Περί επετείων

Στην εθνική αφήγηση όλων των χωρών το ηρωικό στοιχείο βρίσκεται σε περίοπτη θέση. Ατομικές ή συλλογικές πράξεις, πέραν του κανονικού και του κοινού μέτρου, με πραγματική ή και φανταστική συμβολή στην ελευθερία και στη δημιουργία των κρατών, εξιστορούνται διαρκώς και μνημειώνονται συγγραφικά, εικαστικά και εν γένει και με κάθε μέσο αναπαραστατικά.

Στην εγχώρια πραγματικότητα βέβαια η χρήση του ηρωικού φτάνει συχνά στην υπερβολή. Η Ελλάδα από την ίδρυσή της κιόλας νιώθει συνεχώς την ανάγκη ηρώων και ηρωικών επετείων και ζει διαρκώς σ’ ένα αγωνιστικό και κρίσιμο απειλούμενο παρόν. Δυστυχώς, παρά την τομή της Μεταπολίτευσης, η ιδεολογική εθνική αφήγηση, αντί να διερευνηθεί κριτικά, διευρύνθηκε ενσωματώνοντας τις αντίστοιχες εκφορές της Αριστεράς. Ετσι η ελληνική κοινωνία, όταν ξανασυνάντησε το πρόσφατο παρελθόν της, μετά το 1974 και την κατάρρευση της εμφυλιοπολεμικής δεξιάς διαχείρισής του, αντί να οδηγηθεί σε μια αναστοχαστική κριτική συμφιλίωση μαζί του, κατέφυγε στη νοσταλγική ηρωική εξιδανίκευσή του. Η νεοελληνική μεταπολιτευτική κοινωνία άρχισε να βιώνει μια ιδεολογική ανισορροπία. Ενώ οι δημοκρατικοί θεσμοί της εμπεδώνονταν και το βιοτικό της επίπεδο αναπτυσσόταν, εκείνη βυθιζόταν ταυτόχρονα σ’ ένα μυθοποιημένο ηρωικό παρελθόν και ζούσε το παρόν σαν μια προσομοίωσή και αδιάλειπτη συνέχειά του. Κυριαρχούσαν και κυριαρχούν ακόμα επικλήσεις και συνθήματα με ιστορικές παρελθοντικές αναφορές. Μετά τη Δεξιά, η Αριστερά ήταν αυτή πλέον που κατασκεύαζε και κατασκευάζει ακόμα ήρωες και ηρωικά συμβάντα, τις επετείους των οποίων ενέτασσε και εντάσσει στην επική της συνέχεια. Ενα γεγονός που προσέλαβε ηρωικές διαστάσεις είναι το περιβόητο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015. Ο ΣΥΡΙΖΑ επιμένει ακόμα ότι το δημοψήφισμα ήταν το μεγάλο ΟΧΙ του ελληνικού λαού, ενώ ιστορικά του στελέχη γράφουν ότι χάρη στις εξελίξεις που αυτό δρομολόγησε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ αποκατέστησε το αξιόχρεο της χώρας και τη θωράκισε έναντι εξωγενών κινδύνων και ότι παραμένει διαρκές σημείο αναφοράς, διότι ήταν μια δημοκρατική ρωγμή σε μια νεοφιλελεύθερη Ευρώπη. Οσοι όμως αποχώρησαν τότε από τον ΣΥΡΙΖΑ, μετά τη γνωστή μεταμόρφωση του ΟΧΙ σε ΝΑΙ, καθώς και πολλοί άλλοι αριστεροί βιώνουν το όλο γεγονός ως μια ακόμα μεγάλη προδοσία των λαϊκών αγώνων και ιδανικών. Πάντως και από αυτές τις δύο πλευρές του υβριδικού αριστερού σχήματος, που είχε αναλάβει τις τύχες της χώρας εκείνη την περίοδο, γίνεται μια προσπάθεια εγγραφής του δημοψηφίσματος στο αριστερό εγχώριο φαντασιακό αντιστασιακό συνεχές.

Εκτός όμως από αυτές τις απόψεις της τέτοιου είδους Αριστεράς, υπάρχει και η εκδοχή πολλών, που κινούνται στον χώρο του Κέντρου και της σοσιαλδημοκρατίας και εμφορούνται από έναν αντιδημαγωγικό αναλυτικό ορθολογισμό, που θεωρούν ότι το δημοψήφισμα ήταν μια κίνηση αμοραλιστικού τακτικισμού, στα όρια της συνταγματικής νομιμότητας και της παρωδίας, προκειμένου να ξεφύγει ο ΣΥΡΙΖΑ από τα αδιέξοδα της συγκροτητικής και της κυβερνητικής διαπραγματευτικής πολιτικής του.

Η επέτειος του συγκεκριμένου δημοψηφίσματος έφερε στην επιφάνεια όλη εκείνη την περίεργη περίοδο που η χώρα ταλαντεύονταν μεταξύ της Δύσης και των όποιων μηχανισμών της και της εξόδου στο κενό και το χάος. Δυστυχώς όμως η επέτειος, αντί να λειτουργήσει ως μια ευκαιρία αναστοχασμού, αναζήτησης και συγκρότησης εκείνων των οικονομικών και πολιτικών δομών που δεν θα επιτρέψουν ξανά την πολλαπλή κατάρρευση του εγχώριου κοινωνικού σχηματισμού, χρησιμοποιήθηκε από τις περισσότερες πλευρές ως αφορμή για τη διατύπωση κατηγοριών και ευθυνών για τις ανάγκες της τρέχουσας πολιτικής συγκυρίας. Μάλλον η διαμόρφωση μιας νέας εθνικής αυτοσυνειδησίας θα περιμένει πολύ ακόμα.

Ο Κώστας Καρακώτιας είναι νομικός – κριτικός βιβλίου