Πολλές τούμπες στα γρασίδια

Η Αννα Καρένινα επιστρέφει με το τρένο από τη Μόσχα στην Αγία Πετρούπολη. Στον σταθμό την περιμένει ο σύζυγός της. Κοιτάζοντάς τον, η Καρένινα συνειδητοποιεί, για πρώτη φορά, πόσο άσχημα χέρια έχει. Ή μήπως – ακούγοντάς τον – πόσο μονότονα, δυσάρεστα ηχεί η φωνή του; «Πώς τόσα χρόνια δεν το καταλάβαινα;» αναρωτιέται. Ο έρωτας είναι η απάντηση. Ο έρωτας για τον Βρόνσκι κάνει την Αννα να βλέπει τον Καρένιν καθαρά, να διακρίνει, ίσως και να μεγεθύνει, τα ελαττώματά του. Την ίδια δε στιγμή να εξιδανικεύει εκείνον που ποθεί.

Μυστήριο πράγμα, άρα θεϊκό. Είκοσι χρόνια αφότου κλέφτηκε με τον Πάρη, δέκα μετά την άλωση της Τροίας, η Ελένη έχει επιστρέψει στη Σπάρτη και ζει χαρούμενη με τον Μενέλαο. Εκεί τη συναντάει ο Τηλέμαχος, που ταξιδεύει αναζητώντας τα ίχνη του Οδυσσέα. «Οταν με είχε μαγέψει η Αφροδίτη και είχε αιματοκυλιστεί όλος ο ντουνιάς…», λέει η Ελένη δίχως ίχνος τύψης – γιατί να νιώθει τύψεις; Ποιος είναι δυνατότερος από τα αισθήματά του;

Ψυχογραφεί ο Τολστόι οξυδερκέστατα την κοινωνία του. Μας ξεναγούν τα έπη – η «Ιλιάδα» και η «Οδύσσεια» – σε έναν κόσμο πολύ νεανικότερο από τον δικό μας, ασύγκριτα πιο βάναυσο και τρυφερό συνάμα, όλο κορμιά που αιμόφυρτα πέφτουν στη μάχη, ψυχές που φλέγονται από λαχτάρα και καημό. Καμία χλιαρότητα δεν συγχωρείται στις αμμουδιές του Ομήρου.

Σήμερα τι παρατηρούμε γύρω μας; Ζευγάρια που περνούν κρίση. Που απευθύνονται σε ψυχολόγους και σε ξεματιάστρες ενίοτε. «Δώστε μια ευκαιρία, κάντε μια προσπάθεια!» είναι η επωδός. «Για χάρη των παιδιών…». Για χάρη στην πραγματικότητα, πολύ συχνά, του ευ ζην με όρους καθαρά οικονομικούς – ποιος έχει όρεξη να τραβιέται με διαζύγια, να ξεσπιτώνεται, να πληρώνει διατροφές; Κι έτσι, εάν οι ειδικοί τα καταφέρουν, ο γάμος θα πάρει παράταση. Εστω και ως άδειο όστρακο. Μέχρι το ένα από τα δύο μέρη να ερωτοχτυπηθεί με κάποιον τρίτο, να μπει σε μια καινούργια σχέση.

Τα κουβεντιάζουμε στα καφενεία, στα κομμωτήρια και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που τρέφουν τα κουτσομπολιά των ημερών μας. Τα διαβάζουμε στις κοσμικές στήλες: «Η δημοφιλής ηθοποιός χώρισε με τον άσο των γηπέδων κι έπειτα από μερικές εβδομάδες μελαγχολίας εμφανίστηκε στο πλευρό γνωστού επιχειρηματία…». Μπανάλ εκδοχή, ανθρώπινη ωστόσο. Ελαφριά, μα στην ουσία της αισιόδοξη. Ποια είναι η απάνθρωπη, τόσο σκληρή που δεν λέγεται, δεν δείχνεται, παρά διυλισμένη από την τέχνη, σε μυθιστορήματα και σε ταινίες; «Δυο χρόνια συμπληρώνουν ο κύριος και η κυρία Τάδε χωρίς την παραμικρή μεταξύ τους σωματική επαφή… Περαιτέρω αύξηση στις δόσεις των αντικαταθλιπτικών διέταξε για την κυρία Δείνα ο γιατρός της…».

Στην Ευρώπη, προτού ενσκήψει ο νεοπουριτανισμός που αποκαλείται πολιτική ορθότητα, οι συμπεριφορές ήταν γενικά χαλαρές. Επικρατούσε, στις πόλεις τουλάχιστον, διακριτικότητα – αυτό που οι ηθικολόγοι κατακεραυνώνουν ως υποκρισία. Καθένας έκανε ό,τι σχεδόν γούσταρε, αρκεί να μην παραέμπαινε στο μάτι του αλλουνού. Στο ξενοδοχείο Λουτέσια, στο Παρίσι, συνέβαινε πότε πότε να εμφανιστούν με διαφορά ημιώρου δυο σύζυγοι, συντροφιά με τα «παράνομα» αμόρε τους. Ο ρεσεψιονίστ τούς έστελνε σε διαφορετικούς ορόφους, σε μακρινά το ένα από το άλλο δωμάτια. Επέστρεφαν στο σπίτι τους αναζωογονημένοι.

Πότε αποβλακωθήκαμε τόσο, ώστε πιστέψαμε ότι είμαστε ικανοί να λύσουμε τη χαοτική εξίσωση των ψυχών μας; Να ξεμπερδέψουμε το κουβάρι των πόθων και των φόβων, να ισιώσουμε τις κλωστές του και να τις αλφαδιάσουμε μέσα σε διαφανή κουτάκια; Πότε αρχίσαμε να υπεραναλύουμε; Πότε γίναμε στη θεωρία γευσιγνώστες και χάσαμε την απόλαυση του φαγητού;

«Τι έκανες, μπαρμπα-Γιάννη, θα ρωτήσετε;» διδάσκει ο μέγας Σκαρίμπας στην πνευματική του διαθήκη. «Περπάτησα, τραγούδησα και χάρηκα την πάσα μου χαρά και πάσα λύπη. Επινα δίψινα νερό κι έβλεπα βλέπινα τον κόσμο. Γέλασα κι έκλαψα… Με χαιρόταν και τη χαιρόμουν τη μάνα Φύση που με γέννησε, κάνοντας από μικρό παιδί πολλές τούμπες στα γρασίδια…».

Κάνοντας πολλές τούμπες στα γρασίδια!