Συμμαχίες…

Η κινητικότητα που επικρατεί στο ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών τον τελευταίο καιρό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ασυνήθιστη από πλευράς έντασης. Κυρίως όμως είναι ασυνήθιστη λόγω του περιεχομένου και των στόχων της. Οι τελευταίοι συνοψίζονται στο εξής: αναζητούνται σύμμαχοι.

Πριν από λίγο καιρό, ιδιαίτερα στα τελευταία χρόνια της κρίσης και της εναλλαγής μνημονίων και κυβερνήσεων, μια τέτοια αναζήτηση θα φαινόταν ελάχιστα λογική. Η Ελλάδα ήταν τότε η κυρίαρχη άποψη, είχε φίλους, εταίρους και συμμάχους, στρατηγικούς και μη. Η εξωτερική της πολιτική και οι εκτός συνόρων φιλοδοξίες της ευθυγραμμίζονταν απόλυτα με τις αντίστοιχες των ισχυρών της «Δύσης». Το ΝΑΤΟ και η Ευρωπαϊκή Ενωση ήταν εκεί για να λύσουν τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η χώρα, εσωτερικά και εξωτερικά. Η γενική αυτή πεποίθηση δεν έχει παραμεριστεί, κάθε άλλο, έχει όμως αρχίζει να ξεθωριάζει.

Για την αιφνίδια αυτή αφύπνιση καταλύτης ήταν η γειτονική σύμμαχος Τουρκία. Περιφερειακή δύναμη πλέον η τελευταία, ισχυρή, με παραγωγή χάλυβα – από το 2020 – μεγαλύτερη από την αντίστοιχη της Γερμανίας (!), αισθάνεται ελαφρώς ανεξάρτητη από συμμαχίες και «δεσμεύσεις» κάθε μορφής και είδους. Μια δε από τις «δεσμεύσεις» που απεχθάνεται είναι το να μη διεκδικεί τα όσα κυριαρχικά ανήκουν στον σύμμαχο γείτονά της. Δεν είναι κάτι που το ΝΑΤΟ μπορεί να διαχειριστεί και οπωσδήποτε το ζήτημα ξεπερνά κατά πολύ τις δυνατότητες της σημερινής Ενωμένης Ευρώπης. Οθεν….

Ετσι λοιπόν αναζητούνται σύμμαχοι, όπως τον παλιό καλό καιρό, στον Μεσοπόλεμο ή στον καιρό των Βαλκανικών Πολέμων. Δεν είναι το απλούστερο των εγχειρημάτων. Οι καιροί είναι ρευστοί, οι ισορροπίες μεταβάλλονται, το έδαφος γίνεται ολισθηρό. Δύο αντίπαλοι συνασπισμοί συγκροτούνται στην οικουμενική διάσταση – η Κίνα και η Ρωσία από τη μία, οι ΗΠΑ και ο δυτικός κόσμος από την άλλη – και αναζητούν εναγώνια συμμάχους για να βελτιώσουν τους συσχετισμούς – στρατηγικούς ή απλά γεωγραφικούς. Οι πλέον περιζήτητοι από τους διεκδικούμενους συμμάχους είναι οι λεγόμενες περιφερειακές δυνάμεις, η Τουρκία και το Ιράν σε πρώτη σειρά στη δική μας περιοχή, η Αίγυπτος ίσως σε δεύτερη μοίρα.

Η Ελλάδα ξεκινά από αυτή τη μειονεκτική θέση. Μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της συγκρότησης συνασπισμών προσπαθεί να δημιουργήσει συμμαχίες που θα στρέφονται ακριβώς ενάντια σε μια «πολύφερνη νύφη» της μεγάλης διαδικασίας. Για να το πούμε χωρίς περιστροφές. Η Τουρκία σήμερα εκμεταλλεύεται την επιθυμία των αντίπαλων σχημάτων να την εντάξουν στη δική τους πλευρά. Η Ελλάδα έχει αφενός επιλέξει πλευρά, αφετέρου όμως προσπαθεί να συγκροτήσει συμμαχίες που θα στρέφονται ενάντια σε μια χώρα που ο καθένας θα επιθυμούσε να την εντάξει στο στρατόπεδό του. Η προσπάθεια δηλαδή της Ελλάδας προσκρούει στην πολιτική των ισχυρών παραγόντων του πλανήτη και, σίγουρα, δεν τυγχάνει της επιδοκιμασίας τους, ούτε ίσως της ανοχής τους.

Για τον απλό αυτόν λόγο οι συμμαχίες που επιδιώκει η ελληνική εξωτερική πολιτική είναι καταδικασμένες να είναι ρηχές, συνήθως αποκλειστικά και μόνο ρητορικές και, όσο επικρατούν οι σημερινές συνθήκες, ατελέσφορες.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο ΑΠΘ