Δύσκολο κουβάρι

Αφού πρώτα συμφωνήσουμε ότι το φυσικό αέριο ευθύνεται κυρίως για τις υψηλές τιμές ηλεκτρικού ρεύματος, όπου αποτελεί το πλέον ακριβό καύσιμο και συμμετέχει με υψηλό ποσοστό στην ηλεκτροπαραγωγή, θα πρέπει στη συνέχεια να εξετάσουμε το πώς διαμορφώνεται η τιμή του και ποιοι είναι οι παράγοντες που την επηρεάζουν.

Η προμήθεια αερίου από τους παραγωγούς (λ.χ. η ρωσική Gazprom, η νορβηγική Equinor, η αλγερινή Sonatrach) προς τις ευρωπαϊκές ενεργειακές εταιρείες γίνεται κυρίως μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων ενώ παράλληλα οι προμηθευτές προσφεύγουν σε καθημερινή βάση στα διαφορά ευρωπαϊκά gas hubs (κόμβοι εμπορίας αερίου) προκειμένου να εξασφαλίσουν πρόσθετες ποσότητες.

Η τιμή αναφοράς στα ανωτέρω συμβόλαια βασίζεται στην τιμή που προκύπτει από την ημερήσια διαπραγμάτευση future contracts στον κόμβο εμπορίας αερίου TTF (Title Transfer Facility) στην Ολλανδία. Το εν λόγω gas hub, λόγω της μεγάλης ρευστότητάς του και του μεγάλου όγκου ημερήσιων συναλλαγών, έχει αναδειχθεί σε σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή αγορά αερίου.

Ετσι οι τιμές του TTF χρησιμοποιούνται ως βάση, είτε πρόκειται για συμβόλαια προμήθειας μέσω αγωγών ή δια θαλάσσης, μέσω φορτίων υγροποιημένου αερίου (LNG).

Η διακύμανση της τιμής στο TTF, όπως εξάλλου σε όλα τα χρηματιστήρια εμπορευμάτων (λ.χ. NYMEX, ICE, LME) επηρεάζεται τόσο από τον σιδηρούν κανόνα της προσφοράς – ζήτησης όσο και από ευρύτερους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες και κυρίως από την προεξόφληση θετικών η αρνητικών ειδήσεων. Στην περίπτωση του TTF τους τελευταίους μήνες δίνεται υψηλή προτεραιότητα στη διαχείριση ρίσκου αφού η αγορά έχει αποσταθεροποιηθεί πλήρως μετά την απόφαση της ΕΕ (λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία) να επιβάλλει κυρώσεις κατά της Ρωσίας, περιορίζοντας ή και μηδενίζοντας τις εισαγωγές πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου. Γι΄ αυτό και οι τιμές, έχοντας διακυμανθεί μέσα σε ένα χρόνο, κινούνται σταθερά πάνω από € 200/MWh τους τελευταίους δύο μήνες.

Με δεδομένη την απόφαση της ΕΕ για μείωση των εισαγωγών ρωσικού αερίου, την παράλληλη εργαλειοποίηση του αερίου από το Κρεμλίνο  και την αντικατάστασή του από εναλλακτικούς προμηθευτές και κυρίως από LNG, η αγορά είναι εξαιρετικά ανήσυχη – και αυτό αντανακλούν κυρίως οι υψηλές τιμές – για το πώς η Ευρώπη θα καλύψει το ενεργειακό της έλλειμμα και αν θα μπορέσει τελικά να αντικαταστήσει με ασφάλεια το μέχρι πρόσφατα «φθηνό» ρωσικό αέριο, με ακριβό LNG αλλά και από άλλους προμηθευτές.

Η απόφαση της Κομισιόν (14/9) να προτείνει την επιβολή πλαφόν € 180/MWh για όλα τα καύσιμα στην ηλεκτροπαραγωγή αλλά να μη συμπεριλάβει το φυσικό αέριο, η τιμή του οποίου θα εξακολουθεί να διαμορφώνεται ελεύθερα μέσα από τα gas hubs, είναι ενδεικτική των τεράστιων δυσκολιών που υπάρχουν για την τιθάσευση των τιμών. Είτε μέσω επέμβασης στη δομή της ίδιας της αγοράς, δηλαδή να «πειραχτεί» η δομή του target model και των gas hubs   (όπως ελαφρά τη καρδία εισηγούνται μερικοί), είτε όπως θα γίνει τώρα μέσω επιδότησης της πληρωμής στους παραγωγωγούς (πλην αερίου) της διαφοράς μεταξύ τιμών αγοράς και πλαφόν. Με την τελευταία λύση να προκρίνεται ως την πλέον δόκιμη.

Ο Κωστής Ν. Σταμπολής είναι πρόεδρος και εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου Ενέργειας ΝΑ Ευρώπης (ΙΕΝΕ)