Επάνοδος

^«Η Δημοκρατική Παράταξη απόψε επιστρέφει, το ΠΑΣΟΚ επιστρέφει». Με αυτά τα λόγια έκλεισε τη δήλωσή του προς το πανελλήνιο ο πρώτος του προχθεσινού πρώτου γύρου. Δεν χρειάζεται να έχει μυηθεί κανείς στην κομματική νοοτροπία για να υποθέσει ότι μια παρόμοια κατακλείδα θα διάλεγε οποιοσδήποτε βρισκόταν στη θέση του – άπαντες οι υποψήφιοι, εξάλλου, μνημονεύουν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο τις εποχές του πασοκικού μεγαλείου. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, λοιπόν, είναι κρίσιμη η απάντηση στο ερώτημα «Ποιο ΠΑΣΟΚ επιστρέφει;». Στα 47 χρόνια της ύπαρξής του το κόμμα που καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της μεταπολιτευτικής Ελλάδας – επηρεάζοντας μέχρι και τον τρόπο που αυτοπροσδιορίζονταν οι αντίπαλοί του – έχει αλλάξει αρκετά προτάγματα. Αν οι πολιτικοί επιστήμονες τού αναγνώρισαν κάτι ως συστατικό στοιχείο της αλλοτινής του επιτυχίας – η οποία μεταφράστηκε σε 24 χρόνια στην εξουσία, τα 21 εκ των οποίων σε μονοκομματικές κυβερνήσεις -, εκείνο ήταν η ικανότητά του να μετουσιώνει σε πιασάρικα συνθήματα τα κυρίαρχα κοινωνικά αιτήματα κάθε περιόδου. Η ικανότητα, δηλαδή, μερικών επικεφαλής του να πιάνουν το πνεύμα της εποχής.

Επανεφεύρεση

Για ορισμένους θεωρητικούς της πολιτικής, εξίσου σημαντική ήταν κι η δυνατότητά του να συνομιλεί τόσο με τα ευρωπαϊκά ρεύματα όσο και με την ελληνική διανόηση – ειδικά στην εκσυγχρονιστική του περίοδο. Το ΠΑΣΟΚ, για να το πούμε αλλιώς, συνέθεσαν πολλά διαφορετικά ΠΑΣΟΚ, τα οποία όμως κατέληγαν να βρουν – σχεδόν πάντα – το πολιτικό αφήγημα που θα μπορούσε να συγκινήσει μεγάλα τμήματα του εκλογικού σώματος. Τώρα, ωστόσο, δεν διαφαίνεται ποιο ΠΑΣΟΚ επανέρχεται. Το ριζοσπαστικό, το λαϊκό, εκείνο του εκσυγχρονισμού, το δεξιό ή το κοσμοπολίτικο. Δεν διακρίνεται επειδή αυτός που διεκδικεί με τις σοβαρότερες αξιώσεις τον προεδρικό θώκο απέφυγε να ταυτιστεί ανοιχτά με κάποιο. Προτίμησε να μην εκτεθεί εκθέτοντας έναν σαφή προσανατολισμό όπως άλλοι. Μπροστά σε μια εσωκομματική κάλπη η επιλογή αποδείχθηκε σοφή. Ενόψει μιας εθνικής, πάλι, πολλοί ψηφοφόροι θα θελήσουν να μάθουν ποιου κόμματος την επάνοδο καλούνται να συνδράμουν. Για την ακρίβεια, οι περισσότεροι, θα απαιτήσουν να μάθουν ποιο ΠΑΣΟΚ ίσως βοηθήσουν να γεννηθεί – γιατί η μοναδική σοβαρή πιθανότητα επανάκαμψης βρίσκεται στην επανεφεύρεσή του, όπως έχει διδάξει η ίδια του η ιστορία.