Περί ελευθεροτυπίας

Το ότι οι Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα κατέταξαν φέτος την Ελλάδα στην 108η θέση μεταξύ 180 χωρών ως προς την ελευθερία του Τύπου σχολιάστηκε ποικιλοτρόπως. Aλλά δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό να επαναλάβω ότι οι Ρεπόρτερ θεωρούν πιο δημοκρατικές χώρες από την Ελλάδα το Μπουρούντι, την Μπουρκίνα Φάσο, τη «Βόρεια Κύπρο», την Τυνησία, το Τόγκο, την Αλβανία και την Ουγγαρία (του Βίκτορ Όρμπαν, υπενθυμίζω). Το βρίσκω νόστιμο. Από την πλευρά του, ο ελληνικός αριστερός Τύπος, που καλωσορίζει οποιαδήποτε αδικία ή παλαβομάρα εναντίον της Ελλάδας στην παγκόσμια σκηνή, πήρε τη φάρσα στα σοβαρά: όσο περισσότερο μάς κακολογούν τόσο πλησιάζει η σοσιαλιστική επανάσταση. Εξάλλου, αν κρίνω από όσα διαβάζω στον διεθνή Τύπο, οι εγχώριοι αριστεροί δημοσιογράφοι φαίνεται ότι τροφοδοτούν τους ξένους συναδέλφους τους με ψευδείς ειδήσεις, υπερβολές και εντυπωσιθηρική κινδυνολογία· με ένα είδος σαδομαζο-κριτικής. Αναρωτιέμαι αν όσοι έδωσαν σημασία στην κατάταξη των Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα γνωρίζουν το ποιόν της εν λόγω οργάνωσης: δεν χρειάζεται ατρόμητη δημοσιογραφία για να ενημερωθεί κανείς περί των χρηματοδοτικών της πηγών και των μηχανιστικών μεθόδων που χρησιμοποιεί στις έρευνες.

Το κριτήριο της ελευθερίας του Τύπου είναι η δυνατότητα των δημοσιογράφων να επιλέγουν, να εκφράζουν και να μεταδίδουν πληροφορίες προς το γενικό συμφέρον χωρίς πολιτικές, οικονομικές, νομικές και κοινωνικές δεσμεύσεις και χωρίς φόβο για τη φυσική και ψυχική τους ακεραιότητα. Ισχύει αυτό στην Ελλάδα; Κατά κάποιον τρόπο ισχύει, αν και ασκούνται πιέσεις από κόμματα, παρατάξεις, μανιακούς ακτιβιστές και όχλο. Η μεθοδολογία των Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα δεν λαμβάνει υπόψη αυτού του είδους τις πιέσεις: η κατάταξη, η οποία δημοσιεύεται ετησίως επί είκοσι χρόνια, γίνεται σε συνεργασία με επτά ειδήμονες οι οποίοι βαθμολογούν τις χώρες από 0 μέχρι 100 με βάση τον αριθμό των βίαιων ενεργειών κατά επαγγελματιών του Τύπου (δημοσιογράφων, φωτορεπόρτερ κτλ) καθώς και μέσω μιας ποιοτικής ανάλυσης του πολιτικού, θεσμικού, οικονομικού και κοινωνικο-πολιτιστικού περιβάλλοντος της κάθε χώρας -το πώς αυτό το περιβάλλον επηρεάζει την ελεύθερη δημοσιογραφία.

Η θέση της Ελλάδας στον πάτο της λίστας αποδίδεται στο ότι δημοσιογράφοι εμποδίστηκαν (από ποιον;) να διερευνήσουν υποθέσεις αναφορικά με την παράτυπη μετανάστευση, καθώς και στο ότι δεν έχει διαλευκανθεί η δολοφονία του αστυνομικού ρεπόρτερ Γιώργου Καραϊβάζ. Αναλύοντας κάποιους δείκτες, οι Ρεπόρτερ αναφέρουν ότι τα μεγάλα συγκροτήματα ΜΜΕ ανήκουν σε επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται σε τομείς στους οποίους έχουν συμφέρον να κολακεύουν την εκάστοτε εξουσία· ότι η αλλαγή του ποινικού κώδικα με αφορμή την πανδημία προβλέπει ποινή φυλάκισης μέχρι πέντε χρόνια για τη διασπορά ψευδών ειδήσεων· ότι η δεκαετής οικονομική κρίση επιδείνωσε την οικονομική κατάσταση των ΜΜΕ με αποτέλεσμα να εξαρτώνται όλο και περισσότερο από κρατικές επιχορηγήσεις οι οποίες αποκτώνται με αδιαφανή κριτήρια· ότι γίνονται συχνές επιθέσεις στα γραφεία ΜΜΕ (από αναρχοφασίστες: αυτό δεν αναφέρεται) και, τέλος, ότι η (εξαιρετικά ανάγωγη) Ολλανδή δημοσιογράφος που έβρισε τον πρωθυπουργό για τις επαναπροωθήσεις παράτυπων μεταναστών στα ελληνικά σύνορα έγινε αντικείμενο ειρωνείας από τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ.

Πράγματι, επιθέσεις σε γραφεία ΜΜΕ και τραμπουκισμοί εναντίον δημοσιογράφων συμβαίνουν αρκετά συχνά ώστε να μπορούν να προκαλέσουν κατρακύλα της Ελλάδας στην κατάταξη. Πλην όμως, τη βία ασκούν εκείνοι που δήθεν διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους για την ελευθερία του Τύπου και για τα ανθρώπινα δικαιώματα -εννοώντας την ελευθερία των δικών τους ιδεών και των δικών τους δικαιωμάτων. Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα έχει περίσσεια ΜΜΕ, έντυπων και ηλεκτρονικών, που λένε «ελεύθερα» ψέματα: ακροδεξιά, συνωμοσιολογικά, δυσφημιστικά και ακροαριστερά τα οποία ειδικεύονται στην καλλιέργεια κοινωνικού μίσους και στη λασπολογία. Με λίγα λόγια, στη χώρα μας, χώρα της Φαιδράς Πορτοκαλέας με αξιοθαύμαστη σταθερότητα, συνωστίζονται κάθε είδους εξτρεμιστικά ΜΜΕ με ελαφρές διαφορές αισθητικής και ηθικής μεταξύ τους. Τούτου λεχθέντος, δεν διώκονται δημοσιογράφοι για τις απόψεις τους -απλώς παρενοχλούνται- και βεβαίως δεν υπάρχει κρατική λογοκρισία. Αυτό που σίγουρα συμβαίνει είναι η κομματικοποίηση των ΜΜΕ, η μιντιακή πόλωση -η αξία της αντικειμενικότητας έχει εγκαταλειφθεί- καθώς και η αυτολογοκρισία, τόσο των ιδιοκτητών ΜΜΕ με βάση τα συμφέροντά τους όσο και κάποιων δημοσιογράφων που ακολουθούν τους εργοδότες τους. Αλλά στο γενικό άθροισμα του δημοσιογραφικού τοπίου υπάρχει ελευθερία -η οποία, εξαιτίας της υστερικής αριστεροσύνης και των κατά συρροήν μηνυτών, χρειάζεται κάποια επιμονή και τόλμη· κάτι που δεν θα έπρεπε να περιλαμβάνεται στην εξίσωση. Έντυπα όπως η Athens Voice και η Athens Review of Books ταλαιπωρούνται με ανούσιες και παράλογες νομικές διαδικασίες, ως αποτέλεσμα του αυταρχισμού, της δικομανίας και της ιδεοληψίας.

Επιπλέον, ενεργοί δημοσιογράφοι εργάζονται ταυτοχρόνως σε γραφεία Τύπου ιδιωτικών και δημοσίων εταιρειών -πράγμα ασύμβατο- ενώ κρατικό χρήμα διοχετεύεται με αδιαφανή τρόπο και προσωπικά κριτήρια. Αλλά όλα αυτά δεν οδηγούν ευλόγως ούτε στην 108η θέση της λίστας, ούτε στο πλήθος των δημοσιευμάτων σε αριστερές ευρωπαϊκές εφημερίδες για την τάχα «επιτήρηση εκ των άνω» της ελληνικής δημοσιογραφίας. To γαλλικό περιοδικό Marianne και η εφημερίδα Libération (η οποία έχει φιλαράκια στους αριστερούς κύκλους στην Ελλάδα) παρουσιάζουν τη χώρα μας σαν μια αιώνια χούντα – δίχως, επαναλαμβάνω, να λαμβάνουν υπόψη τις προσπάθειες σίγασης δημοσιογράφων και δημοσίων προσώπων που δεν παίρνουν γραμμή από την αριστερά. Ο κίνδυνος γι’ αυτά τα αριστερά έντυπα είναι μονίμως η επιστροφή του φασισμού, ποτέ η παρανοειδής αριστεροσύνη. Θέλω να πω ότι αν τίθενται περιορισμοί στην ελευθερία του Τύπου στην Ελλάδα πρέπει να τους αναζητήσουμε εξίσου στη μικροτυραννία των φρουρών της πολιτικής ορθότητας όσο και στα «μεγάλα συμφέροντα» και στην ευνοιοκρατία.

Κι όμως, οι ευρωβουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ κατέθεσαν στην Κομισιόν ερώτηση προκειμένου «να λάβει μέτρα για την ανάσχεση της διαρκούς διολίσθησης της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα». Σαν να μη συνέβη ποτέ η προσπάθεια κατάληψης του κράτους και το όργιο των τηλεοπτικών αδειών επί ΣΥΡΙΖΑ· σαν να μη δηλώθηκε ποτέ η επιθυμία ελέγχου των αρμών της εξουσίας.