Νέες προκλήσεις δύο χρόνια μετά

Η πανδημία, κλείνοντας έναν κύκλο δύο ετών, βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, μια και η προσμονή όλων για την τελική φάση είναι πλέον έκδηλη. Πόσο αληθινό όμως είναι το τέλος; Σε τι στοιχεία βασίζεται η υπεραισιοδοξία; Πιθανά στην ηπιότητα της μετάλλαξης Ομικρον και στην υψηλή μεταδοτικότητα που θα οδηγήσει ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού σε νόσηση.

Ποια είναι όμως τα κλινικά και θεραπευτικά χαρακτηριστικά που ανοίγουν τον δρόμο των προκλήσεων; Το πρώτο κλινικό χαρακτηριστικό είναι η σταθερότητα των εισαγωγών με σαφέστατα χαμηλότερο αριθμό σε σχέση με τα ημερήσια αναφερόμενα περιστατικά. Το δεύτερο κλινικό χαρακτηριστικό είναι η αλλαγή της ηλικιακής ομάδας των νοσηλειών, μια και φαίνεται πλέον να υπερισχύουν οι ηλικιωμένοι με παρουσία συνοδών παθήσεων και να μειώνονται εισαγωγές σε νεότερους ανθρώπους. Η συντριπτική, δε, πλειοψηφία των ανθρώπων αυτών είναι ανεμβολίαστοι. Υπάρχει παράλληλα μια σχετική μείωση των εισαγωγών σε ΜΕΘ. Ολα τα παραπάνω τεκμηριώνουν την υψηλή μεταδοτικότητα της Ομικρον αλλά σαφέστατα και την ηπιότερη κλινική πορεία της.

Ανάλογες προκλήσεις αντιμετωπίζουμε στον τομέα της πρόληψης. Ολες οι τελευταίες μελέτες συμφωνούν ότι η τρίτη ενισχυτική δόση δημιουργεί ένα ισχυρό περιβάλλον για την αποτροπή της σοβαρής νόσησης και των δυσμενών προγνωστικών δεικτών. Είναι λοιπόν σημαντικός παράγοντας στη μετέπειτα διαχείριση της πανδημίας, διότι το υψηλότερο ποσοστό της θα οδηγήσει σε σημαντική μείωση των σκληρών δεικτών. Πρέπει όμως να εστιάσουμε και σε μια ιδιαίτερη κατηγορία συνανθρώπων μας που λόγω χαμηλής άμυνας [ανοσοκαταστολή] δεν έχουν την ανάλογη ανταπόκριση στους εμβολιασμούς σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό. Είναι ίσως και ο λόγος που έχουν διαφορετικό σχεδιασμό στον τομέα της ενισχυτικής δόσης. Υπάρχει λοιπόν ένας συνδυασμός δύο μονοκλωνικών αντισωμάτων μακράς δράσης (150 mg tixagevimab και 150 mg cilgavimab) σε εξέλιξη μελέτης φάσης ΙΙΙ, που έδειξε στατιστικά σημαντική μείωση (77% στην αρχική ανάλυση, 83% στη μέση ανάλυση έξι μηνών) στον κίνδυνο εμφάνισης συμπτωματικής COVID-19 σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο όταν δοθούν με προσέγγιση πρόληψης.

Υπάρχουν προκλήσεις στον τομέα θεραπείας. Ξεκινώντας σε προ νοσοκομειακό επίπεδο υπάρχει μια εργαστηριακή αποδόμηση των μονοκλωνικών αντισωμάτων που χρησιμοποιήθηκαν έως τώρα, με την εξαίρεση, όπως αναφέρει το NIH [Εθνικό Iνστιτούτο Yγείας ΗΠΑ], μια ενίσχυση του μονοκλωνικού Sotrovimab που φαίνεται να είναι το αποτελεσματικό απέναντι στην Ομικρον. Παράλληλα ένα από τα πιο χρησιμοποιούμενα φάρμακα σε νοσοκομειακό επίπεδο, η ρεμδεσιβίρη, παίρνει έναν δεύτερο ρόλο: αυτόν της αναστολής εξέλιξης της νόσου αν δοθεί έγκαιρα σε κύκλο τριών ημερών. Παράλληλα η εφαρμογή αντι-ιικής θεραπείας με μορφή χαπιών σε πρώιμη φάση δείχνει αποτελεσματικότητα που κυμαίνεται σε ποσοστά ανάλογα με το σκεύασμα.

Τέλος, σε νοσοκομειακό επίπεδο έχουμε ενισχύσει αρκετά τις παρεμβάσεις μας με ανοσοτροποποιητικά φάρμακα που προσπαθούν να αναχαιτίσουν αυτό που ονομάσαμε αυξημένο φλεγμονώδες φορτίο της νόσου. Η εφαρμογή τους έχει κάποια θετικά αποτελέσματα, χωρίς όμως να αποτελεί ιδανική θεραπεία.

Μπαίνουμε λοιπόν σε μια πιθανή αποκλιμάκωση της πανδημίας με την πιο θετική εξέλιξη να είναι η ενδημικότητα της νόσου. Αυτό δεν σημαίνει εξαφάνιση αλλά συμβίωση. Σε αυτή τη συμβίωση, για να τη καταστήσουμε αρμονική, θα πρέπει να τη στοχεύσουμε σε τρία επίπεδα: Στη στρατηγική σχεδιασμού μια ετήσιας εμβολιαστικής κάλυψης, στην ενίσχυση της πρόληψης στην ομάδα των ανθρώπων με χαμηλή άμυνα και στην εφαρμογή σωστής πρόληψης για αναστολή εξέλιξης της νόσου ειδικά σε ομάδες υψηλού κινδύνου. Με αυτό το τρίπτυχο στρατηγικών ενεργειών η συμβίωσή μας με τον ιό θα γίνει πιο αρμονική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι για οτιδήποτε εμφανιστεί και μπορεί να την ανατρέψει.

Ο Στέλιος Λουκίδης είναι καθηγητής Πνευμονολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, πρόεδρος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας