Θερμοί μήνες {LF}μπροστά μας

Οι τουρκικές αξιώσεις σε βάρος της ελληνικής κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων σε νησιά και θαλάσσιες ζώνες πολλαπλασιάζονται αδιάλειπτα από το 1974. Μολονότι διεθνείς περιπλοκές αποθαρρύνουν ένα ελληνοτουρκικό θερμό επεισόδιο σε Αιγαίο και Κύπρο, άλλες περιστάσεις ή και άλλες όψεις των ίδιων περιπλοκών μοιάζουν να την ευνοούν: κρισίμως, ο επετειακός συμβολισμός του Αυγούστου-Σεπτεμβρίου για την εκατονταετηρίδα της κεμαλικής αντεπίθεσης που κατέληξε στη Μικρασιατική Καταστροφή.

Εναντίον τίνος πραγματικά θα στρεφόταν μια τέτοια προεδρική επιλογή με φαινομενικό της στόχο τον Ελληνισμό;

Καμπυλώνοντας γύρω του τον ιστορικό χωροχρόνο της Παράδοσης, ο Ερντογάν χειρίζεται δημαγωγικά το εθνοθρησκευτικό φρόνημα του λαού του μία εικοσαετία τώρα.

Διατρανώνει πως οι Τούρκοι είναι το ξίφος και η ασπίδα της ισλαμικής «ούμμα», αλλά αδικήθηκαν από άρπαγες Δυτικούς αποικιοκράτες και προδοτικούς έλληνες εισβολείς^. όμως, πλησιάζει ο καιρός της ιστορικής τους δικαίωσης.

Θεμελιώνει κάθε σημαίνοντα γεωπολιτικό του συλλογισμό για τα πεπρωμένα της χώρας του στην ανιστορική «Τουρκοϊσλαμική Σύνθεση» («Türk-Ιslam sentezi», ή «Türk Ιslam Ülküsü», δηλαδή «Τουρκοϊσλαμική Μεγάλη Ιδέα»), παρακάμπτοντας σιωπηρά την παρένθεση του Κεμάλ.

Υπόσχεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο ιστορικού μηχανισμού: η τουρκική ακμή θα επανέλθει, όταν ο τούρκος ηγέτης κρατήσει όχι μονάχα το Ξίφος του Οσμάν, μα τον μανδύα και το ξίφος του Προφήτη, που ο τελευταίος αββασίδης χαλίφης του Καΐρου, Μουταουακίλ Γ’, παρέδωσε στον σουλτάνο Σελίμ Α’ Γιαβούζ, μετά τον Β’ Οθωμανομαμελουκικό Πόλεμο (1516-1517), σύμφωνα με οθωμανικό μύθευμα που κυκλοφόρησε έπειτα από τη Συνθήκη Κιουτσούκ-Καϊναρτζή (1774).

Ομως, την 1η Νοεμβρίου 1922, η Τουρκική Εθνοσυνέλευση κατήργησε το Σουλτανάτο του 36ου και τελευταίου παντισάχ και χαλίφη, Μεχμέτ Στ’, εξέλεξε ως 29ο χαλίφη τον εξάδελφό του, Αμπντουλμετζίτ Γ’ (19/11/1922), τέλος δε, η ίδια κατήργησε και το Χαλιφάτο, καθαιρώντας τον Αμπντουλμετζίτ (3/3/1924).

Για τον Ερντογάν, όσα αφηγήθηκα περιγράφουν τον μηχανισμό παλινόρθωσης των δύο αξιωμάτων: μέσα από την Εθνοσυνέλευση που τα κατήργησε.

Ο αποκαλούμενος «νεο-οθωμανισμός» του Ερντογάν σκοντάφτει πάνω στον λαϊκό χαρακτήρα του θνήσκοντος κεμαλισμού. Ακριβέστερα, ο ερντογανικός «μετακεμαλισμός» συνιστά διαλεκτική υπέρβαση της κεμαλικής λαϊκότητας.

Ο Ερντογάν δεν εφηύρε από το μηδέν τη ρητορική ή τον προσανατολισμό του. Εστρεψε το βλέμμα του στον τελευταίο κυβερνήσαντα σουλτάνο, Αμπντουλχαμίντ Β’ (1876-1909), προς τιμήν του οποίου ανακοίνωσε την περασμένη Δευτέρα 13 Ιουνίου πως θα ονομάσει το 4ο τουρκικό γεωτρύπανο.

Αυτός συνδέθηκε με το πρώτο τουρκικό σύνταγμα (1876) – το οποίο ανέστειλε το 1878 -, με μεταρρυθμίσεις και σιδηροδρόμους, με την Αρμενική και Ασσυριακή Γενοκτονία (1894-1896), και τον ατυχή μας Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897. Καλλιέργησε, ακόμα, ένα τουρκοϊσλαμικό εθνοθρησκευτικό φρόνημα στους υποτελείς του, και εκθρονίστηκε συγκρουόμενος με τους δυτικότροπους Νεοτούρκους. Διακρίνετε ομοιότητες με την πολιτεία του Ερντογάν;

Οταν ο τελευταίος αφιέρωσε στο Ισλάμ ένα τρανό τέμενος, την Αγία Σοφία, αναίρεσε μια συμβολική πράξη του Κεμάλ. Μεμφόμενος διαρκώς τη Συνθήκη της Λωζάννης (24/7/1923), στους ορισμούς της οποίας γεννήθηκε η Κεμαλική Τουρκία (29/10/1923), επιχειρεί να ανατρέψει άλλη μία κεμαλική κληρονομιά.

Για να τον ξεπεράσει πραγματικά, οφείλει να καταγάγει και ο ίδιος μια ιδρυτική νίκη εναντίον του εχθρού που ο Ατατούρκ είχε ταπεινώσει, όταν βούτηξε την πένα του τουρκικού αφηγήματος του 20ού αιώνα στο αίμα της Απιστης Σμύρνης.

Ο θερινός πειρασμός μπορεί να αποβεί αβάσταχτος για τον Ερντογάν. Δίχως ψωμί, απομένει η ανατροπή του Κεμάλ στο συμβολικό πεδίο. Στον κόσμο της Παράδοσης, «οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ», που σημαίνει πως όταν από τον κόσμο της Νεωτερικότητας εκλείπουν τα πράγματα, τότε ακμάζει η ρητορική για τα σύμβολα.

Ο Στέλιος Ιατρού είναι δρ Ιστορίας και γεωπολιτικός αναλυτής