«Αντί να αποφεύγω τις λακκούβες, πλέον πατάω μέσα στα νερά»

Σε ένα συρτάρι δίπλα στο γραφείο μου, κρατάω ένα παλιό χαρτόνι. Είναι περίπου στο μέγεθος ενός φύλλου χαρτιού Α4 και γεμάτο ονόματα και λίστες, μετρήσεις και βάρη, χρησιμοποιώντας το αγγλικό αυτοκρατορικό σύστημα, γραμμένα με μπλε μελάνι. Το χειρόγραφο ανήκει στον πατέρα μου που έχει πια πεθάνει και τα ονόματα που αναφέρονται είναι του μεγαλύτερου αδελφού μου, της αδελφής μου και το δικό μου. Μπορώ να σας πω ότι στις 16 Ιουνίου 1967, σε ηλικία 10 ετών, ήμουν τέσσερα πόδια τέσσερις ίντσες ψηλός. Νωρίτερα την ίδια χρονιά, τον Ιούνιο, η μέση μου ήταν 22 ίντσες και ζύγιζα πέντε στόουνς και μία ουγγιά. Την ίδια μέρα, ο μεγαλύτερος αδελφός μου μπορούσε να κλωτσήσει μια μπάλα ποδοσφαίρου 46 γιάρδες μακριά, και η αδελφή μου είχε ύψος τέσσερα πόδια επτά ίντσες.

Εκτός από την εμμονή του πατέρα μου με τη σωματική μας διάπλαση, μετρώντας τους τρεις μας κάθε μήνα – χέρια, στήθος, μέση, μηρούς, γάμπες, ύψος και βάρος -, ο ίδιος είχε καθιερώσει ένα αυστηρό πρόγραμμα άσκησης για τον καθένα μας, από τη μέρα που κλείσαμε τα πέντε χρόνια μας. Το πρόγραμμα περιελάμβανε βραδινό τρέξιμο αποστάσεων, καθώς και πρόγραμμα άρσης βαρών και ασκήσεων. Οταν έγινα οκτώ ετών μπορούσα να κάνω 50 κάμψεις και 50 καθίσματα με ευκολία και να τρέχω τρία μίλια κάθε βράδυ (σχεδόν 5 χιλιόμετρα) χωρίς να κουράζομαι. Η λεπτομερής καταγραφή της ζωής και των σωμάτων μας συνοδευόταν με τρομακτική ένταση. Αν κάποιος από εμάς έπαιρνε περιττό βάρος – λίπος και όχι μυς – ή δεν κατάφερνε να πιάσει τους μηνιαίους στόχους που του είχαν οριστεί, τιμωρούνταν. Οδυνηρά.

Τσιγάρο και αλκοόλ

Τη χρονιά που έκλεισα τα 14, ο πατέρας μας αρρώστησε και μπήκε σε ψυχιατρικό ίδρυμα για αρκετά χρόνια. Δεν είχε πλέον τον έλεγχο της δικής του ζωής, πόσω μάλλον της δικής μας. Η φαρμακευτική αγωγή που έπαιρνε τον άφησε σε σχεδόν κωματώδη κατάσταση. Το μόνο που μπορούσε να κάνει σωματικά ήταν να καπνίζει περίπου 60 τσιγάρα την ημέρα. Από την ημέρα που μπήκε στο ίδρυμα, πίσω από μια διπλοκλειδωμένη πόρτα, σταμάτησα να αθλούμαι και άρχισα να καπνίζω επίσης, καθώς και να πίνω αλκοόλ μέχρι λιποθυμίας. Δεν ήταν ένας ιδιαίτερα υγιεινός τρόπος ζωής για ένα 15χρονο αγόρι που μάλιστα είχε αποβληθεί όχι από ένα, αλλά από δύο γυμνάσια της Μελβούρνης.

Η επιστροφή μου στην άσκηση ακολούθησε την απόφασή μου όταν πάτησα τα 20 να κόψω το κάπνισμα και αμέσως μετά να κόψω το αλκοόλ. Δεν μπορώ να θυμηθώ γιατί αποφάσισα να πάω για τρέξιμο ένα βράδυ, κατά μήκος του ποταμού Γιάρα, αλλά θυμάμαι ότι σύντομα πονούσα, λαχάνιασα και κατάφερα να τρέξω μόλις λίγο περισσότερο από ένα χιλιόμετρο πριν αναγκαστώ να σταματήσω. Ετρεξα ξανά το επόμενο βράδυ και ξανά το επόμενο βράδυ. Ηταν την τρίτη νύχτα, έχοντας τρέξει ένα ακόμη χιλιόμετρο, που το σώμα μου θυμήθηκε πώς λειτουργούσε η άσκηση και κούρασε τους μυς του, με ανεξήγητη τρυφερότητα. Το σώμα μου θυμήθηκε επίσης την ικανοποίηση που προέκυψε με την αύξηση του καρδιακού παλμού μου, επιτρέποντας στο αίμα να ρέει πιο ενεργητικά μέσα στο σώμα μου. Το σώμα μου θυμήθηκε τη χαρά που συνεπαγόταν το αίσθημα δύναμης. Και θυμήθηκα ότι αν και η τρέλα του πατέρα μας μάς είχε βλάψει ως παιδιά, τα χρόνια της άσκησης μας είχαν δώσει δύναμη.

Οταν νιώθω άσχημα

Από το βράδυ εκείνου του πρώτου τρεξίματος που με έκανε να παραπατάω, κόλλησα με τη συνήθεια του τρεξίματος εδώ και πάνω από 40 χρόνια. Ενώ έχω τρέξει σε πολλές πόλεις σε όλο τον κόσμο – Λονδίνο, Βερολίνο, Τόκιο και Σαν Φρανσίσκο για να αναφέρουμε μερικές – η άσκησή μου ξεκινά κυρίως στο ίδιο σημείο του ποταμού Γιάρα στη Μελβούρνη όπου έκανα το «comeback». Με τα χρόνια ίσως να έχω κουράσει πολλούς μαθητές μου στα σεμινάρια δημιουργικής γραφής με τον ισχυρισμό μου για τη δημιουργική αξία του τρεξίματος, όπως έχω κουράσει όποιον μου κάνει την απλή ερώτηση «γιατί τρέχεις;». Δεν είμαι σίγουρος γιατί, αλλά μπορώ να σας πω ότι δεν είναι επειδή ελπίζω να ζήσω περισσότερο ή να είμαι πιο όμορφος εμφανισιακά (άλλωστε κανένα long run δεν θα μπορούσε να συμμορφώσει την κεφάλα μου). Ξέρω μόνο ότι αν δεν τρέξω αρκετές φορές την εβδομάδα, αρχίζω να νιώθω άθλια και δεν μπορώ να γράψω.

Σήμερα το πρωί έτρεξα κατά μήκος του ποταμού σε μια διαδρομή με χωματόδρομους και πάρκα. Καταφέρνω να περάσω πολύ λίγους δρομείς πλέον, ενώ πολλοί νεότεροι με προσπερνούν τρέχοντας με πιο γρήγορο ρυθμό. Δεν τους ζηλεύω. Ελπίζω να συνεχίσουν, πιθανώς για σαράντα ακόμη χρόνια ή περισσότερα.

Πώς θα τα έβγαζα πέρα

Εκανε κρύο και έβρεχε. Λόγω των πρόσφατων έντονων βροχοπτώσεων, το ποτάμι είχε αγριέψει και πολλά μονοπάτια δίπλα στις όχθες είχαν πλημμυρίσει. Αντί να αποφεύγω τις λακκούβες, προτιμούσα να τρέχω ανάμεσά τους, πατώντας μέσα στα νερά. Σήμερα το πρωί, γύρω στο δεύτερο χιλιόμετρο, ο ρυθμός κυρίευσε το σώμα μου, τους παλμούς της καρδιάς, τους πνεύμονες και τους μυς μου. Αρχισα να νιώθω ικανοποιημένος. Αρχισε να ρίχνει καρεκλοπόδαρα και να φυσάει κρύο αεράκι. Περνούσα υπέροχα. Αν το σώμα μου ένιωθε άβολα, δεν μου το έλεγε για να σταματήσω.

Οπως με τα περισσότερα από τα κανονικά μου τρεξίματα δίπλα στο ποτάμι, σήμερα το πρωί τερμάτισα δίπλα στους καταρράκτες. Δεν θυμάμαι να έχω δει τα νερά του ποταμού τόσο ψηλά ή το ρεύμα του να τρέχει τόσο γρήγορα. Στους καταρράκτες σκέφτομαι συχνά το έθνος των Βουρουντζέρι των Αβοριγίνων. Στη γη τους έχω το προνόμιο να τρέχω. Είναι μια περήφανη και πολιτιστικά ισχυρή κοινότητα και τους ευχαριστώ. Πηγαίνοντας προς το σπίτι, μέσα από τους δρόμους της ζωής μου, ένιωθα το σώμα μου ζεστό και τους μυς μου κουρασμένους. Και όποιες δυσκολίες και προκλήσεις κι αν αντιμετωπίζω, ένιωθα ευτυχισμένος. Αν δεν είχα κληρονομήσει αυτή την αγάπη από τον πατέρα μου, δεν ξέρω πώς θα τα έβγαζα πέρα στον κόσμο.

Ο Τόνι Μπιρτς είναι αβορίγινας αυστραλός συγγραφέας, ακαδημαϊκός και ακτιβιστής. Ηταν καθηγητής Δημιουργικής Γραφής στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης και ερευνητής για τους αυτόχθονες στο Πανεπιστήμιο της Βικτώριας