Διατίμηση τη λέγαμε

Διατίμηση τη λέγανε, και εμείς οι παλαιότεροι τη θυμόμαστε καλά. Δεν ήταν ώριμος ο ανταγωνισμός και η κυβέρνηση έπρεπε να επιβάλει μια ανώτατη τιμή σε διάφορα προϊόντα ή υπηρεσίες για την προστασία του καταναλωτή από υπερβολική άνοδο των τιμών. Μέχρι και ένα φλιτζάνι καφέ ήταν σε διατίμηση, και μάλιστα άλλη ήταν η ανώτατη τιμή όταν τον έπινες καθιστός στο καφενείο και άλλη αν τον έπινες όρθιος στο καφέ της γειτονιάς σου.

Εμείς οι παλαιότεροι ζήσαμε και θυμόμαστε καλά και την πρώτη ενεργειακή κρίση. Μέχρι τότε, με το πετρέλαιο στα δύο δολάρια το βαρέλι, η ενέργεια αποτελούσε μικρό έως αμελητέο τμήμα του συνολικού κόστους για σχεδόν κάθε κατηγορίας καταναλωτή. Ο απότομος τετραπλασιασμός της τιμής του αργού πετρελαίου που έγινε με το εμπάργκο που επέβαλε ο OPEC το 1973 και ακολουθήθηκε από δεκαπλασιασμό και στη συνέχεια άγγιξε τον εκατονταπλασιασμό, δημιούργησε τεράστιο πρόβλημα στην παγκόσμια οικονομία, ύφεση, στασιμοπληθωρισμό, ανεργία και όλα τα δεινά που σήμερα πάλι βιώνουμε.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν ασχολούνταν ακόμη με την ενέργεια και η αρμοδιότητα για θέματα καυσίμων ανήκε στη Γενική Διεύθυνση Μεταφορών. Μια σημαντική πρωτοβουλία ανέλαβε ο ΟΟΣΑ που δημιούργησε τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας με έδρα το Παρίσι με στόχο την υιοθέτηση συντονισμένης δράσης των χωρών-μελών σε περίπτωση νέων διαταραχών στην προμήθεια πετρελαίου. Κύριο εργαλείο πολιτικής του ΔΟΕ ήταν η επιβολή στα κράτη-μέλη της υποχρέωσης να διατηρούν αποθέματα πετρελαίου τα οποία, σε περίπτωση πλήρους διακοπής των εισαγωγών, να δύνανται να τροφοδοτήσουν την εσωτερική τους κατανάλωση επί 70 ημέρες. Τα μέλη έπρεπε επίσης να εκπονήσουν λεπτομερές πρόγραμμα εκτάκτου ανάγκης για την περίπτωση νέας κρίσεως.

Τρόπο αντιμετώπισης του προβλήματος επιχείρησε και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ που χαρακτήρισε την ενεργειακή κρίση «το ηθικό ισοδύναμο του πολέμου». Ακρογωνιαίος λίθος της πολιτικής Κάρτερ ήταν η μείωση της ζήτησης μέσω περιορισμού της κατανάλωσης και αύξησης του βαθμού θερμοδυναμικής απόδοσης της ενέργειας που καταναλώνεται. Δεν περιλαμβανόταν στην ισοδύναμη φαρέτρα του Κάρτερ το όπλο των επιδοτήσεων προς στους καταναλωτές. «Εξαπατούμε τους εαυτούς μας εάν κάνουμε την ενέργεια τεχνητά φθηνότερη» υπογράμμιζε.

Δεν το είχα τότε σκεφθεί αλλά διερωτώμαι ειλικρινά σήμερα: Γιατί κανένας Ευρωπαίος ή Αμερικανός δεν σκέφθηκε τότε να επιστρατεύσει το όπλο της διατίμησης; Γιατί δεν είπαμε στον OPEC «το πετρέλαιο θα σου το πληρώνουμε τόσα δολάρια το βαρέλι και ούτε ένα σεντ παραπάνω». Γιατί δεν το είπαμε, δεν το διατάξαμε, όπως μπορούσαμε, στις μεγάλες αδελφές εταιρείες πετρελαιοειδών;

Η επιβολή διατίμησης είναι σήμερα το μεγάλο θέμα συζήτησης στη διεθνή σκηνή, είναι η μεγάλη μας ελπίδα. Δεν πρόκειται για το πετρέλαιο αλλά για το φυσικό αέριο και δεν πρόκειται περί του OPEC αλλά περί της Ρωσίας. Και βέβαια δεν την ονομάζουμε διατίμηση, λέξη που ακούγεται σήμερα αναχρονιστική. Τη λέμε πλαφόν.

Ελπίζω έτσι να λειτουργήσει…

Ο Ραφαήλ Μωυσής είναι επίτιμος πρόεδρος του ΙΟΒΕ