Moratorium

Ο διπλός φονικός σεισμός ήταν «η καταστροφή του αιώνα» για την Τουρκία. Οι εικόνες της βιβλικής καταστροφής και ο δυσθεώρητος αριθμός των θυμάτων κόβουν την ανάσα. Η καταστροφή αυτή, πέραν της ανθρωπιστικής πτυχής, έχει αναπόφευκτα και πολιτικές συνέπειες.

Ο προηγούμενος καταστροφικός σεισμός του 1999 στην Τουρκία κόστισε τη ζωή σε 18 χιλιάδες ανθρώπους. Γιατί πολλά κτίρια είχαν κτιστεί με σαθρά υλικά και κατά παράβαση των όρων και κανόνων δόμησης. Ενώ οι δημόσιοι επιθεωρητές έκαναν τα στραβά μάτια. Ο Ερντογάν, σε μεγάλο βαθμό, εξελέγη για να πατάξει τη διαφθορά στον δημόσιο τομέα και να προετοιμάσει την κρατική μηχανή για ανάλογου μεγέθους φυσικές καταστροφές. Στα είκοσι χρόνια της εξουσίας του, όμως, οι κατασκευαστές συνέχιζαν να κτίζουν αγνοώντας τις αντισεισμικές προδιαγραφές. Η κυβέρνηση Ερντογάν το 2018 αμνήστευσε πολλές παρανομίες και παρατυπίες. Ανάμεσα σε αυτές χιλιάδες κτιρίων στην περιοχή που χτύπησε ο σεισμός.

Ο καταστροφικός σεισμός στην Τουρκία έφερε στο φως τη διαφθορά του καθεστώτος Ερντογάν, που βρίσκεται ξαφνικά ενώπιον μιας συσσωρευμένης λαϊκής οργής με απροσδιόριστες συνέπειες.

Ο Ερντογάν, λίγες μόνο εβδομάδες πριν από την εκλογική αναμέτρηση, αντιμετωπίζει μια πολλαπλή κρίση. Βραχυπρόθεσμα, καλείται να αντιμετωπίσει το πρόβλημα περίθαλψης, στέγασης, σίτισης και εξασφάλισης συνθηκών υγιεινής για τους πληγέντες. Μακροπρόθεσμα είναι αντιμέτωπος με ένα τιτάνιο έργο ανοικοδόμησης, που σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις θα ξεπεράσει τα 70 δισ.

Η ανάγκη άντλησης αυτών των πόρων είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα φέρει την Τουρκία πιο κοντά στην Ευρωπαϊκή Ενωση και στις ΗΠΑ. Τα αίτια, όμως, του τουρκικού αναθεωρητισμού και της απομάκρυνσης της Τουρκίας από τη Δύση είναι βαθιά και δομικά. Εχουν να κάνουν με αλλαγές στη διεθνή κονίστρα και τη μετάβαση σε ένα πολυκεντρικό κόσμο. Σε αυτόν τον πολυκεντρικό κόσμο η Τουρκία αυτοπροσδιορίζεται ως μια μεγάλη δύναμη που έχει τη δυνατότητα, παρά τις συμμαχικές της υποχρεώσεις, να συμπεριφέρεται αδέσμευτα. Επιδιώκοντας επέκταση και διεύρυνση της επιρροής της σε ευρύτερους χώρους. Ο Ερντογάν, ως καλός τακτικιστής, μπορεί να αναδιπλωθεί και να έρθει κοντύτερα στη Δύση προκειμένου να βγει από το αδιέξοδο. Είναι δύσκολο, όμως, να αναθεωρήσει συνολικά τη στρατηγική μετατόπιση που έχει επιφέρει στην τουρκική εξωτερική πολιτική. Αυτό θα εξαρτηθεί, επίσης, και από τα quid pro quo που θα θέσει η Δύση στην Τουρκία για μια συνδρομή που θα υπερβαίνει την απλή ανθρωπιστική βοήθεια. Μια επένδυση, δηλαδή, του μεγέθους που απαιτεί η ανοικοδόμηση των κατεστραμμένων περιοχών της Τουρκίας.

Στα ελληνοτουρκικά, οι βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Η άμεση και ειλικρινής συνδρομή του ελληνικού κράτους και το έργο της ΕΜΑΚ δημιούργησαν ένα κύμα συμπάθειας στην Τουρκία. Η τουρκική κοινή γνώμη, που για μακρό χρονικό διάστημα δηλητηριαζόταν από την τουρκική ηγεσία, μεταστράφηκε. Η απάντηση της τουρκικής ηγεσίας ήταν πιο συγκρατημένη αλλά δεν μπορούσε να αγνοήσει αυτό που συνέβαινε δίπλα στα χαλάσματα και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η πρόσκαιρη αυτή ύφεση είναι χρήσιμη γιατί μας δίνει το παράθυρο της ηρεμίας για να ολοκληρώσουμε τις εκλογικές μας διαδικασίες χωρίς απειλές και κινδύνους. Θα είναι, όμως, πρόσκαιρη.

Το καθεστώς Ερντογάν, εάν επιβιώσει, θα επιστρέψει σταδιακά στον αναθεωρητισμό, που συνιστά απειλή κατά των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων.

Στην περίπτωση που έχουμε μια πιο φιλοδυτική κυβέρνηση στην Τουρκία, η πρόκληση που θα αντιμετωπίσουμε θα είναι διαφορετική. Η Δύση, πιστή στη στρατηγική του «να μην χαθεί η Τουρκία», θα μας πιέσει για έναν επώδυνο συμβιβασμό.

Ο Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής, διευθυντής του Ιδρύματος «Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής», πρώην υπουργός.