Οι παππούδες φταίνε

Δεν είναι μόνο οι χειραψίες, τα χειροκροτήματα, τα αυτόγραφα – δηλαδή ο προσωπικός θρίαμβος του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Ουάσιγκτων: η δήλωση του εκπροσώπου του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών  -μετά το «για εμένα δεν υπάρχει Μητσοτάκης» του Ταγίπ Ερντογάν- ήταν σαφής: «η Ελλάδα είναι αναντικατάστατος σύμμαχος και σύμμαχος-κλειδί των Ηνωμένων Πολιτειών στο ΝΑΤΟ» ενώ «η Τουρκία είναι σημαντικός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών και σημαντικός σύμμαχος του ΝΑΤΟ».

Οι διαβαθμίσεις «Ελλάδα-αναντικατάστατος σύμμαχος» αλλά «Τουρκία–σημαντικός εταίρος» ως προς τις ίδιες τις ΗΠΑ και  «Ελλάδα-σύμμαχος-κλειδί» αλλά «Τουρκία-σημαντικός σύμμαχος» ως προς το ΝΑΤΟ είναι προφανείς: αυτήν την εποχή η αμερικανική πολιτική ευνοεί την Ελλάδα.

Αυτά που έγιναν στο Κογκρέσο μπορούσαν να ερμηνευθούν σαν προσωπική συμβολική καταξίωση του κ. Μητσοτάκη, η δήλωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ καταγράφει σχέσεις μεταξύ κρατών που πρέπει να τις λάβει σοβαρά υπόψη της η τουρκική κυβέρνηση – και αυτό εξηγεί την οργή του ήσσονος κυβερνητικού εταίρου κ. Μπαχτσελί που, υβριστικότερος του κ. Ερντογάν,  κατηγόρησε τον κ. Μητσοτάκη για «άτιμη αδυναμία», «δειλό που κατέφυγε κάτω από τα φτερά των ΗΠΑ», «πιόνι της Δύσης». Και, last but not least, «ύπουλο και άνανδρο όσο οι παππούδες του» – που αποτελεί, νομίζω, σαφή αναφορά στον Ελευθέριο Βενιζέλο, προπάππο του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Ίσως τέτοιες ακραίες εκφράσεις να είχαν λεχθεί στην τρομερή εποχή του χουντικού ελληνικού πραξικοπήματος στην Κύπρο και της τουρκικής εισβολής· σε εποχή πολέμου δηλαδή. Στον μισό αιώνα που έχει περάσει από τότε, δεν θυμάμαι κάτι τέτοιο.

Το κρίσιμο δεν είναι οι ύβρεις· είναι ότι αυτόν τον μισό αιώνα για το τουρκικό πολιτικό σύστημα ο πόλεμος αποτέλεσε κανονικότητα: εμφύλια σύγκρουση με το ΡΚΚ, εμπλοκή στους εμφύλιους Συρίας και Λιβύης, στο πόλεμο Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν. Και η βία για την κατάληψη της εξουσίας δεν έχει αποκλειστεί: έξι μόλις χρόνια μας χωρίζουν από την τελευταία απόπειρα πραξικοπήματος – και η καταστολή συνεχίζεται.

Το τουρκικό πολιτικό σύστημα εξελίχθηκε σαν το ρωσικό: κρατά τους πολίτες φτωχούς και τη χώρα σε τριτοκοσμική κατάσταση για να εξοπλίζεται και να αποκτά στρατιωτική ισχύ  ώστε να επιβάλλει τη θέλησή του, εντός και εκτός συνόρων – με πραξικοπήματα  ή με πολέμους, αν χρειαστεί. Αυτή είναι δυστυχώς η πραγματικότητα.

Στον ίδιο μισό αιώνα η Ελλάδα -παρά το βίαιο παρελθόν του πολιτικού της συστήματος που μας το θύμιζε συνεχώς η τρομοκρατία και  το «πεζοδρόμιο»-  κυβερνήθηκε δημοκρατικά και δεν ενεπλάκη σε πολέμους. Ήταν κοντύτερα στη Δύση παρά στην Μέση Ανατολή. Πρόκειται για ιστορικό κεκτημένο που πρέπει να το διατηρήσουμε αντιμετωπίζοντας τις απειλές με νηφάλια αποφασιστικότητα.