Το κασκόλ

Πριν από δέκα χρόνια, το 2011, με την κατακρήμνιση μισθών και συντάξεων, με τις μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας εξαιτίας της χρεοκοπίας του κράτους, τα οικονομικά μας είχαν καταντήσει τόσο άθλια, ώστε δεν μας περίσσευαν καλά – καλά λεφτά για θέρμανση. Στο «μας» εντάσσω την πλειονότητα των μικρομεσαίων. Για αναμμένα καλοριφέρ ούτε λόγος. Στενεύονταν οι άνθρωποι μέχρι και να αγοράσουν πεύκα ή κούτσουρα ελιάς. Εριχναν στα τζάκια τους ό,τι έβρισκαν. Παλιά έπιπλα, λαδομπογιατισμένες σανίδες κι εκείνο το άθλιο υποκατάστατο καυσόξυλου που σπάει το κρύο μες στο σπίτι, επιβαρύνει όμως δραματικά το περιβάλλον. Η ατμόσφαιρα στις πόλεις είχε καταντήσει πνιγηρή. Εχω ακόμα στα ρουθούνια μου την αίσθηση των αιωρούμενων σωματιδίων. Είχε δοθεί εντολή από τις Αρχές να κλείνουμε τα τζάμια για να μην αναπνέουμε την αιθάλη.

Γιορτάζαμε Χριστούγεννα; Πρωτοχρονιά; Ασφαλώς και γιορτάζαμε. Τα δώρα ωστόσο που ανταλλάσσαμε ήταν συμβολικά – συμβόλιζαν μάλλον την αφραγκία μας. Θυμάμαι μία φίλη να μου φέρνει, μερακλήδικα συσκευασμένη, μία σακκούλα τραχανά χωριάτικο. Εμένα να χαρίζω έναν παλιό αναπτήρα του πατέρα μου, σαν κειμήλιο τον παρουσίασα, «σήμερα ούτε στα μουσεία δεν τον βρίσκεις!».

Η ειρωνεία; Ελάχιστα είχε ξεθωριάσει η ανάμνηση της προηγούμενης εποχής των παχιών αγελάδων. Τότε που με τα διακοποδάνεια κάναμε ρεβεγιόν σε εξωτικούς προορισμούς. Που το life style μάς προέτρεπε να προσφέρουμε στις αγαπημένες μας κοσμήματα μέσα σε δαντελένια εσώρουχα – «diamonds are a girl’s best friends» είχε τραγουδήσει η Μέριλιν – σκεφθείτε σήμερα να τυλίγατε ένα πετράδι μέσα σε ένα βρακί, θα έφριττε με τον σεξισμό σας το κορίτσι, θα σας έστελνε στον αγύριστο, αν όχι και θα σας κατήγγελλε…

Αλλάζουν οι καιροί απροειδοποίητα. Φουσκώνουν – ξεφουσκώνουν τα πορτοφόλια μας. Ο,τι μέχρι προχθές μας καταξίωνε, σήμερα θεωρείται προσβολή, αρχοντοχωριατιά έστω. Η μόνη αειθαλής αξία κάτω από το χριστουγεννιάτικο δέντρο παραμένει το κασκόλ.

Θρυλείται πως ο Λάμπρος Κωνσταντάρας είχε χαρίσει κάποτε στην Τζένη Καρέζη ένα κουτί εκλεκτά σοκολατάκια, το οποίο έκανε έναν μεγάλο γύρο – από κάλεσμα σε πρεμιέρα – και έναν χρόνο αργότερα κατέληξε πάλι στον ίδιο. Το αναγνώρισε από την κάρτα του, που κανείς δεν είχε προσέξει και αφαιρέσει. «Στα ωραιότερα μάτια του ελληνικού σινεμά». Από κάτω η υπογραφή του.

Τύφλα να έχουν τα σοκολατάκια εμπρός στα κασκόλ. Πρόπερσι έλαβα δύο. Μέχρι του Αη Γιαννιού τα είχα σπρώξει στους επόμενους. Πέρυσι έλαβα τέσσερα, τα τρία τα προώθησα. Φέτος, προς το παρόν, το σκορ είναι ένα – ένα.

Γιατί αλλάζουν τα κασκόλ αενάως χέρια; Αποτελούν καταρχήν το πιο απρόσωπο, το ευκολότερο άρα δώρο. Δεν χρειάζεται να ξέρεις καν το γούστο, καν το νούμερο του παραλήπτη τους. Μία γραβάτα φανερώνει την αισθητική όποιου τη διαλέγει. Εάν έχει μικυμάους, πρόκειται για παλίμπαιδα. Εάν είναι σκούρα, για τύπο θεσμικό. Στα κασκόλ, αντιθέτως, ως αρετή λογίζεται η μονοτονία. Μπλε ή βυσσινί υφάσματα, άντε καρό, με κάποιες ποιοτικές διαβαθμίσεις  – τα φτηνά γδέρνουν, τα ακριβά χαιδεύουν, υποτίθεται, την επιδερμίδα. Ελα όμως που κανείς δεν χαίρεται να τα φοράει!

Γνωρίζω κυρίες που καμαρώνουν τα καπέλα, τους μπερέδες, τα σκουφιά τους. Μερακλήδες του ντυσίματος, οι οποίοι συλλέγουν παπιγιόν. Ούτε έναν να θεωρεί τα κασκόλ ως ξεχωριστά κομμάτια της γκαρνταρόμπας του. Κακά τα ψέματα: το κασκόλ στην Ελλάδα παραπέμπει σε ηλικιωμένη που το δένει πεισματικά στον λαιμό του συζύγου της. «Αγησίλαε, μην τολμήσεις να το βγάλεις, θα πουντιάσεις!».

Τα αντιπαθούμε κατά βάθος τα κασκόλ, τα έχουμε συνδέσει με το γήρας. Μας βγάζουν εντούτοις σε κάθε γιορτή απ’ τη δύσκολη θέση. «Ντροπή να πάω με άδεια χέρια, έχουν κλείσει και τα μαγαζιά…», «ορίστε, πάρε το κασκόλ που σου έφερε προχθές ο κουμπάρος!».

Οι κάλτσες θυμίζουν ζευγάρια που τα χωρίζει η ζωή, τα πλυντήρια, οι απλώστρες, και λιώνουν, μάταια ελπίζοντας να ξανασμίξουν. Τα κασκόλ μαγκούφηδες συγγενείς, που τους καλούμε από υποχρέωση ή συμπάθεια. Κι όμως, αν έλειπαν, θα μας έλειπαν. Τι θα κάναμε πάσα στον επόμενο;