Κυβερνοεπιθέσεις: {LF}Προκλήσεις και αντίμετρα

Οι κυβερνοεπιθέσεις εναντίον μιας χώρας μπορεί να περιλάβουν πληθώρα τεχνικών και να έχουν διαφορετικούς σκοπούς. Από την αρχή του έτους μέχρι σήμερα, η Ουκρανία και το Ισραήλ δέχθηκαν μια σειρά από τις μεγαλύτερες κυβερνοεπιθέσεις στην ιστορία τους. Στην περίπτωση του Ισραήλ, οι επιτιθέμενοι εξάντλησαν τους πόρους των συστημάτων που εξυπηρετούσαν τις περισσότερες ψηφιακές υπηρεσίες των υπουργείων και δημοσίων οργανισμών. Κατά συνέπεια, οι υπηρεσίες αυτές κατέρρευσαν και σταμάτησαν να είναι διαθέσιμες για ώρες. Στην περίπτωση της Ουκρανίας, οι επιτιθέμενοι δεν ήθελαν να πλήξουν μόνο τη διαθεσιμότητα των κρίσιμων υπηρεσιών της χώρας. Εκμεταλλευόμενοι διάφορες ευπάθειες που υπήρχαν στα ουκρανικά συστήματα, κατάφεραν να εγκαταστήσουν σε αυτά ειδικά διαμορφωμένο λογισμικό. Το λογισμικό αυτό απέκτησε πρόσβαση σε δεδομένα υπουργείων όπως αυτά της Αμυνας και των Εξωτερικών. Τα στοιχεία δείχνουν πως προχώρησε σε διαγραφή ή/και αχρήστευσή τους αλλά δεν είναι απαραίτητο πως σταμάτησε εκεί. Μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν σε σχέση με το ποιες οντότητες βρίσκονται πίσω από τις επιθέσεις, μια και δεν υπάρχουν τα απαραίτητα στοιχεία ώστε να ταυτοποιηθούν. Ωστόσο, στην περίπτωση της Ουκρανίας, η συγκυρία δείχνει πως οι επιθέσεις προέρχονται από την πλευρά της Ρωσίας.

Υπάρχουν μερικά βασικά στοιχεία στα οποία βασίζεται μια κακόβουλη οντότητα για να ξεκινήσει μια επίθεση με στόχο τις ψηφιακές υπηρεσίες μιας χώρας. Τα σημαντικότερα από αυτά περιλαμβάνουν την ύπαρξη ευπαθειών στο λογισμικό που έχει χρησιμοποιηθεί για να αναπτυχθούν οι υπηρεσίες αυτές, την ανεπαρκή διαμόρφωση των κρίσιμων υποδομών και την έλλειψη αμυντικών μηχανισμών.

Τις κρίσιμες υπολογιστικές και δικτυακές υποδομές ενός κράτους οφείλει να λειτουργεί εξειδικευμένο προσωπικό με αυστηρή επίβλεψη και ακολουθώντας τις βέλτιστες πρακτικές της βιομηχανίας ΤΠΕ (Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών). Επιπλέον οι ομάδες λειτουργίας θα πρέπει να παρακολουθούν την ύποπτη δραστηριότητα που μπορεί να προκύπτει από τις υποδομές τους και τα αρχεία καταγραφής πληροφοριών που διατηρούν. Για την αντιμετώπιση επιθέσεων που εξαντλούν υπολογιστικούς πόρους όπως αυτές που αναφέρθηκαν προηγουμένως (που είναι ιδιαίτερα διαδεδομένες), επιβάλλεται η χρήση αμυντικών μηχανισμών σε καίρια σημεία των υποδομών. Επιπλέον, η δημιουργία αντιγράφων ασφαλείας όπως και η περιοδική καταγραφή στιγμιοτύπων που αποτυπώνουν την τελευταία φορά που ένα σύστημα ήταν λειτουργικό συνδέονται άρρηκτα με την αξιόπιστη και ασφαλή λειτουργία.

Κατά την υλοποίηση ψηφιακών υπηρεσιών, για την αποφυγή προγραμματιστικών λαθών που μπορεί να καταστήσουν μια υπηρεσία ευάλωτη, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη διαφορετικά στοιχεία ανάπτυξης ασφαλούς λογισμικού. Συγκεκριμένα, οι ομάδες ανάπτυξης θα πρέπει να ενημερώνονται για το πώς μπορούν να αποφευχθούν τα σφάλματα αυτά, τα εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να τα εντοπίσουν, και τους μηχανισμούς που μπορούν να συμβάλουν στην προστασία της υπηρεσίας που αναπτύσσουν (λ.χ. τείχη προστασίας διαδικτυακών εφαρμογών). Ακόμα, η χρήση ανοικτών τεχνολογιών, όπου η πιθανότητα εύρεσης και επιδιόρθωσης ευπαθειών είναι μεγαλύτερη, μπορεί να οδηγήσει σε ασφαλέστερα συστήματα. Τέλος, θα πρέπει να γίνονται τακτικά έλεγχοι ανεύρεσης ευπαθειών από μηχανικούς ασφάλειας, μια και νέα χαρακτηριστικά και λειτουργικότητες προστίθενται συνεχώς στις υπηρεσίες.

Μια κυβερνοεπίθεση μπορεί να στοχεύσει και πολίτες. Στις αρχές του Μαρτίου, φορείς που βοηθούν στην ασφαλή λειτουργία του Διαδικτύου έδειξαν μια ραγδαία αύξηση κακόβουλων emails προς ουκρανούς πολίτες. Η προσπάθεια των επιτιθεμένων ήταν να αποκτήσουν εμπιστευτικές πληροφορίες υποδυόμενοι έμπιστες οντότητες ή να οδηγήσουν τον εκάστοτε χρήστη να εγκαταστήσει, χωρίς τη θέλησή του, κακόβουλο λογισμικό στον υπολογιστή του. Κατά συνέπεια, η ενημέρωση των πολιτών για τέτοια θέματα είναι ένα σημαντικό ζήτημα.

Σε μια περίοδο που οι κυβερνοεπιθέσεις είναι πλέον ένα σύνηθες φαινόμενο, η ασφάλεια δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι επιπρόσθετο χαρακτηριστικό. Ως ιδιότητα θα πρέπει να διέπει όλα τα στάδια της ανάπτυξης των ψηφιακών υπηρεσιών αλλά και τη λειτουργία των κρίσιμων υποδομών. Η βελτίωση της ασφάλειας απαιτεί μια ευρύτερη στρατηγική κυβερνοασφάλειας που θα πρέπει να περιλαμβάνει εκστρατείες ενημέρωσης προς τους πολίτες, εκπαιδευτικές δράσεις, υποστήριξη ερευνητικών και αναπτυξιακών προγραμμάτων αλλά και συνεργασίες σε διεθνές επίπεδο.

Ο Δημήτρης Μητρόπουλος είναι επίκουρος καθηγητής στο ΕΚΠΑ και επικεφαλής της Διεύθυνσης Προηγμένων Υπολογιστικών και Δικτυακών Υποδομών του ΕΔΥΤΕ