Μεγαλοπρέπεια και λαϊκισμός

Μία από τις τελευταίες πράξεις της βασίλισσας Ελισάβετ Β΄, ήταν να δεχθεί την παραίτηση του Μπόρις Τζόνσον, του πλέον ανειλικρινούς και ανίκανου από τους 15 πρωθυπουργούς που ηγήθηκαν του Ηνωμένου Βασιλείου στη διάρκεια της 70χρονης βασιλείας της. Κανείς δεν θα μπορούσε να αναδείξει, αν μη τι άλλο μέσω της αντίθεσης, τα δυνατά σημεία της βασίλισσας καλύτερα από τον ανήθικο λαϊκιστή της Βρετανίας.

Ο Τζόνσον ήταν ο μοναδικός πρωθυπουργός που ενέπλεξε άμεσα – έως και ηθελημένα – τη βασίλισσα σε σκάνδαλο. Το 2019, την κάλεσε να αναστείλει τις εργασίες της Βουλής ώστε να αποφύγει την αντίσταση – ή και οποιαδήποτε μορφή πολιτικού ελέγχου – καθώς προωθούσε το Brexit. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Βρετανίας ακύρωσε γρήγορα αυτή την ενέργεια, αποφαινόμενο ομόφωνα πως το αίτημα του Τζόνσον ήταν παράνομο. Και αυτό φυσικά δεν ήταν το μόνο σκάνδαλο που έπληξε την πρωθυπουργία του Τζόνσον· ήταν μια σταθερή ροή ανάρμοστων συμπεριφορών αυτή που τελικά τον οδήγησε στην έξοδο.

Μία ημέρα αφότου δέχθηκε την παραίτηση του Τζόνσον, η Ελισάβετ καλωσόρισε τη διάδοχό του, τη Λιζ Τρας, την τρίτη γυναίκα πρωθυπουργό στη βρετανική ιστορία. Κρίνοντας από το δικό της λαϊκιστικό ιστορικό, ίσως αποδειχθεί ελάχιστα καλύτερη από τον Τζόνσον. Σε κάθε περίπτωση, η τήρηση του βρετανικού Συντάγματος, η επόπτευση αυτής της μεταβίβασης της εξουσίας, ήταν μία ταιριαστή τελευταία πράξη για ένα πρόσωπο που εκπροσωπούσε μία πηγή νομιμότητας ριζωμένης σε χίλια χρόνια βρετανικής ιστορίας.

Φυσικά, το παρελθόν δεν προσφέρει εγγυήσεις για το μέλλον. Παρ’ όλα αυτά, η Ελισάβετ κατάφερε να παραμείνει στη θέση της για επτά δεκαετίες. Και πέρασε τη βασιλεία της ανταποκρινόμενη σε αυτό που ο δημοσιογράφος Γουόλτερ Μπάτζετ αποκαλούσε την «αξιοπρεπή» λειτουργία της μοναρχίας. Ο Τζόνσον, από την πλευρά του, παρέμεινε μόλις τρία χρόνια πρωθυπουργός και τα πέρασε αφαιρώντας από το αξίωμά του όσο περισσότερη αξιοπρέπεια γινόταν.

Φυσικά, η οικογένεια της Ελισάβετ δεν έχει αποφύγει τη δυσωδία του σκανδάλου. Τα βρετανικά ταμπλόιντ μοιάζει να μη βαριούνται ποτέ τα βασιλικά δράματα. Η ίδια ωστόσο ουδέποτε έδειξε ανεκτικότητα στα σκάνδαλα. Αντιθέτως, η μία στιγμή στη βασιλεία της όπου φάνηκε σχεδόν να χάνει τη συμπάθεια των υπηκόων της ήρθε μετά τον θάνατο της Νταϊάνα, όταν αρνήθηκε αρχικά να συμμετάσχει στο δημόσιο θέαμα του πένθους, προτού ενδώσει τελικά και διαβάσει μία ανακοίνωση συλλυπητηρίων. Ομως η αφοσίωσή της στο ήθος της αυτοσυγκράτησης αποτελούσε κομμάτι του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόταν τη μοναρχία: ανταποκρινόταν στο ρητό του Μπάτζετ ότι «δεν μπορείς να αφήσεις το φως της μέρας να πέσει πάνω στη μαγεία».

Ταυτόχρονα, η Ελισάβετ δεν συντήρησε τη νομιμότητα της μοναρχίας με μαγικά. Σεβάστηκε όλες τις παλιομοδίτικες αρετές: σκληρή δουλειά, αφοσίωση στο καθήκον, ψυχικό σθένος, διακριτικότητα, συνέπεια. Πράγματα που ο Τζόνσον και όσοι τον περιβάλλουν μετά δυσκολίας καταλαβαίνουν.

Μόνο να φαντάζεται μπορεί κανείς τι σκεφτόταν η Ελισάβετ για τα ψέματα, τον νεποτισμό και την πομπώδη συμπεριφορά του Τζόνσον. Και μόνο να ελπίζει μπορεί κανείς ότι η πιο συμβατική συμπεριφορά της Τρας στην Ντάουνινγκ Στριτ θα φέρει μαζί της καλύτερες πολιτικές. Ακόμα πιο σημαντικό, ας ελπίσουμε πως ο Κάρολος Γ΄ δεν θα είναι ο αποτυχημένος μονάρχης που υπήρξαν ο Κάρολος Α’ και ο Κάρολος Β΄, αλλά έχει μάθει από το παράδειγμα της μητέρας του.

Η Νίνα Χρούστσεβα, δισεγγονή του σοβιετικού ηγέτη Νικίτα Χρουστσόφ, είναι καθηγήτρια Διεθνών Υποθέσεων στη The New School της Νέας Υόρκης