Το κίνημα των ρινόκερων

Στον «Ρινόκερο» του Ευγένιου Ιονέσκο (1959), οι κάτοικοι μιας ήσυχης επαρχιακής πόλης της Γαλλίας μεταμορφώνονται σιγά σιγά σε ρινόκερους και ουρλιάζοντας καταστρέφουν τα πάντα γύρω τους.

Γεννιέται έτσι επί σκηνής ένα μαζικό «κίνημα ρινοκερίτιδας», το οποίο παρασέρνει τους πάντες σε πόλεμο εναντίον του πολιτισμού.

Ο Ντιντάρ είναι ένας λογικός άνθρωπος. Ο οποίος επιχειρηματολογεί ότι «οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα της επιλογής, ακόμη και της μεταμόρφωσης». Τελικά όμως γίνεται κι αυτός ρινόκερος!

Στην περίπτωση του ηθοποιού Σερβετάλη δεν ξέρω τι είναι χειρότερο.

Οτι ανεμβολίαστος ο ίδιος αρνείται να αποκλείσει τους ανεμβολίαστους θεατές από την παράσταση του «Ρινόκερου» αδειάζοντας τους συναδέλφους του;

Ή ότι δεν έχει καταλάβει τίποτα από το έργο που έπαιζε;

Νομίζω το δεύτερο. Μπορεί να θεωρούμε ότι ο «Ρινόκερος» είναι μια αλληγορία του Ιονέσκο για την άνοδο του φασισμού, του ναζισμού και του κομμουνισμού.

«Ο Ντιντάρ είναι ο Σαρτρ!» έλεγε ο ίδιος ο Ιονέσκο, για παράδειγμα. Μια καρικατούρα του ανθρώπου που βρίσκει πάντα τρόπο να δικαιολογήσει το χειρότερο, όπως ο Σαρτρ δικαιολογούσε τα χειρότερα εγκλήματα των κομμουνιστών.

Στις μέρες μας όμως διαβάζεται άριστα και σαν μια αλληγορία του «αρνητισμού».

Διότι περισσότερο κι από τους παλιούς ολοκληρωτισμούς που κοιμούνται στα βιβλία της Ιστορίας είναι ο «αρνητισμός» που απειλεί τον πολιτισμό μας.

Ο Ντιντάρ της σημερινής εποχής είναι εκείνος που μεταφράζει το δικαίωμα της επιλογής σε δικαίωμα μεταμόρφωσης.

Ο «αρνητισμός» δεν ξεπήδησε ξαφνικά, ούτε από το πουθενά. Δεκαετίες ολόκληρες οργώνει το υπόβαθρο των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Φυσικά και της Ελλάδας.

Εδώ ξεκίνησε από την αντίθεση στα Μνημόνια, με την εμφάνιση των ψεκασμένων και των αγανακτισμένων. Ενα τυπικό και μαζικό κίνημα άρνησης της πραγματικότητας, μια «ρινοκερίτιδα» κατά τον Ιονέσκο, το οποίο τροφοδότησε κάθε λογής παρανοϊκές δοξασίες και ανορθολογικά εφευρήματα.

Ακόμη τραβιέται ο δυστυχής Γεωργίου επειδή μέτρησε το δημόσιο έλλειμμα!

Στην ουσία του κινήματος ήταν η απόρριψη μιας πραγματικότητας που δεν άρεσε, που δεν βόλευε ή που δυσαρεστούσε. Η ψυχική έκρηξη αναιρούσε τον φυσικό κόσμο.

Μετά ακολούθησε η άρνηση του κορωνοϊού και της πανδημίας (σε πρώτο στάδιο) που πέρασε από την ανυπακοή στα μέτρα προστασίας κι εξελίχθηκε σε μαχητική άρνηση των εμβολίων και του εμβολιασμού.

Εδώ η άρνηση αφορά την ίδια την επιστήμη και διατυπώνεται αξιωματικά από ανθρώπους που δεν καταλαβαίνουν γρι από επιστήμη. Ακριβώς όπως ο ηθοποιός Σερβετάλης δεν είχε πάρει χαμπάρι το έργο που έπαιζε.

Στην Ελλάδα ο υγειονομικός «αρνητισμός» έχει καθημερινά θύματα, αλλά τουλάχιστον τον υφιστάμεθα χωρίς γενικευμένα επεισόδια και ταραχές.

Στη Γαλλία, στη Γερμανία, στο Βέλγιο, στην Ισπανία, η άρνηση των εμβολίων, των μέτρων ή/και των υγειονομικών πιστοποιητικών έχει κατέβει στους δρόμους. Στην Ολλανδία οι «ηλίθιοι» (όπως τους αποκάλεσε ο πρωθυπουργός Μαρκ Ρούτε) τρεις μέρες έπαιζαν ξύλο με την αστυνομία και κατέστρεφαν καταστήματα.

Διότι το χαρακτηριστικό του ανορθολογισμού είναι ακριβώς αυτό: ότι δεν υποτάσσεται σε κανενός είδους έλλογα επιχειρήματα.

Κάθε «αρνητής» έχει να σου επικαλεστεί κάτι που διάβασε στο Facebook, που είδε σε κάποιο κανάλι ή που άκουσε στη γειτονιά. Ολοι οι δίαυλοι ενημέρωσης μετράνε εξίσου κι ανακατεύονται στο μυαλό του τσάτρα-πάτρα. Οσο μάλιστα λιγότερο «επίσημη» είναι η ενημέρωση, τόσο περισσότερο τον γοητεύει και τον πείθει.

Ετσι οι ρινόκεροι της παράνοιας συγκρούονται με τη λογική, με την επιστήμη, με την πραγματικότητα, με τον κόσμο όχι στο όνομα μιας αντίρρησης ή μιας ένστασης. Αλλά στο όνομα ενός άλλου κόσμου και μιας άλλης πραγματικότητας που βασανίζει το αρρωστημένο τους μυαλό.

Προ ημερών έβλεπα στην τηλεόραση έναν «αρνητή» γονιό του οποίου ο επίσης «αρνητής» γιος πέθανε ανεμβολίαστος να αγανακτεί όχι επειδή δεν έκανε το εμβόλιο να σωθεί ο γιος του, αλλά επειδή οι γιατροί λένε ψέματα ότι πέθανε από κορωνοϊό – ο οποίος ως γνωστόν δεν σκοτώνει!

Οταν έχουμε καταλύσει το υπέρτατο τελεσίδικο επιχείρημα, το επιχείρημα της ζωής και του θανάτου, τι άλλο να συζητήσουμε;

Ο «αρνητισμός» όμως δεν είναι μόνο υγειονομικό ανακλαστικό. Είναι η ιδεολογία της άρνησης ακόμη κι εκείνου που βλέπεις με τα μάτια σου. Είναι η ψευδαίσθηση πως ανάλογα αν ονοματίσεις ή δεν ονοματίσεις την πραγματικότητα θα την κάνεις διαφορετική.

«Η φθορά της κυβέρνησης είναι πλέον εμφανής και μη αναστρέψιμη» έλεγε (για πολλοστή φορά) σε κάποια συνέντευξή του ο Ευ. Τσακαλώτος

Κι όταν ρωτήθηκε πώς το ξέρει απάντησε το μνημειώδες:

«Υπάρχει μια αιτία που είναι αρκετά προφανής. Οσο και να μας λέει η κυβέρνηση και τα Μέσα που τη στηρίζουν πως όλα είναι τέλεια ο κόσμος αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα».

Δηλαδή η αιτία της πραγματικότητας είναι ότι υπάρχει κάποια άλλη πραγματικότητα.

Στην οποία (υποθέτω) ο Τσίπρας είναι «ο αυριανός Πρωθυπουργός», το ΚΙΝΑΛ του Γιώργου Παπανδρέου «πρώτο κόμμα» κι «ο μέσος πληθωρισμός ειναι ταξικός» που λέει ο Βαρουφάκης.

Νομίζω ότι ο Γουλιέλμος του Οκαμ, ο Λοκ κι ο Μπένθαμ θα είχαν αυτοπυρποληθεί παρέα στην αυλή της Οξφόρδης.

Αυτό όμως είναι πλέον το πρόβλημα. Οτι η «αρνητισμός» έχει όλο και πιο έντονα ιδεολογικά χαρακτηριστικά κι ότι όλο και περισσότερο συγκροτεί ένα πραγματικό «κίνημα ρινόκερων».

Οτι αυτό είναι το πραγματικό αντιδραστικό ρεύμα της εποχής μας. Οπως κι αν εκδηλώνεται. Οπου κι αν εκδηλώνεται.

Κι ότι απέναντί του δεν έχουμε να κατανοήσουμε τίποτα, ούτε να δικαιολογήσουμε κάτι. Απλώς να ακούσουμε τον Μπερανζέ που κλείνει τον «Ρινόκερο» του Ιονέσκο φωνάζοντας:

– Δεν συνθηκολογώ!