Η μεγάλη επιστροφή;

Η επίσκεψη ενός αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στο Ισραήλ ήταν κάποτε τόσο κοινή ώστε η είδηση να περιορίζεται στο δελτίο Τύπου του State Department. Καθώς όμως ο Anthony Blinken μετακινείται από το Κάιρο στο Τελ Αβίβ για μια συζήτηση εφ’ όλης της ύλης, έχει κανείς μια αίσθηση επιστροφής στην κανονικότητα.

Η Μέση Ανατολή είχε μείνει πολλά χρόνια τώρα κάτω από το ραντάρ της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής – όσο αυτό επιτρέπεται από τα όρια της εσωτερικής πολιτικής ζωής. Η ασταθής ισορροπία στη Συρία, η ολοσχερής οικονομική καταστροφή του Λιβάνου αντιμετωπίζονταν ως στάδια μιας προδιαγεγραμμένης πορείας, μια καλογυρισμένη τηλεοπτική σειρά που παρακολουθεί κανείς με ενδιαφέρον αλλά και με κάποια απόσταση (ανακούφισης;). Η κατάσταση στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο είχε ενεργειακές ευκαιρίες και ενίοτε αναλαμπές κρίσης, ιδίως το καλοκαίρι του 2020, αλλά κατά τα λοιπά οι ελληνοτουρκικές σχέσεις κρατούνται ακόμη σε διαχειρίσιμα επίπεδα έντασης, ενώ το Κυπριακό βυθίζεται στη λήθη.

Η όποια αλλαγή φαίνεται να οφείλεται στην επιτυχημένη διαμεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, που κατέληξε σε μια άτυπη αλλά πάντως ουσιαστική συμφωνία οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών και ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ δυο χωρών που βρίσκονται τυπικά σε πόλεμο. Η συμφωνία, η οποία έχει στην πραγματικότητα τη μορφή πανομοιότυπων επιστολών των δυο γειτόνων προς τις ΗΠΑ, υπενθύμισε σε άπαντες τους ενδιαφερόμενους τις μεγάλες δυνατότητες παρέμβασης των Αμερικανών στην περιοχή. Εδωσε επίσης έναυσμα για μακρές συζητήσεις για το αν το παράδειγμα αυτό θα μπορούσε να υιοθετηθεί και σε άλλες δύσκολες περιστάσεις στην περιοχή. Την επομένη ημέρα, πάντως, η Energean συνέχισε με γοργούς ρυθμούς τις ήδη υφιστάμενες εργασίες της στην ισραηλινή πλευρά, ενώ ο νέος γύρος παραχωρήσεων δημοπρατείται. Γαλλικές και αμερικανικές εταιρείες δραστηριοποιούνται και στη λιβανική πλευρά, αν και με σαφώς χαμηλότερη ταχύτητα και αποτελεσματικότητα.

Παραλλήλως, φαίνεται ότι αναβαθμίζονται και ωριμάζουν έργα σύνδεσης της Αιγύπτου και της Ευρώπης μέσω Κύπρου και Ελλάδας με καλώδια μεταφοράς ηλεκτρισμού. Ο Euro-Asia Interconnector θα συνδέει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ με υπόγειο καλώδιο 2.000 MW σε βάθος 3 χιλιομέτρων. Μια άλλη τριαδική σχέση μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου αποτυπώθηκε σε συμφωνία που υπογράφηκε στην Αθήνα το 2021, ενώ η Ελλάδα και η Αίγυπτος ξεκίνησαν ήδη τις προετοιμασίες για την πόντιση υποβρύχιου καλωδίου συνολικού μήκους 45.000 χιλιομέτρων, σε λειτουργία το 2024, με διακυβερνητικό μνημόνιο συνεργασίας (G2G), που ενισχύθηκε τον Δεκέμβριο 2022 από αντίστοιχη συμφωνία μεταξύ του ΑΔΜΗΕ και της Telecom Egypt (B2B). Στη μεταβλητή γεωμετρία αυτών των συμφωνιών φαίνεται ότι έφτασε η ώρα να προστεθούν και οι Ηνωμένες Πολιτείες ως 3+1, με προφανή την ώθηση στην οικονομική και πολιτική σημασία τους.

Είναι οι κινήσεις αυτές ενδεικτικές μιας ολικής επαναφοράς στη Μέση Ανατολή, όπου ο ρόλος του Ιράν (που δολοφονεί τους νέους και τις γυναίκες του) παραμένει σπουδαίος, ενώ η αναταραχή στα παλαιστινιακά εδάφη προοιωνίζεται τον επόμενο κύκλο της Fauda; Και πώς θα εξελιχθούν όλα αυτά όταν τελειώσει ο εκτενής εκλογικός κύκλος που ξεκίνησε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και συνεχίζεται στην Κύπρο, την Ελλάδα και την Τουρκία; Κάνε με προφήτη, να σε κάνω πλούσιο…

Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου, Νομική Σχολή ΕΚΠΑ, και senior policy advisor, ΕΛΙΑΜΕΠ