Τέλος

Περισσότερα από δύο χρόνια αφότου ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακήρυξε την Covid-19 πανδημία και περισσότερους από 18 μήνες αφότου άρχισαν να χορηγούνται ευρέως εμβόλια κατά της Covid-19, θα έλεγε κανείς πως υπάρχει ακόμα λιγοστή συναίνεση όσον αφορά το στάδιο της επιδημίας στο οποίο βρισκόμαστε επί του παρόντος.

Αραγε τελείωσε η επιδημία, αφού οι περιορισμοί ήρθησαν και οι αεροπορικές μετακινήσεις έχουν εκτοξευτεί; Ή μήπως η νέα αύξηση των κρουσμάτων και τα συνεχιζόμενα μέτρα προφύλαξης που παίρνουν πολλοί άνθρωποι υποδηλώνουν ότι δεν πλησιάζει καν στο τέλος της;

Το πρόβλημα είναι ότι οι επιδημίες δεν έχουν το είδος εκείνο των καθαρών, αντικειμενικών τελών που μπορεί να φανταζόμαστε. Ενα γρήγορο και αποφασιστικό τελικό σημείο, το οποίο επιτυγχάνεται χάρη στην ταχεία εφαρμογή της επιστημονικής καινοτομίας – μία μαγική θεραπεία – είναι συνήθως ευσεβής πόθος.

Η ανάλυση παλαιότερων επιδημιών μάς δείχνει πως το πραγματικό τους τέλος είναι συνήθως μακρύ, παρατεταμένο και αμφισβητούμενο. Οι κοινωνίες καλούνται να παλέψουν όχι μόνο με τις ιατρικές πραγματικότητες της ασθένειας, αλλά και με τις πολιτικές και οικονομικές επιπτώσεις των έκτακτων μέτρων, καθώς και τις διαφωνίες για το ποιος είναι αρμόδιος να κηρύξει το τέλος, και το ποιοι δείκτες πρέπει να καθοδηγήσουν αυτή τη διαδικασία.

Οι έρευνες δείχνουν πως το τέλος μιας επιδημίας αφορά πολύ περισσότερα από τον αριθμό των κρουσμάτων (το ιατρικό τέλος). Περιλαμβάνει και τον τερματισμό της κρίσης και των κανονισμών (το πολιτικό τέλος) και την επιστροφή στην κανονικότητα (το κοινωνικό τέλος). Τα τέλη αυτά σχετίζονται, αλλά είναι διαφορετικά – και μπορεί να βρίσκονται σε κόντρα μεταξύ τους.

Οι περισσότερες επιδημίες δεν τελειώνουν με την εξαφάνιση της νόσου, αλλά όταν τα επίπεδα των κρουσμάτων δεν καταλήγουν πλέον σε μία ιατρική κρίση – όταν τα κρούσματα φτάνουν σε επίπεδα που θεωρούνται φυσιολογικά, αναμενόμενα, ή τοπικά αποδεκτά. Τον Αύγουστο του 2010, για παράδειγμα, ο ΠΟΥ ανακοίνωσε πως η πανδημία του Η1Ν1 του 2009 βρισκόταν στη «μεταπανδημική περίοδό» της. Αυτό δεν σήμανε το τέλος των κρουσμάτων Η1Ν1, αντ’ αυτού, ο ΠΟΥ εξήγησε πως κρούσματα και εξάρσεις αναμένονται κι άλλες, ακολουθώντας όμως τα φυσιολογικά μοτίβα της γρίπης. Αυτό εγείρει το ερώτημα του τι αποτελεί ένα φυσιολογικό, αποδεκτό ή διαχειρίσιμο επίπεδο, σε έναν δεδομένο τόπο – ιδιαίτερα για μία νέα νόσο.

Οι επιδημίες δεν είναι μόνο μία σειρά διακριτών βιολογικών γεγονότων που απλώς περνούν στην ιστορία με την εξαφάνιση της νόσου. Είναι επίσης ηθικές κρίσεις, που δοκιμάζουν τα όρια της κοινωνικής συνοχής και της εμπιστοσύνης. Οπως βλέπουμε τώρα με την Covid-19, η διαδικασία του τέλους είναι μία περίοδος ηθικού ξεκαθαρίσματος, με συζητήσεις περί «μαθημάτων που πήραμε» και αφηγήματα για ήρωες και κακούς. Στα μισά μιας τέτοιας διαδικασίας βρισκόμαστε.

Η Ερικα Τσάρτερς είναι καθηγήτρια Παγκόσμιας Ιστορίας της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης