Ο γέρος στον Λευκό Οίκο{CR}

Ο κόσμος μπορεί να είναι ευγνώμων που ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι πλέον πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Οσο βρισκόταν στην εξουσία, ο Τραμπ ζήλευε τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν για τον βάναυσο αυταρχισμό του και δεχόταν όσα του έλεγε ο ισχυρός άνδρας του Κρεμλίνου για ανάμειξη στις εκλογές αντί να ακούει τις υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ. Και, αφού περιέγραψε τις τακτικές του Πούτιν έναντι της Ουκρανίας ως «ευφυείς» λίγες ώρες πριν η Ρωσία ξεκινήσει μαζική εισβολή στη χώρα, ο Τραμπ είχε το θάρρος να ισχυριστεί ότι η επίθεση δεν θα είχε συμβεί εάν ήταν εκείνος στον Λευκό Οίκο.

Οταν ο Πούτιν έθεσε σε επιφυλακή τις πυρηνικές δυνάμεις της Ρωσίας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν αντέδρασε με ηρεμία. Το τι θα έκανε ένας πανικόβλητος Τραμπ δεν χρειάζεται να το σκεφτόμαστε. Αφού ο Τραμπ χρησιμοποίησε την προεδρία του για να υπονομεύσει τους συμμάχους της Αμερικής στην Ευρώπη και την Ανατολική Ασία, ο Μπάιντεν κατάφερε με μεγάλη υπομονή και διακριτικότητα να αποκαταστήσει την ενότητα μεταξύ τους. Ακόμη και η Γερμανία, ενισχύοντας τελικά τον αμυντικό της προϋπολογισμό, έκανε αυτό που είχαν επιδιώξει πολλές αμερικανικές διοικήσεις, συμπεριλαμβανομένης εκείνης του Τραμπ, και τώρα παίζει σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη της Ουκρανίας (αν και αυτό μπορεί να αντανακλά τις ενέργειες του Πούτιν περισσότερο από οτιδήποτε έκανε ο Μπάιντεν).

Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση, το 62% των Αμερικανών πιστεύει ότι η Ρωσία δεν θα είχε εισβάλει στην Ουκρανία με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο και το 59% πιστεύει ότι η αδυναμία του Μπάιντεν ευθύνεται για τη ρωσική επίθεση. Μια άλλη δημοσκόπηση του Fox News που διεξήχθη πριν από την εισβολή διαπίστωσε ότι, ενώ το 81% των Ρεπουμπλικανών έχει αρνητική άποψη για τον Πούτιν, το 92% από αυτούς αντιπαθεί τον Μπάιντεν.

Αν και οι δημοσκοπήσεις δεν είναι πάντα αξιόπιστες, αυτά τα ποσοστά απαιτούν εξήγηση. Στην εξωτερική πολιτική (κάτι που δεν ενδιαφέρει τους περισσότερους Αμερικανούς), ο Μπάιντεν δεν μπορεί να κερδίσει. Πολλοί τον βλέπουν είτε ως κάποιον αδύναμο διαπραγματευτή που εγκατέλειψε το Αφγανιστάν, χαϊδεύει τους Ευρωπαίους και είναι ευγενικός με τη Ρωσία, είτε ως οπαδό του Ψυχρού Πολέμου που προκάλεσε τη ρωσική εισβολή αρνούμενος να ικανοποιήσει τις ανησυχίες του Πούτιν για την ασφάλεια.

Ο Μπάιντεν έχει επίσης την κακή τύχη να πρέπει να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις από την πανδημία της Covid-19, συμπεριλαμβανομένων των υψηλών τιμών της βενζίνης (κάτι που ενδιαφέρει τους περισσότερους Αμερικανούς), του αυξανόμενου πληθωρισμού και της αυξανόμενης εγκληματικότητας. Γι’ αυτά δεν φταίει ο Μπάιντεν, αλλά δεν μπορεί να τα αποτινάξει από πάνω του. Ως αποτέλεσμα, οι Δημοκρατικοί μπορούν εύκολα να χάσουν τη μικρή τους πλειοψηφία στο Κογκρέσο στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Νομίζω, ωστόσο, ότι το πρόβλημα του Μπάιντεν είναι βαθύτερο και είναι εν μέρει θέμα ηλικίας. Στα 79 του είναι γέρος. Και όχι μόνο αυτό, αλλά είναι ένας γέρος λευκός φιλελεύθερος, που προσωποποιεί έναν κόσμο ο οποίος καταρρέει τόσο γρήγορα ώστε σχεδόν δεν υπάρχει πια. Είναι το ταλαιπωρημένο, ρυτιδωμένο πρόσωπο της Pax Americana, η μερικές φορές καλοήθης, μερικές φορές ύπουλη ηγεμονία των ΗΠΑ σε αυτό που παλαιότερα ονομαζόταν «ελεύθερος κόσμος». Ασφαλείς στους κόλπους της στρατιωτικής δύναμης των ΗΠΑ, οι Δυτικοευρωπαίοι, καθώς και οι Ιάπωνες και οι Νοτιοκορεάτες, απολαμβάνουν άνευ προηγουμένου ασφάλεια από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο ήλιος δύει σε αυτόν τον κόσμο υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, και όχι μόνο επειδή όλα πρέπει να τελειώσουν κάποια στιγμή. Η άνοδος των αντίπαλων υπερδυνάμεων είναι αναπόφευκτη. Σε αντίθεση με τους θριαμβευτικούς ισχυρισμούς της Δύσης στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η Ιστορία δεν τελειώνει ποτέ. Η σχετική παρακμή της Αμερικής έχει επίσης κάποια σχέση με την τάση της προς την ύβριν. Οι απερίσκεπτοι πόλεμοι, ιδίως στο Βιετνάμ και τη Μέση Ανατολή, κατέληξαν σε καταστροφές που έβλαψαν σε μεγάλο βαθμό την παγκόσμια θέση της Αμερικής. Ωστόσο, οι εξωτερικοί εχθροί είναι σπάνια ο μόνος λόγος για τον οποίο καταρρέει μια αυτοκρατορία, ακόμη και μια άτυπη όπως αυτή της Αμερικής. Είναι πιο συνηθισμένο για την αυτοκρατορία να αποδυναμώνεται.

Κάτι τέτοιο συνέβη στη Σοβιετική Ενωση γύρω στο 1990, όταν οι ηγέτες ενός αρτηριοσκληρωτικού Κομμουνιστικού Κόμματος έχασαν την επιθυμία τους να στηρίξουν μια αυτοκρατορία σε αποσύνθεση. Ετσι, κατέρρευσε γρήγορα και οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους δεν έκαναν τίποτα για να αμβλύνουν την ταπείνωση. Ο Πούτιν, ο οποίος ήταν αξιωματικός της KGB στην Ανατολική Γερμανία στα τέλη της δεκαετίας του 1980, σχεδιάζει την εκδίκησή του από τότε. Τα πράγματα πιθανότατα δεν θα εξελιχθούν τόσο γρήγορα στην αμερικανική περίπτωση, κυρίως επειδή οι ΗΠΑ εξακολουθούν να είναι μια πολύ πλούσια χώρα με πανίσχυρο στρατό. Αλλά όλο και λιγότεροι Αμερικανοί αισθάνονται σήμερα την ανάγκη να διατηρήσουν την Pax Americana, η οποία είναι τελικά ακριβή.

Οι Ρεπουμπλικανοί λαχταρούν να επιστρέψουν στη δεκαετία του 1930, όταν εκείνοι που είχαν πρωτοδιατυπώσει το σύνθημα «Πρώτα η Αμερική» προώθησαν την απομόνωση των ΗΠΑ από ξένες συγκρούσεις και θα ήταν ευτυχείς να συνάψουν συμφωνία με τον Χίτλερ, έναν ηγέτη που κάποιοι από αυτούς μάλλον θαύμαζαν ούτως ή άλλως. Πολλοί νεότεροι Δημοκρατικοί σήμερα δεν είναι εξίσου ενθουσιώδεις με το ότι οι ΗΠΑ ρίχνουν το βάρος τους σε ζητήματα σε όλο τον κόσμο, θεωρώντας το ως επιβλαβή νεοϊμπεριαλισμό. Αντίθετα, το κύριο ενδιαφέρον τους έγκειται στη διαφορετικότητα και στο εσωτερικό της χώρας, που εκφράζεται μέσω κινημάτων για ισότητα των φύλων και για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ και των μαύρων.

Η παλιά φρουρά των Ατλαντιστών, που εξακολουθούν να πιστεύουν σε μια φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη πραγμάτων, είναι τώρα οι τελευταίοι των Μοϊκανών. Ο Μπάιντεν είναι ένας από αυτούς τους Μοϊκανούς. Χαίρομαι που είναι επικεφαλής τώρα. Αλλά, μόλις παίξει τον ρόλο του σε αυτήν την περίοδο κρίσης, ελπίζω ότι θα φύγει γρήγορα από τη σκηνή με χάρη. Είναι καιρός ένας νεότερος Δημοκρατικός, που δεν είναι ούτε απομονωτιστής ούτε οιονεί ιμπεριαλιστής, να επιδιώξει την προεδρία. Ενα τέτοιο άτομο μπορεί να βοηθήσει.

Ο Ιαν Μπουρούμα είναι ολλανδός συγγραφέας και ιστορικός. Είναι καθηγητής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Δημοσιογραφίας στο Κολέγιο Μπαρντ στη Νέα Υόρκη. Βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Θύραθεν