Πάτρα: Ματωμένοι αντιπερισπασμοί

Tι παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα το κοινό στην υπόθεση της Πάτρας; Τι και για πόσο ακόμα; Μια μητέρα που δεν δείχνει ίχνος ταραχής και θλίψης για τρία χαμένα παιδιά. Η απουσία θρήνου ήταν το πρώτο έκδηλα διαταρακτικό στοιχείο σε αυτή την υπόθεση. Ο θρήνος είναι αναπόσπαστο κομμάτι κάθε συντριπτικής απώλειας. Είναι το τίμημα που πληρώνουμε για την αγάπη. Από την εποχή του Ομήρου ο θρήνος βεβαιώνει για την αξία της ζωής. Στην τελευταία ραψωδία της Οδύσσειας, πριν αποτεφρωθεί το σώμα του Αχιλλέα επί δεκαεπτά μερόνυχτα oι θεοί μαζί με τους θνητούς κλαίνε κι οδύρονται για τον χαμό του. Οι ίδιοι οι αθάνατοι Θεοί θρηνούν ανήμποροι αντίκρυ στον θάνατο.

Μια αγέρωχα, ατάραχη μπροστά σε τρία νεκρά παιδιά, μητέρα. Μητέρα πάγος. Μια φαντασμαγορική αποκαθήλωση του μητρικού συμβόλου. To πρωταρχικό αντικείμενο αγάπης στη ζωή μας, εκείνη που στην αρχή της ζωής εξασφαλίζει τη συνέχεια της ύπαρξής της, την προστασία από κάθε έσωθεν και έξωθεν απειλή, φορέας αποτρόπαιου αφανισμού.

Τρία νεκρά παιδιά «πεταμένα-εκεί». Γυμνά σώματα εκτεθειμένα σε αλλεπάλληλες, εξονυχιστικές ιατροδικαστικές παρεμβάσεις. Ξανά και ξανά. Τα σπλάγχνα, οι πνεύμονες, η καρδιά. Ολο αυτό το σκηνικό μας εγκαλεί. Μας παίρνει μέσα του. Ή μάλλον εμείς το παίρνουμε μέσα μας. Προς ιδίαν ημών χρήση. Από τη μια στιγμή στην άλλη  ενεργοποιούνται μυστικές ταυτίσεις, εξιλαστήριες αθωώσεις με αυτά τα τρία, όπως τα αποκαλούμε, «αγγελούδια».

Σε έναν παράλογο και στερημένο από κάθε βεβαιότητα κόσμο, που μέρα τη μέρα μας αφήνει εκτεθειμένους στη βία και τον παραλογισμό, σ’ έναν κόσμο που καταρρέει απογυμνωμένος από κάθε νόημα, τρία μαρτυρικά πλάσματα προσφέρονται για κάθε λογής ορατή και λιγότερο ορατή αξιοποίηση.

Στο όνομά τους, μεταξύ όλων των άλλων, αφηνόμαστε να μας παρασύρει η σαγήνη του όχλου, η έλξη πρωτόγονων ενορμήσεων. Μέσα στο οργισμένο πλήθος εγκαταλείπεται η ατομικότητά μας. Tι να την κάνουμε άλλωστε αυτή την τόσο εύθραυστη κι αβέβαιη «ατομικότητα»; Βολικότερη η ένταξη σε ένα ανώνυμο πλήθος που έχει τον «καλό ρόλο»: Eκείνο του τιμωρού του κακού. Ομορφος εξαγνιστικός ρόλος!

Με φανούς έξω από το στοιχειωμένο σπίτι της Πάτρας, φωνάζοντας «θάνατο» κρατώντας στους ώμους το παιδί μας, το παιδί που του μαθαίνουμε, ποιος είναι ο κακός, ποιος ο καλός, και ποια είναι η μοίρα που επιφυλάσσεται στον κακό.
«Ναι μαμά, ναι μπαμπά, αυτός είναι ο κόσμος μας. Κι εσείς είστε από την καλή μεριά. Αυτός είναι ο κόσμος. Αυτός είναι ένας κόσμος. Δεν υπάρχει άλλος».

Ιδού μια ευκρινώς καλή μεριά: «Ψόφα σκύλα». «Οχι, οι σκύλες προστατεύουν τα μωρά τους», λέει κάποιος. Για να περιφρουρηθεί η διαφοροποίησή μας από το απόλυτο κακό που ενσαρκώνει αυτή η γυναίκα.

Ομως υπάρχει και η άλλη, η λιγότερο κραυγαλέα ανατριχίλα: Η κουλτούρα της ευτέλειας ως μη διωκόμενο έγκλημα. «Μα γιατί να τη σκοτώσεις όταν δεν σου έχει γράψει ούτε ένα σπίτι. Δεν έχεις όφελος». «Γιατί να τη σκοτώσεις τη σπιτονοικοκυρά», αναρωτιέται ο σύζυγος. Eλα μου ντε! «Γιατί;» Ιδού το ερώτημα!

Τι αξία έχει σήμερα μια ανθρώπινη ζωή; «Αν δεν υπάρχει όφελος;». H oφελοκρατία στην πιο χυδαία της έκφανση. Ετσι, άνετα και χαλαρά, θα μπορούσες να θέτεις το ερώτημα κρατώντας στο χέρι κι ένα ποτάκι (βλέπε ποτάρα στο χέρι) και να το μοιράζεσαι με τα υπόλοιπα μέλη όλης αυτής της αδιανόητης οικογένειας, γιαγιά, θεία, κ.λπ…

«Γιατί», αναρωτιέται η γιαγιά, «το παιδί μου να σκοτώσει το παιδί της αφού μπορούσε κρατώντας το ζωντανό να κάνει τον Μάνο να γυρίσει πίσω».

Μια ακόμα ανεπαίσθητη ανατριχίλα εστιάζεται στην καθημερινοποίηση της υπόθεσης αυτής. Στην ανελλιπώς αναπαραγόμενη μιντιακή οικειότητα που καλλιεργείται: Tα μικρά ονόματα, η παρακολούθηση των συνηθειών τους, ένα πατ πατ στον ώμο. «Tι θα φάει σήμερα η Ρούλα;», «Τι θα φοράει όταν προαυλίζεται;», «Τι γυαλιά φοράει ο Μάνος;». Η κοινοτοπία του κακού με οδηγό την αδιανόητη οικογένεια ετοιμάζεται για μια ακόμα φορά να μας χτυπήσει την πόρτα.

«Μα γιατί να σκοτώσεις τη σπιτονοικοκυρά, μα γιατί να σκοτώσεις το παιδί;». Ελα μου ντε… Πόσο ακλόνητα επιχειρήματα. Τι αξία έχει μια ανθρώπινη ζωή; Στη θέα της Μπόχας, για παράδειγμα, χώρα παγκόσμιου μαρτυρίου, το να πεις «εμένα με ενδιαφέρει ο άνθρωπος» ηχεί σαν αστείο, σαν ειρωνεία, σαν καλαμπούρι. Σαν βρεφική αφέλεια, αν όχι σαν επιτήδεια τροφοδότηση της βαρβαρότητας. Πάτρα: Ενας αντιπερισπασμός, ίσως, στον ματωμένο χάρτη του κόσμου.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια Ψυχολογίας