτιό μου, πάω στο μπαρ και παίρνω μια μεγάλη παγωμένη μπίρα. Η μπαρίστα βλέπει τα λασπωμένα πόδια μου: «Περπάτησες ως εδώ;» με ρωτά. «Ετρεξα!» απαντώ θριαμβευτικά. «Ολο το βάλτο». Κοιτά απορημένη: «Δηλαδή πόσο;». Της απαντώ: «65 χιλιόμετρα». Τα μάτια της ανοίγουν διάπλατα: «Ουάου, απίστευτο. Μακάρι να μπορούσα να το κάνω κι εγώ». Της λέω: «Μπορείς. Σιγά σιγά, χτίζεις την απόσταση. Και αξίζει τον κόπο».

Εχω ακόμη το σώμα μου

Στο δωμάτιό μου γεμίζω την μπανιέρα και βουλιάζω στο ζεστό νερό. Αφήνομαι, εντελώς ακίνητη στη ζεστασιά. Είναι τόσο υπέροχο που θα μπορούσα να κλάψω. Αυτή η αίσθηση ήταν ό,τι ακριβώς ήθελα. Εκανα λάθος όταν πίστευα ότι το τρέξιμο μου έπαιρνε τη θλίψη μακριά, αλλά παρ’ όλα αυτά με βοήθησε να διαχειριστώ το πένθος. Δεν κάνει τους ανθρώπους μου να μη μου λείπουν, αλλά με διδάσκει πώς να συνεχίζω δυναμικά, να δίνω προτεραιότητα στις δικές μου ανάγκες και να φροντίζω τον εαυτό μου. Οταν νιώθω ότι τα έχω χάσει όλα, το τρέξιμο μου θυμίζει ότι έχω ακόμα το σώμα μου και όλες τις ιστορίες και τις αισθήσεις που κρύβει. Αυτό δεν το λες και λίγο. Ισα ίσα.

Η Ρέιτσελ Χιούιτ (https://rachelhewitt.org) είναι ακαδημαϊκός, συγγραφέας και μαραθωνοδρόμος. Το παραπάνω κείμενο είναι διασκευασμένο απόσπασμα από το νέο της βιβλίο «In her nature» («Είναι στη φύση της», εκδ. Chatto) που μόλις κυκλοφόρησε