Τι σκότωσε {LF}τα μακροοικονομικά;

Παρά τις προόδους στα μαθηματικά, τα οικονομικά επιστρέφουν εκεί που ήταν πριν από έναν αιώνα: στη μελέτη της κατανομής δεδομένων πόρων, συν την ποσοτική θεωρία του χρήματος. Η μακροοικονομία – η θεωρία του προϊόντος στο σύνολό της, που επινοήθηκε από τον John Maynard Keynes – έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί, παρά την αναβίωση βασικών εργαλείων όταν ξεσπούν κρίσεις.

Το πρόβλημα με την ποσοτική χαλάρωση (QE), είπε ο πρώην πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ Ben Bernanke το 2014 σχετικά με το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων της Fed, «είναι ότι λειτουργεί στην πράξη αλλά δεν λειτουργεί στη θεωρία». Θα μπορούσε κανείς να πει το ίδιο για τη μακροοικονομική πολιτική γενικά, με την έννοια ότι δεν υπάρχει καμία ισχυρή θεωρία από πίσω της. Οι κυβερνήσεις συνήθως «τονώνουν» την οικονομία για να «καταπολεμήσει» την ανεργία, αλλά με μια θεωρία που αρνείται ότι υπάρχει οποιαδήποτε ανεργία για να καταπολεμηθεί.

Η σύγχρονη οικονομική θεωρία υποστηρίζει ότι τα εμπόδια για την πλήρη απασχόληση δεν είναι εγγενή αλλά ενδεχόμενα. Ετσι, μπορούν να ελαχιστοποιηθούν με μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας που έχουν σχεδιαστεί για να «ξεκολλήσουν» τους κολλημένους μισθούς και με καλύτερη εποπτεία των τραπεζών. Σε μια κυκλική ύφεση – μια κατάσταση ανισορροπίας – οι περισσότεροι οικονομολόγοι λένε τώρα διστακτικά ότι η επεκτατική πολιτική μπορεί να αυξήσει τη βραχυπρόθεσμη ζήτηση για εργασία ακόμη και με τον επικρατούντα μισθό. Αυτή ήταν η συμβολή του Keynes. Οπως παρατήρησε το 2009 ο βραβευμένος με Νομπέλ οικονομολόγος Ρόμπερτ Λούκας, «υποθέτω ότι όλοι είναι κεϊνσιανοί» όταν δυσκολεύουν τα πράγματα. Η πανδημία του Covid-19 ώθησε τις κυβερνήσεις να επιστρέψουν στον «δημοσιονομικό κεϊνσιανισμό». Τώρα όμως που η οικονομία άνοιξε ξανά, η πρακτική λογική για τη νομισματική και δημοσιονομική επέκταση έχει εξαφανιστεί. Οι κύριοι οικονομικοί σχολιαστές πιστεύουν ότι η οικονομία θα ανακάμψει σαν να μην είχε συμβεί τίποτα. ςΑρα, λένε, ήρθε η ώρα να γίνει αυστηρότερη τόσο η νομισματική όσο και η δημοσιονομική πολιτική, επειδή η συνεχιζόμενη επέκταση του ενός ή και των δύο θα οδηγήσει μόνο σε «έκταση του πληθωρισμού». Ο Κέινς θα έλεγε ότι είναι αδύνατο να προβλεφθούν τα σοκ, γι’ αυτό απέρριψε την καθιερωμένη άποψη ότι οι οικονομίες είναι κυκλικά σταθερές απουσία κραδασμών. Τα μοντέλα προσφοράς και ζήτησης που διδάσκονται οι πρωτοετείς φοιτητές Οικονομικών μπορούν να φωτίσουν την πορεία ισορροπίας του κλάδου της κομμωτικής (π.χ.) αλλά όχι της οικονομίας συνολικά.

Η μακροοικονομία είναι το παιδί της αβεβαιότητας. Αν δεν αναγνωρίσουν οι οικονομολόγοι την ύπαρξη αναπόφευκτης αβεβαιότητας, δεν μπορεί να υπάρξει μακροοικονομική θεωρία, παρά μόνο προληπτικές απαντήσεις σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Ο Ρόμπερτ Σκιντέλσκι είναι μέλος της Βουλής των Λόρδων της Βρετανίας και καθηγητής στο Warwick University. Είναι συγγραφέας βιογραφίας του John Maynard Keynes