Μίση και πάθη

Χθες στην «Καθημερινή», ο Αλέξης Παπαχελάς -έγκυρος γνώστης και σχολιαστής όχι μόνο με άρθρα αλλά και βιβλία ολόκληρα της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας– έγραψε ότι, διαβάζοντας την «Καθημερινή» του 1922, σοκαρίστηκε «από το πάθος και το μίσος για την αντίπαλη παράταξη και τον ηγέτη της … [σαν να] διεξαγόταν πόλεμος όχι στη Μικρά Ασία αλλά εδώ, αναμεσά μας. Έλληνες εναντίον Ελλήνων».

Εν πρώτοις, ας ακριβολογήσουμε: ο πόλεμος δεν ήταν «Έλληνες εναντίον Ελλήνων» αλλά (Έλληνες) «πολιτικοί εναντίον πολιτικών». Δεν πολεμούσαν Ρουμελιώτες εναντίον Μωραϊτών αλλά βασιλόφρονες εναντίον βενιζελικών – από το 1915, τουλάχιστον.

Το δίλημμα «Αντάντ ή Κεντρικές Αυτοκρατορίες» που, επί της ουσίας, τέθηκε τότε από τις δύο μερίδες,  απέβλεπε στην εξασφάλιση υποστήριξης από τον εξωτερικό για να υπερισχύσουν στον εσωτερικό πολιτικό ανταγωνισμό.

Η διαδοχή των γεγονότων είναι αποκαλυπτική: η Ελλάδα, με αφορμή την είσοδο της Βουλγαρίας στον πόλεμο, κηρύσσει γενική επιστράτευση το φθινόπωρο του 1915. Ο Βενιζέλος –  θα γράψει αργότερα πως ήταν λάθος του να δεχθεί την επιστράτευση- αποδυναμώνεται, ο στρατός είναι υπό τον απόλυτο έλεγχο του βασιλιά.

Αμέσως μόλις το συνειδητοποιεί, ο Βενιζέλος καλεί τον -ανέστιο μετά την σφαγή των Δαρδανελλίων- φιλικό προς αυτόν Συμμαχικό Στρατό, στη Θεσσαλονίκη. Ο Κωνσταντίνος προφανώς τον απολύει αμέσως. Και εξίσου προφανώς φέρνει ενισχύσεις: την άνοιξη του 1916 παραδίδει στους Βούλγαρους την Ανατολική Μακεδονία και στους Γερμανούς ολόκληρο το Δ’ Σώμα Στρατού ώστε να μην υποχωρήσει στη Θεσσαλονίκη και ενισχύσει το βενιζελικό στρατόπεδο.

Ήτοι, οι Έλληνες πολιτικοί, για να υπερισχύσουν των αντιπάλων τους, καταφεύγουν στις αντιμαχόμενες αυτοκρατορίες και τις φέρνουν τη χώρα τους, που την κάνουν πεδίο πολέμου. Το ελληνικό πολιτικό δαιμόνιο δεν αρκείται σε αυτό το κατόρθωμα:  οι συγκρουόμενες ελίτ, αντί να τις πληρώσουν για την εξυπηρέτηση, αποσπούν και χρήματα από τις αυτοκρατορίες. Εκατομμύρια λίρες οι Βενιζελικοί από τα μυστικά αγγλικά κονδύλια μέσω Αιγύπτου, δεκάδες εκατομμύρια μάρκα οι βασιλικοί από τη Γερμανία μέσω του επίσημου κράτους που ελέγχουν.

Πράγματι λοιπόν, ο πόλεμος «διεξαγόταν όχι στη Μικρά Ασία αλλά εδώ» – διότι δεν επρόκειτο παρά για «συνέχεια της (εσωτερικής) πολιτικής με άλλα μέσα»· για τούτο τόσο «μίσος και πάθος».

Ο ακραίος πολιτικός ανταγωνισμός οδήγησε σε κρίσιμες στιγμές σε εγκλήματα κατά της χώρας. Το είδαμε και το 2010-15, θα το ξαναδούμε αν συνεχίσουμε να φορτώνουμε στους «Έλληνες» γενικώς τις ευθύνες των πολιτικών ελίτ και αν δεν τεθούν θεσμικά όρια στον ανταγωνισμό τους. Γιατί, πολύ περισσότερο από τις χρηματοοικονομικές,  δεν αυτορυθμίζονται οι πολιτικές αγορές.