«Ολα μια χαρά»

Αισθανόμαστε πολίτες μιας κοινωνίας, γιατί μοιραζόμαστε κάποιες κοινές αρχές – συχνά άρρητες – τις οποίες, όμως, ουσιαστικά κανείς δεν αμφισβητεί. Αυτό που κατάφερε τα τρία αυτά χρόνια η κυβέρνηση είναι να υπονομεύσει συστηματικά πολλές από αυτές τις αρχές. Και να περηφανεύεται ότι έχει αλλάξει τα πάντα προς το καλύτερο!

Μία από αυτές τις αρχές είναι να μη λες ψέματα, να μη διαστρεβλώνεις κάτι που όλοι το ζουν στο πετσί τους. Στις μέρες μας, ακούγεται αφελές να αγανακτεί κανείς με τέτοια πράγματα. Μήπως, όμως, είναι καιρός να αγανακτήσουμε και να δούμε πού μας πάει η διάλυση του συνεκτικού ιστού της κοινωνίας μας; Παράδειγμα: για πολλές εβδομάδες ήμασταν πρώτοι σε θανάτους από την πανδημία, το σύστημα υγείας είχε φτάσει στα όριά του και αντί η κυβέρνηση να αναγνωρίσει μια αντικειμενική πραγματικότητα, έλεγε ότι όλα πάνε καλά, ενώ τη διέψευδαν καθημερινά όλες οι στατιστικές. Τα fake news και, κυρίως, ο συστηματικός τρόπος προβολής τους, έγιναν τα βασικά χαρακτηριστικά της νέας κουλτούρας του «όλα μια χαρά είναι».

Ανεξάρτητες αρχές χτυπούσαν τον κώδωνα κινδύνου για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και η υπουργός Παιδείας έλεγε ότι κάνουν λάθος. Δύο χρόνια πανδημίας και οι εκπαιδευτικοί, κατά κοινή ομολογία, χωρίς καμία σχεδόν βοήθεια από το υπουργείο Παιδείας, κατάφεραν να μην αποκοπούν εντελώς τα παιδιά από την εκπαιδευτική διαδικασία. Γονείς, εκπαιδευτικοί και μαθητές συμφωνούν, όμως, ότι η κυβέρνηση δεν έκανε τίποτα απολύτως για να βελτιώσει την κατάσταση μετά το πρώτο κύμα, και πως η τηλεκπαίδευση ήταν ένα τεράστιο Βατερλώ. Η υπουργός θεώρησε ότι ήταν η μεγαλύτερη επιτυχία της. «Ολα μια χαρά», δηλαδή.

Κυριάρχησαν τα fake news και για το θέμα Novartis. Αυτήν τη φορά θεσμοποιημένα πια, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο να ψεύδεται συνειδητά. Και εδώ «όλα μια χαρά»;

Είχαμε και τις Πρέσπες. Υπουργήσιμοι στις πορείες ντροπής, λόγια διχαστικά στη Βουλή,  ψευτοπαλικαριές στις τηλεοράσεις, μαγκιές στα καφενεία. Αφού όλα ξεχάστηκαν, και εδώ «όλα μια χαρά» ήταν.

Αλλες πρωτιές στην Ευρώπη: στην τιμή των καυσίμων, στα είδη διατροφής. Και εδώ ψέματα: θέλουν να πείσουν τους πολίτες πως για όλα φταίνε οι ξένοι, για όλα φταίει ο πόλεμος. Εμείς ό,τι μπορούμε κάνουμε και πάλι «όλα μια χαρά» είναι.

Ειδική πρωτιά: η ελευθερία του Τύπου. Ο κ. Μητσοτάκης πήγε στην Ευρωβουλή δείχνοντας τα πρωτοσέλιδα της Δημοκρατίας και της Αυγής, και αντιμετώπισε την κριτική λέγοντας ότι «να, στην Ελλάδα ο καθένας μπορεί να γράφει ό,τι θέλει». Χοντραίνει το πράγμα, που λέει και ο λαός: σε μία δημοκρατία είναι δεδομένο ότι έχουμε το δικαίωμα να γράφουμε ό,τι θέλουμε. Το ερώτημα είναι ποιοι μηχανισμοί εμποδίζουν – άμεσα ή έμμεσα – δημοσιογράφους αλλά και πολίτες να γράφουν αυτό που πιστεύουν και αυτά που ανακαλύπτουν. Η αυτολογοκρισία και ο φόβος των όποιων αρνητικών επιπτώσεων στο πρόσωπό τους από εκπροσώπους ενός αμείλικτου συστήματος επιτήρησης, είναι, ενδεχομένως στις μέρες μας, ένα από τα πιο απειλητικά στοιχεία εναντίον της δημοκρατίας. Και έτσι όπως έχουν στηθεί οι μηχανισμοί αποτροπής, διαπλοκής, χρηματοδότησης και «αλληλοεξυπηρετήσεων», η (αυτο)λογοκρισία έχει γίνει κανόνας. Σίγουρα «όλα μια χαρά» είναι.

Γίναμε τα τρία αυτά χρόνια, μία κοινωνία αφημένη στο έλεός της, με μία κυβέρνηση σαν να θέλει να βγει πρώτη σε κάποιον διαγωνισμό για τις χειρότερες επιδόσεις στην Ευρώπη. Στην πανδημία, στην τελεκπαίδευση, στην υποτέλεια στους λεγόμενους συμμάχους, στην απώλεια διεθνών στηριγμάτων, στους θανάτους από χρήση ναρκωτικών, στο ποσοστό του ΑΕΠ για «αμυντικές» δαπάνες, στις επαναπροωθήσεις των προσφύγων, στη στέγαση νέων οικογενειών, στην αύξηση των αστέγων, στην πρωτοφανή για Ευρώπη καθιέρωση πανεπιστημιακής αστυνομίας, στην ενημέρωση, στη συγκάλυψη σκανδάλων, στην παρέμβαση στη δικαιοσύνη. Εκτός αν όλα αυτά αποτελούν ένα σατανικό πολιτικό σχέδιο για να προσεγγίσουμε τη γείτονα και να τα έχουμε καλά μαζί της, αντιγράφοντας πολλά από όσα κάνει αυτή.

Θα μου πείτε: δεν υπάρχει έστω κάτι για το οποίο να θεωρούμε σήμερα ότι είμαστε σε καλύτερη κατάσταση από ό,τι πριν από τρία χρόνια; Ναι υπάρχει. Η ηλεκτρονική συναλλαγή με το Δημόσιο, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση. Δεν είναι και αυτό κάτι; Οντως κάτι είναι. Ενα αποτελεσματικό εργαλείο με μεγάλη κοινωνική αποδοχή. Οπως, όμως, όλα τα εργαλεία, δεν παίζει κανέναν ρόλο στη συνοχή μιας κοινωνίας. Χρήσιμο είναι, δεν λέω. Αλλά δεν μπορεί όλα να είναι μια χαρά, όταν από τη μία μεριά της ζυγαριάς είναι αυτό και από την άλλη μεριά τα ψέματα, τα επίσημα fake news, η απαξίωση των εκπαιδευτικών, η διάλυση των ελεγκτικών μηχανισμών εργασίας, η φοροδιαφυγή, οι πανταχού παρόντες ημέτεροι και τα 7,5 δισ. των απευθείας αναθέσεων.

Αναρωτιόμαστε συχνά γιατί οι πολίτες γίνονται αδιάφοροι, γιατί δείχνουν μία απέχθεια για το πολιτικό σύστημα και γιατί απαξιώνουν τις δυνατότητες των δημόσιων θεσμών.

Ολα, λοιπόν, δεν είναι μια χαρά και σε αυτό την απόλυτη και ακέραιη ευθύνη φέρνει η σημερινή κυβέρνηση.

Ο Κώστας Γαβρόγλου είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην υπουργός Παιδείας.