«Ανέβασα “Ηλέκτρα” στο Actors Studio, δεν μπορώ στην Ελλάδα»

Αν στη ζωή κάθε ανθρώπου ένας τόπος συνδέεται με την ύπαρξή του και την καθορίζει, τότε αυτός για τον Ανδρέα Μανωλικάκη είναι το Actors Studio της Νέας Υόρκης. Η θρυλική Σχολή της Μεθόδου που ίδρυσε το 1947 ο Ηλίας Καζάν. Από τη δεκαετία του 1980, οπότε εισήχθη ύστερα από απαιτητικές εξετάσεις – πείθοντας, μεταξύ άλλων, τους Ηλία Καζάν, Ελεν Μπέρστιν, Πολ Νιούμαν και Αρθουρ Πεν της κριτικής επιτροπής -, κατάφερε να γίνει διά βίου μέλος του κι εξελίχθηκε σε καθηγητή Υποκριτικής και Σκηνοθεσίας και πρόεδρο του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Actors Studio Drama School στο Πανεπιστήμιο Πέις της Νέας Υόρκης τα τελευταία 14 χρόνια. Εκεί είναι ακόμα πρόεδρος του Τμήματος Σκηνοθεσίας, ενώ παράλληλα είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Actors Studio και καθηγητής του. Επιπλέον, έχει διδάξει σεμινάρια υποκριτικής, σκηνοθεσίας και ανάλυσης κειμένου σε Νέα Υόρκη, Σικάγο, Βερολίνο, Παρίσι, Βουκουρέστι, Σίμπιου, Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Ως σκηνοθέτης και ηθοποιός έχει ανέβει σε σημαντικές σκηνές σε Αμερική και Ευρώπη, όπως στο Μπρόντγουεϊ και το Εθνικό Θέατρο του Ανατολικού Παρισιού. Στο Actors Studio σκηνοθέτησε, εξάλλου, την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή. Επειτα από τέσσερις δεκαετίες, αποφάσισε να επιστρέψει στην Ελλάδα και με αυτή την αφορμή μιλάει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο».

Το ταξίδι στην Αμερική. «Στο εξωτερικό πήγα για σπουδές. Ηθελα να μάθω περισσότερα πάνω στο θέατρο μετά τις σπουδές που είχα κάνει στη σχολή του Θεάτρου Τέχνης. Δεν ήθελα να μπω στο επάγγελμα μόνο με αυτά τα εφόδια. Οταν τελείωσα τις σπουδές μου στη Γαλλία, πήγα στην Αμερική για λίγο. Ο ένας χρόνος όμως έφερε τον άλλον και πάντα στόχος ήταν η εξέλιξή μου πάνω στη γνώση. Στη γνώση που είχε ανοίξει ήδη και δεν ήταν μόνο του ηθοποιού αλλά του σκηνοθέτη και του δάσκαλου. Εφτασα να παίξω στο Μπρόντγουεϊ, να γίνω μέλος του Actors Studio και ήρθε η πρόταση ν’ αρχίσω να διδάσκω στο πανεπιστημιακό πρόγραμμα του Actors Studio, ενώ στη συνέχεια μου έδωσαν άλλες τάξεις και αξιώματα ως την έδρα Σκηνοθεσίας. Στο τέλος μου ζήτησαν να αναλάβω όλο το πρόγραμμα ως πρόεδρος και το διηύθυνα για 14 χρόνια. Μέσα σε όλα αυτά, είχα έναν θίασο που κάναμε περιοδείες σε διάφορες πολιτείες και παραστάσεις στην Αστόρια, με ηθοποιούς όπως ο Χρήστος Στέργιογλου, η Αννυ Λούλου, ο Σπύρος Αβραμέας και ορισμένοι πολύ καλοί ερασιτέχνες. Παράλληλα άρχισα να δουλεύω και στην Ευρώπη ως ηθοποιός και σκηνοθέτης. Στην Ελλάδα διδάσκω επί 27 χρόνια το καλοκαιρινό υπερεντατικό σεμινάριο υποκριτικής στη σχολή Μωραΐτη και επί 16 χρόνια στην Αμερικάνικη Ενωση ένα masterclass τεσσάρων ημερών που αφορά στην ανάλυση του κειμένου, αναδρομή του συστήματος Στανισλάβσκι και ασκήσεις ευαισθητοποίησης».

Επιστροφή στην Ελλάδα. «Επειτα από 44 χρόνια έκλεισε ένας τεράστιος κύκλος. Σπουδές με μεγάλους δασκάλους, επιτυχίες, αξιώματα, γνωριμίες και συνεργασίες με σπουδαίους καλλιτέχνες, αναγνώριση. Ηρθε η ώρα να επιστρέψω στην Ευρώπη, με βάση την Ελλάδα, το σπίτι μου».

Επόμενα πλάνα. «Στην Ελλάδα έχω ήδη συζητήσεις με οργανισμούς αλλά λόγω του κορωνοϊού έχουν φρενάρεi. Εχω ένα πλάνο για εντατικά προγράμματα σπουδών τριών μηνών σε σκηνοθεσία και υποκριτική. Συν τα θερινά σεμινάρια και σκηνοθεσίες, εφόσον υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες εργασίας των ηθοποιών. Παράλληλα, θα προχωρήσω τη συγγραφή δύο βιβλίων. Το ένα για τη μέθοδο του Actors Studio και το σύστημα Στανισλάβσκι με στοιχεία και πληροφορίες που δεν έχουν ακουστεί ή δεν έχουν σχολιαστεί όπως θα έπρεπε. Και το άλλο αφορά στην ανάλυση του κειμένου. Παράλληλα θα κρατήσω επαφή με τις ΗΠΑ μέσω σεμιναρίων».

Πρόταση στο Φεστιβάλ. «Το να παρουσιάσω στην Επίδαυρο την “Ηλέκτρα” ήταν μια ιδέα που την είχα στο μυαλό μου τέσσερα με πέντε χρόνια και ήθελα να την ενεργοποιήσω όταν θα ήμουν ελεύθερος χρονικά. Τώρα που αποδεσμεύομαι, έγινε η πρόταση στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με πολύ καλούς συντελεστές, αναφέροντας πως τα δύο στοιχεία που στοχεύει να έχει η παράσταση είναι η συγκίνηση και το πάθος. Αυτά που κατά τον Κάρολο Κουν ήταν τα βασικά της τραγωδίας. Το έργο αυτό το είχα ήδη κάνει στην Αμερική για δύο σεζόν, στο Actors Studio με μέλη του και είχε μεγάλη επιτυχία. Θυμάμαι ότι ο Αρθουρ Πεν, τότε πρόεδρος του Actors Studio που μου είχε κάνει την πρόταση να σκηνοθετήσω, αν και είχε δει την παράσταση πολλές φορές, κάθε φορά συγκινούνταν. Το ίδιο συνέβαινε και με το κοινό γιατί είχε μεγάλη επίδραση αυτό που συνέβαινε στη σκηνή. Αυτή την εμπειρία ήθελα να τη μοιραστώ με το ελληνικό κοινό, στον φυσικό της χώρο και με έλληνες ηθοποιούς. Την “Ηλέκτρα” την ανέβασα στο Actors Studio. Moυ ζήτησαν να την ανεβάσω στη Ρουμανία. Στην Ελλάδα την απέρριψαν».

Ρεπερτόριο Επιδαύρου. «Κατ’ εμέ, η Επίδαυρος πρέπει να είναι πολύ συγκεκριμένη πάνω στο αρχαίο δράμα, εκτός κι αν υπάρχουν ιδιαίτερες προτάσεις όπως ήταν ο «Ριχάρδος Γ’» με τον Κέβιν Σπέισι – παράσταση συγκλονιστική. Με κανέναν τρόπο, ωστόσο, παραστάσεις όπως η περσινή του Οστερμάιερ, με ένα τρίτης κατηγορίας κείμενο τηλεοπτικής νουβέλας, το οποίο δεν έχει καμία σχέση με αρχαία τραγωδία. Ηταν εντελώς άτοπη».

Ελληνική πραγματικότητα. «Οταν βάζουν οι κυβερνήσεις ανθρώπους σε πολιτιστικούς φορείς να τους διοικούν, πρέπει να είναι γνήσιοι μάνατζερ. Μάνατζερ πολιτισμού. Οταν είναι άνθρωποι από τον χώρο και να μην το θέλουν, επεμβαίνουν άλλα στοιχεία όπως οι φιλίες, οι αντιπάθειες, η αισθητική, η ανασφάλεια και ο ανταγωνισμός. Δεν πρέπει τέτοια στοιχεία να καθορίζουν τις επιλογές των ανθρώπων που διευθύνουν αυτούς τους φορείς. Πέραν αυτού, πρέπει να υπάρχει πάνω από αυτούς κάποιος άνθρωπος στον οποίο να είναι υπόλογοι. Ενα άλλο θέμα είναι ότι πρέπει να ξέρει το κοινό ποιοι έκαναν πρόταση και ποιοι από αυτούς επιλέχθηκαν. Δεν μπορεί να είναι μυστικά αυτά τα χαρτιά, πρέπει να είναι στη διαφάνεια. Για μένα αυτά είναι τα κακώς κείμενα της ελληνικής πραγματικότητας».