«Χιούμορ σημαίνει ανατρεπτική ματιά»

Η ίδια η φύση του σαιξπηρικού έργου φαίνεται να επιτρέπει τις μεταγραφές. Η κωμωδία «Οι εύθυμες κυράδες του Ουίνδσορ» μεταμορφώνεται, λοιπόν, σεναριακά σε αυτοσχέδιο  μιούζικαλ από τον Γεράσιμο Ευαγγελάτο, επενδύεται με τραγούδια από τον Θέμη Καραμουρατίδη και ανεβαίνει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες του Λευτέρη Γιοβανίδη. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής μιλάει στα «Πρόσωπα» για το χιούμορ και τις «δημιουργικές αυθαιρεσίες».

Ποιο είναι το συναισθηματικό κέντρο στην κωμωδία του Σαίξπηρ, που πιστεύετε ότι πρέπει να φτάσει ως τον θεατή;

Τα ήθη μιας μικρής πόλης είναι το κέντρο των «Εύθυμων κυράδων του Ουίνδσορ». Ο Σαίξπηρ καυτηριάζει εύστοχα, με χιούμορ και αθωότητα, την καθημερινότητα, τα προβλήματα και τις ασχολίες μιας κοινωνίας σε περίοδο ειρήνης κι ευμάρειας όπου όλα μοιάζουν να είναι απλά και εύκολα. Πώς όμως ταράζει την ησυχία ένας γοητευτικός απατεώνας; Θα ισχύσει άραγε κι εδώ η ρήση πήγε για μαλλί και βγήκε κουρεμένος; Συναισθηματικό κέντρο είναι – τι άλλο; – ο έρωτας. Σύμφωνα με την παράδοση, το έργο γράφτηκε έπειτα από επιθυμία της βασίλισσας Ελισάβετ Α’ σε διάστημα δύο εβδομάδων. Είχε τόσο πολύ γοητευτεί από τον χαρακτήρα του Φάλσταφ, στα δύο μέρη του Ερρίκου Δ’, ώστε ζήτησε να τον δει σε ένα ακόμη έργο, και μάλιστα να πρωταγωνιστεί σε ερωτικές περιπέτειες.

Γιατί η πόλη του σαιξπηρικού έργου μπορεί να μοιάζει με μία σύγχρονη δική μας, όπως αναφέρεται και στο σημείωμα;

Ο λόγος του Σαίξπηρ είναι διαχρονικός και τα έργα του μπορούν να διαβαστούν με πολλούς τρόπους, να ερμηνευτούν διαφορετικά, σύμφωνα με την οπτική γωνία που κάποιος επιλέγει. Αυτή είναι και η μαγεία του θεάτρου. Δεν υπάρχει τέλος σε όσα ανακαλύπτουμε στο ίδιο κείμενο κάθε φορά που ασχολούμαστε με αυτό. Ετσι κι εγώ, διαβάζοντας τις «Εύθυμες κυράδες» αμέσως ένιωσα τη σύνδεση εκείνης της εποχής με τη δεκαετία του ’80. Βρήκα πολλές αντιστοιχίες με τα χρόνια κατά τα οποία βιώσαμε όλες αυτές τις αλλαγές στην Ευρώπη αλλά κυρίως στην Ελλάδα, στη σύνθεση των κοινωνικών τάξεων και βέβαια στον νέο τρόπο με τον οποίο διανεμόταν πια το χρήμα. Γιατί και ο Σαίξπηρ ουσιαστικά μια τέτοια κατάσταση περιγράφει. Ανθρώπους που ζουν σε μια πόλη στην επαρχία, με οικονομική άνεση που έχουν την πολυτέλεια να αισθάνονται ανία στην καθημερινότητά τους.

Ως ποιο σημείο επιτρέπει ο Σαίξπηρ «δημιουργικές αυθαιρεσίες» στα έργα του και ως ποιο σημείο επιτρέψατε εσείς στον εαυτό σας να προχωρήσει σε αυτές;

Εχουμε κρατήσει απόλυτα την πλοκή του έργου. Ακόμα και τα χαρακτηριστικά των περισσότερων ηρώων έτσι όπως είναι δοσμένα από τον Σαίξπηρ. Ξέρετε, είναι ένας συγγραφέας που όχι μόνο σου δίνει τη δυνατότητα, αλλά σχεδόν σε προκαλεί να μεταγράψεις ένα κείμενό του, επειδή είναι τόσο πλούσια και ολοκληρωμένη η γραφή του. Και αν ανατρέξουμε στην ιστορία του παγκόσμιου θεάτρου έχουμε πάρα πολλές και σημαντικές μεταγραφές των έργων του, σε θεατρικά, ταινίες, όπερες και φυσικά πολύ συχνά σε μιούζικαλ, μέχρι και σε ταινίες κινουμένων σχεδίων. Ο Γεράσιμος Ευαγγελάτος, που έχει αναλάβει τη μεταγραφή του κειμένου, δεν επέλεξε την υπερβολή. Θεωρώ ότι έχει αυθαιρετήσει τόσο, όσο να δημιουργήσει ένα νέο πρωτότυπο έργο, πάντοτε όμως με σεβασμό στο αρχικό κείμενο του κορυφαίου δραματουργού.

Ποια πράξη ή σκηνή λειτουργεί για εσάς και σαν «κλειδί» της παράστασης;

Είναι ένα έργο πολλών πρωταγωνιστών. Δεν είναι όπως για παράδειγμα ο Αμλετ που κυριαρχεί ως κεντρικός ήρωας στο έργο. Εδώ είναι μια ολόκληρη πόλη, οι κάτοικοι της οποίας συνυπάρχουν στη σκηνή. Ισως γι’ αυτό και δεν ανεβαίνει συχνά αυτή η παράσταση. Υπάρχει μια σκηνή μέσα στο έργο όπου η Κουίκλι (Ελένη Κοκκίδου) καταλαβαίνει ότι ο Φάλσταφ (Αργύρης Ξάφης) αδιαφορεί γι’ αυτήν. Είναι τόσο τρυφερά ανθρώπινος ο τρόπος που είναι γραμμένη αυτή η σκηνή. Κρύβει πολλές αλήθειες.

Στο έργο πρωταγωνιστούν οι γυναίκες και εκπρόσωποι της μεσαίας τάξης, κυριαρχεί ο σαρκασμός και τα σεξουαλικά υπονοούμενα, δίνεται μια «αληθινή» εικόνα της ελισαβετιανής κοινωνίας. Το χιούμορ είναι τελικά ο καλύτερος μηχανισμός αυτοπροστασίας, αλλά και ταυτόχρονα έκθεσης των κακώς κειμένων;

Για μένα ναι, στον απόλυτο βαθμό. Αν θέλετε δεν υπάρχει άλλος τρόπος έκθεσης των κακώς κειμένων. Προσωπικά προσπαθώ όσο μπορώ να μη χάνω το χιούμορ μου. Ισως το χιούμορ ως έννοια είναι παρεξηγημένη. Χιούμορ δεν σημαίνει μόνο να κάνω αστεία και να λέω ανέκδοτα με πετυχημένο τρόπο. Το να έχω χιούμορ σημαίνει και να μπορώ να αυτοσαρκαστώ, να μπορώ να έχω ανατρεπτική ματιά στην καθημερινότητα που με κατακλύζει. Το μιούζικαλ ως θεατρικό είδος βοηθάει πολύ στο να έχεις μια ελευθερία στον τρόπο που θα σχολιάσεις το οτιδήποτε. Εχεις σύμμαχο τη μουσική.

Τι περιλαμβάνει η διασκευή του Γεράσιμου Ευαγγελάτου και πώς λειτούργησε η συνεργασία με τον Θέμη Καραμουρατίδη;

Οι μεταγραφές κλασικών κειμένων, αν και θεωρώ ότι είναι κάτι που έχει υψηλό δείκτη δυσκολίας, πρέπει να γίνονται. Με απόλυτο πάντα δημιουργικό σεβασμό στον συγγραφέα. Μια μεταγραφή φωτίζει διαφορετικά πράγματα, ανάλογα με τη στιγμή που ανεβαίνει ένα έργο. Ο Ευαγγελάτος θεωρώ ότι ήταν η καλύτερη επιλογή που θα μπορούσα να κάνω για τη μεταγραφή αυτού του έργου. Μαζί με τον Θέμη Καραμουρατίδη, που λειτουργούν ως δίδυμο σε όλα, δούλεψαν μαγικά θεωρώ, και το αποτέλεσμα της δουλειάς τους με κάνει αρκετά περήφανο. Παρέλαβα ένα έργο στα χέρια μου που μαζί με τις μουσικές και τα τραγούδια του με βοήθησε να μου ξεκλειδώσω πολλά στοιχεία της σκέψης μου. Πιστεύω ακράδαντα ότι αυτό το δίδυμο αποτελείται από δύο ταλαντούχους ανθρώπους που θα συνεχίσουν να μας εκπλήσσουν με όσα δημιουργούν!