Η ειρήνη προϋποθέτει προδοσία

Το 1795, ο γερμανός φιλόσοφος Ιμάνουελ Καντ έγραψε ότι η διαρκής ειρήνη θα μπορούσε να επιτευχθεί είτε μέσω της διπλωματίας είτε μέσω ενός «πολέμου εξόντωσης», ο οποίος θα εξαφανίσει τους πάντες και θα αφήσει πίσω του μόνο «το τεράστιο νεκροταφείο του ανθρώπινου είδους». Ιστορικά, η ανθρωπότητα τείνει προς τη δεύτερη εκδοχή, τουλάχιστον ως τη στιγμή που οι τραγωδίες του πολέμου αναγκάζουν τα εμπλεκόμενα κράτη να καταλήξουν σε κάποιου είδους διακανονισμό. Ακόμη και τότε, όμως, απαιτείται ισχυρή ηγεσία για να μπει ένα τέλος στην αιματοχυσία.

Το θάρρος που επέδειξε, ως ηγέτης σε πολεμική περίοδο, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, είναι αναμφισβήτητο. Ομως, ο Ζελένσκι είναι όμηρος του πολιτικού του περιβάλλοντος. Απέναντι σε έναν αδίστακτο εισβολέα, η πολιτική (και, πιθανώς, η φυσική) του επιβίωση εξαρτάται από τη σταθερή δέσμευσή του στην ολοκληρωτική ήττα της Ρωσίας.

Οταν πρόκειται για τη μετάβαση από τον πόλεμο στην ειρήνη, η κοινή γνώμη εμφανίζεται συχνά πιο πολεμοχαρής σε σύγκριση με τους πολιτικούς ηγέτες. Ενώ οι πατριωτικοί πόλεμοι, όπως αυτός που διεξάγει η Ουκρανία, τείνουν να ενώνουν τις χώρες, η αναζήτηση μιας μη ιδανικής ειρήνης στη διάρκεια του πολέμου αποδεικνύεται εκ φύσεως διχαστική και συχνά αντιμετωπίζεται ως πράξη προδοσίας.

Παρ’ όλα αυτά, η επιδίωξη μιας διχαστικής ειρήνης αποτελεί, ίσως, τον μοναδικό ευγενικό τρόπο να προδώσει κανείς τους ψηφοφόρους του. Οπως είχε παρατηρήσει ο Σαρλ ντε Γκωλ, αφότου είχε υπογράψει τις Συμφωνίες του Εβιάν με τις οποίες εκχώρησε στην Αλγερία την ανεξαρτησία της, «στην πολιτική, είναι αναγκαίο είτε να προδώσεις τη χώρα σου είτε το εκλογικό σώμα. Προσωπικά, προτιμώ το δεύτερο». Λίγους μήνες αργότερα, μάλιστα, γλίτωσε για λίγο μια απόπειρα δολοφονίας σε βάρος του από αξιωματικούς του στρατού οι οποίοι ήταν αντίθετοι στην αποχώρηση της Γαλλίας.

Ο τέως πρωθυπουργός του Ισραήλ, το «γεράκι» Αριέλ Σαρόν, υπήρξε ένας ακόμη «προδότης» που κανείς δεν θα περίμενε. Το 2005, πρόδωσε τόσο τους δεξιούς ψηφοφόρους του όσο και ολόκληρη την πολιτική του διαδρομή μέχρι εκείνο το σημείο. Η Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής του 1998 που έφερε την ειρήνη στη Βόρεια Ιρλανδία αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα «προδοτικής» ειρήνης.

Ο βασιλιάς της Ιορδανίας Αμπντάλα Α΄ και ο πρώην πρόεδρος της Αιγύπτου, Ανουάρ Σαντάτ φάνηκαν λιγότερο τυχεροί. Αμφότεροι τόλμησαν να αντιταχθούν στο κοινό αίσθημα και επεδίωξαν την ειρήνη με το Ισραήλ – πληρώνοντάς το με τις ζωές τους. Κάτι ανάλογο συνέβη και με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Γιτζάκ Ράμπιν, εξαιτίας της απόφασής του να «κάνει ειρήνη ωσάν να μην υπήρχε τρομοκρατία».

Η διπλωματία της ειρήνης αποδεικνύεται ιδιαιτέρως αμφιλεγόμενη όταν διεξάγεται σε συνθήκες πολέμου. Η Νέμεσις του Ράμπιν και του Εχούντ Μπαράκ, ο παλαιστίνιος ηγέτης Γιάσερ Αραφάτ, ποτέ δεν δεσμεύτηκε πλήρως από την ειρηνευτική διαδικασία, φοβούμενος ότι ο λαός του θα στρεφόταν εναντίον του.

Είναι βέβαιο ότι η υπόθεση της Ουκρανίας δεν είναι λιγότερο δίκαιη από εκείνη των Παλαιστινίων. Ομως, το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα – η άνευ όρων ήττα της Ρωσίας – ενδέχεται να αποτελεί εξίσου μια αυταπάτη.

Στη διάρκεια του περασμένου έτους, ο Ζελένσκι έχει γίνει ήρωας πολέμου, χωρίς να το περιμένει κανείς. Τώρα, όμως, βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα βασανιστικό δίλημμα, καθώς ο μοναδικός τρόπος για να δώσει ένα τέλος στον πόλεμο είναι μέσω μιας μη ιδανικής ειρήνης. Αργά ή γρήγορα, ο Ζελένσκι – ή, ακόμη καλύτερα, ο Πούτιν – θα αναγκαστεί να διαπράξει την ύστατη πράξη πολιτικής προδοσίας.

Ο Σλόμο Μπεν-Αμι, πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, είναι αντιπρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου του Τολέδο για την Ειρήνη