Ωραίο, αγαθό, αληθινό

Εκείνα τα χρόνια τα παλιά, μαθαίναμε στη Β’ Γυμνασίου την «εξαγωγή τετραγωνικής ρίζας» – ήταν ο εφιάλτης όσων δεν είχαν καλή σχέση με την αριθμητική: χωρίζαμε τον αριθμό σε διψήφια τμήματα από αριστερά προς τα δεξιά και μετά ξεκινούσε αλγόριθμος υπολογισμών, κάπως σαν την διαίρεση που όμως έβρισκες την πλησιέστερη ρίζα του διψήφιου τμήματος – αν ήταν, 30 έγραφες 5, αφαιρούσες το 25 και μετά … δεν θυμάμαι. Έγραψα στην αναζήτηση «εξαγωγή τετραγωνικής ρίζας», αμέσως εμφανίστηκαν δεκάδες σελίδες και βίντεο πρόθυμα να τη διδάξουν.

Στο πανεπιστήμιο μαθαίναμε να την υπολογίζουμε με τον «λογαριθμικό κανόνα», το αναλογικό φορητό κομπιουτεράκι της εποχής – υπήρχε και το ανέκδοτο με τον καθηγητή που έγραφε στον πίνακα κάποια απόδειξη και έλεγε «τώρα υπολογίζουμε την τετραγωνική ρίζα του 4, η οποία είναι … » και κοιτώντας τον κανόνα συνέχιζε «1,90, 1,99, – κατά προσέγγισιν 2».

Σήμερα, οποιοδήποτε κινητό υπολογίζει αυτοστιγμεί την τετραγωνική ρίζα κάθε αριθμού· τώρα που γράφω, το πρόγραμμα κοκκινίζει αμέσως τις ανορθογραφίες μου· «μαυρίζω» μερικές γραμμές και αμέσως εμφανίζεται πρόθυμος μεταφραστής τους σε καμιά εικοσαριά γλώσσες. Διαβάσαμε αυτές τις ημέρες για προγράμματα που γράφουν φοιτητικές εργασίες επί παντός θέματος αλλά και ποιήματα «à la manière de…» – καθηγητές και εκδότες αναρωτιούνται τι να κάνουν.

Θα συμφωνήσουμε όλοι ότι δεν χρειάζεται να μαθαίνουν τα παιδιά την «εξαγωγή τετραγωνικής ρίζας» – διαίρεση ή πρόσθεση, πρέπει να μαθαίνουν; Μήπως δεν είναι μηχανικός αλγόριθμος  το «τρία ψηφία έχει ο διαιρέτης, τρία χωρίζουμε αριστερά από τον διαιρετέο…»; Ορθογραφία;  Αλγόριθμος δεν είναι το «όλα τα ουδέτερα εις «-ι» γράφονται με ιώτα, πλην του βράδυ, δίχτυ, δάκρυ, …» ή οι καταλήξεις των ρημάτων «-ω, -εις, -ει, …»;

Κανένας καπετάνιος δεν κοιτάει πια τα άστρα για να βρει τη θέση του – του τη δίνει το GPS· τι αξίζει να μαθαίνουμε και τι να αφήνουμε στις μηχανές, μαθαίνοντας απλώς να τις χειριζόμαστε;

Δεν νομίζω να έχει βρει κανείς την απάντηση τι είναι αυτό που καλλιεργεί τη νοημοσύνη, την ευαισθησία, την καλαισθησία  και την εφευρετικότητα που θα μας επιτρέπει να αναθέτουμε συνεχώς το ανιαρό και τυπικό (το αλγοριθμικό, τα «πρωτόκολλα»)  στις μηχανές και εμείς να απολαμβάνουμε, το ωραίο, το αγαθό, το αληθινό. Πρέπει να την βρούμε όμως. Αλλά δεν πρέπει να την περιμένουμε ούτε από προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης ούτε από την πολιτική – εννοώ, επειδή οι φιλόλογοι είναι περισσότεροι να κριθεί ότι η ορθογραφία είναι πολυτιμότερη («τιμιώτερη», θα έλεγε ο Αριστοτέλης και ο διορθωτής μου κοκκίνισε το καταργημένο από τα παραθετικά ωμέγα) από την τριγωνομετρία. Παιδαγωγοί, ψυχολόγοι, φιλόσοφοι ας αναλάβουν το έργο.