Δεν πήραν τα μαθήματα του 1999

Το 1999, περισσότεροι από 17.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε έναν σεισμό κοντά στην Κωνσταντινούπολη. Οι Αρχές υποσχέθηκαν τότε αυστηρότερους οικοδομικούς κανονισμούς και εισήγαγαν έναν «φόρο σεισμού» με στόχο τη βελτίωση της ετοιμότητας σε μια χώρα που βρίσκεται πάνω σε δύο μεγάλα γεωλογικά ρήγματα.

Η αργοπορημένη αντίδραση της Αγκυρας στην καταστροφή, ωστόσο, έπαιξε σημαντικό ρόλο στο να ανέλθει το ΑΚΡ του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην εξουσία: το νεόκοπο κόμμα κέρδισε με συντριπτική πλειοψηφία τις εκλογές του 2002, υποσχόμενο διαφάνεια και ανοικοδόμηση της οικονομίας, που είχε καταστραφεί από το κραχ του χρηματιστηρίου.

Σχεδόν 24 χρόνια αργότερα, μετά τον ακόμα φονικότερο σεισμό και τους μετασεισμούς της προπερασμένης Δευτέρας, οι Τούρκοι δεν αναζητούν μόνο τους αγνοούμενους αγαπημένους τους αλλά και απαντήσεις.

Επειτα από έναν ακόμη σεισμό, το 2011, που στοίχισε εκατοντάδες ζωές, ο Ερντογάν, ως πρωθυπουργός τότε, κατήγγειλε την κακή ποιότητα των κατασκευών, λέγοντας: «Δήμοι, κατασκευαστές και επιβλέποντες πρέπει να βλέπουν πια ότι η αμέλειά τους ισοδυναμεί με φόνο».

Μετά τον σεισμό της προπερασμένης Δευτέρας, ωστόσο, γίνεται όλο και πιο σαφές ότι η ενδημική διαφθορά και η χαλαρή εφαρμογή των κανονισμών δόμησης επέτειναν την καταστροφή.

Ο Ερντογάν, πρόεδρος σήμερα της Τουρκίας, κατέστησε τις κατασκευές ατμομηχανή της τουρκικής οικονομίας. Χάρη στις φτηνές ξένες πιστώσεις, χρηματοδοτήθηκαν νέοι αυτοκινητόδρομοι, νοσοκομεία καθώς και οικιστικοί και εμπορικοί ουρανοξύστες σε ολόκληρη τη χώρα μέχρι που κατέρρευσε η λίρα, το 2018.

Στα χαρτιά, τα τουρκικά πρότυπα ασφαλείας των οικοδομών είναι από τα καλύτερα στον κόσμο και ενημερώνονται τακτικά με ειδικούς κανόνες για τις σεισμογενείς περιοχές. Το σκυρόδεμα πρέπει να είναι ενισχυμένο με χάλυβα και οι φέροντες τοίχοι καθώς και οι κολώνες πρέπει να είναι κατανεμημένα με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγεται το φαινόμενο «pancaking», όταν οι όροφοι σωριάζονται διαδοχικά ο ένας πάνω στον άλλο έπειτα από κάθετη κατάρρευση.

Ομως τούρκοι και διεθνείς γεωλόγοι, πολεοδόμοι, αρχιτέκτονες και ειδικοί σε θέματα αντιμετώπισης σεισμών προειδοποιούσαν χρόνια πως ακόμα και πολλές σύγχρονες κατασκευές ανά τη χώρα αποτελούσαν «ερείπια εν αναμονή» λόγω ανεπαρκούς τήρησης των κανονισμών δόμησης.

Οι παραβιάσεις δεν τιμωρούνταν επαρκώς ώστε να αποτρέπουν τις κατασκευαστικές εταιρείες και τους επενδυτές από το να καταστρατηγούν τους κανονισμούς, όμως ειδικοί λένε πως το πρόβλημα αγνοήθηκε σε μεγάλο βαθμό διότι η αντιμετώπισή του θα ήταν δαπανηρή και αντιδημοφιλής.

Ταυτόχρονα, ο πληθυσμός σε πολλές από τις χειρότερα πληγείσες περιοχές της Τουρκίας αυξήθηκε την τελευταία δεκαετία λόγω μιας εισροής εκατομμυρίων προσφύγων από τη γειτονική Συρία. Από τους κυβερνητικούς προϋπολογισμούς δεν είναι σαφές πώς δαπανήθηκε ο φόρος σεισμού – που εκτιμάται ότι έχει αποφέρει κάπου 3 δισεκατομμύρια δολάρια μετά την καταστροφή του 1999.

Οι τουρκικές Αρχές έχουν εφαρμόσει περιοδικά από τη δεκαετία του 1960 τις επονομαζόμενες «κατασκευαστικές αμνηστίες», όπου οι κατασκευαστικές εταιρείες και οι ιδιοκτήτες κτιρίων απαλλάσσονται έναντι αμοιβής από την έλλειψη πιστοποίησης ασφαλείας – μια πολιτική που πιστεύεται ότι έχει αποφέρει δισεκατομμύρια λίρες. Η τελευταία αμνηστία χορηγήθηκε το 2018 και μόλις λίγες ημέρες πριν από τον τελευταίο σεισμό τουρκικά Μέσα ανέφεραν πως μια νέα επρόκειτο να συζητηθεί στο τουρκικό κοινοβούλιο.

Στις 10 πληγείσες περιοχές της Τουρκίας, έως και 75.000 κτίρια έλαβαν τέτοιες αμνηστίες στη διάρκεια των προηγούμενων ετών. Αν είχαν τηρηθεί σωστά οι κανόνες ασφαλείας, θα είχαμε τώρα μια «εντελώς διαφορετική εικόνα», λέει ο Χακάν Σουλεϊμάν, ερευνητής στο Τμήμα Σεισμολογίας του Πανεπιστημίου Μπογάζιτσι της Κωνσταντινούπολης. Αναμένονται πολύ περισσότερες συλλήψεις εργολάβων, αλλά αυτό πολύ δύσκολα θα κατευνάσει το διογκούμενο κύμα λαϊκής οργής για την κυβερνητική πολιτική.