Θεϊκές εντολές

Χάρη στις έρευνες που διενεργούνται εδώ και πολλά χρόνια στην Κύμη της Αιολίδας, η οποία μετονομάστηκε σε Καισάρεια στα χρόνια της επανίδρυσής της από τον αυτοκράτορα Τιβέριο, έχει έλθει μεταξύ άλλων στο φως ένας σημαντικός ναός του 4ου αι. π.Χ., αφιερωμένος αρχικά στη λατρεία της Κυβέλης – Αρτέμιδας και σε συνέχεια της Αφροδίτης και της Ισιδας από τα ελληνιστικά χρόνια και εξής. Αξιόλογη μαρτυρία για τη λατρεία της Ισιδας αποτελεί ένας ύμνος χαραγμένος σε μαρμάρινη στήλη που φυλάσσεται στο Μουσείο της Σμύρνης. Σύμφωνα με τους στίχους του ύμνου αυτού, η Ισις «ἑπιφαίνεται» στους θνητούς, εμφανίζεται και ομιλεί η ίδια ως δημιουργός του παντός κόσμου και της ζωής για τη λαμπρή καταγωγή, τις πολλαπλές υποστάσεις, τις τεράστιες δυνάμεις και τα σημαντικά έργα της.

Η παντοδύναμη και εγωκεντρική θεά της κοιλάδας του Νείλου, σύζυγος και αδελφή του Οσιρη και μητέρα του Ωρου, αυτοπροσδιορίζεται ως ανήκουσα στη γενιά των θεών, ως πρεσβύτερη κόρη του Κρόνου και της Ρέας, ως μέγιστη θεά, ισότιμη, αν όχι ανώτερη του Δία. Είναι η μεγάλη νομοθέτης, φορέας των καρπών της γης, δημιουργός του κόσμου, αυτή που χώρισε τη γη από τον ουρανό και δημιούργησε τη θάλασσα και καθόρισε παράλληλα την πορεία των άστρων, του ήλιου και της σελήνης, αυτή που ισχυροποίησε το δίκαιο και το έκανε πολυτιμότερο από το χρυσάφι και το ασήμι, που ένωσε τη γυναίκα με τον άνδρα και όρισε να γεννά το παιδί της σε δέκα μήνες, που θέσπισε να αγαπούν τα παιδιά τους γονείς τους και να τιμωρούνται όσα τους φέρονται άστοργα, που σταμάτησε τις ανθρωποφαγίες με τη βοήθεια του αδελφού της Οσιρη, που έδειξε στους ανθρώπους τις μυήσεις και τους δίδαξε να τιμούν τα αγάλματα των θεών, αυτή που ίδρυσε τα τεμένη των θεών, κατέλυσε την εξουσία των τυράννων, σταμάτησε τους φόνους και ανάγκασε τους άνδρες να σέβονται τις γυναίκες.

Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω αν η Ισις σταμάτησε τις ανθρωποφαγίες, την εξουσία των τυράννων πάντως και τους φόνους δεν τους σταμάτησε δυστυχώς, ούτε και κατάφερε τελικά να αναγκάσει τους άνδρες να σέβονται τις γυναίκες, όπως αποδεικνύεται περίτρανα από την άθλια θέση των γυναικών σε σύγχρονα καθεστώτα αλλά και από τις γυναικοκτονίες ακόμη και σε κράτη του λεγόμενου «πολιτισμένο» κόσμου.

Προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο ελληνιστικός ύμνος της Κύμης παρουσιάζει τη θεά Ισιδα «δημιουργό του παντός και των πάντων», με δυνάμεις υπερφυσικές. Η επιρροή από την Παλαιά Διαθήκη είναι προφανής. Με παρόμοιο τρόπο εμφανίστηκε ο Θεός στον Μωυσή στο όρος Σινά και του παρέδωσε τις δέκα ηθικές εντολές να τις μεταφέρει στον άνθρωπο ώστε να τον οδηγήσουν στην κάθαρση

Ας μην ξεχνάμε ότι τα 147 σωζόμενα δελφικά παραγγέλματα (ηθικά προστάγματα, εντολές), γνωστά και ως Πυθίας γράμματα, χαραγμένα στους τοίχους του πρόναου του θεού του καθαρού λόγου, του Φοίβου (=Φωτεινού) Απόλλωνα, κατόχου του φημισμένου Μαντείου, έχουν ανάλογο περιεχόμενο και απευθύνονται στους θνητούς για να τους οδηγήσουν στον δρόμο της αρετής, αυτούς που επιθυμούν διακαώς να κερδίσουν την αιώνια μεταθανάτια ζωή, ακολουθώντας πιστά τις εντολές στον εδώ κόσμο. Ορισμένα από τα δελφικά παραγγέλματα, όπως τουλάχιστον μας παραδίδονται από συγγραφείς της αρχαιότητας, όπως «Θεούς σέβου, ἕπου θεῶ», «Γονεῖς σέβου, οὕς τρέφεις ἀγάπα, πρεσβυτέρους αἰδοῦ, προγόνους στεφάνου», «Ἡττώ ὑπέρ δικαίου, πρᾶττε δίκαια, κρίνε δικαίως, πλούτει δικαίως», «Φόνου ἀπέχου», είναι ταυτόσημα με εντολές του Μωυσή και ορισμένα «επιτεύγματα» της Ισιδας. Η παράδοση επιβολής ηθικών προσταγμάτων και εντολών ή κανόνων και αρχών προς τους θνητούς από θεότητες ή θεόπεμπτους σοφούς και μεγάλους προφήτες είναι πανάρχαια, με διαχρονική ισχύ.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας, διευθυντής προγράμματος Αρχαίας Μεσσήνης