COP26: Είναι το net-zero {LF}ένας βολικός στόχος;

Η Σύνοδος για το Κλίμα στη Γλασκώβη έληξε μόλις πριν από λίγες ημέρες σε συνθήκες συγκρατημένης ανακούφισης αλλά και απογοήτευσης. Ο στόχος του 1,5 βαθμού ανώτατης υπερθέρμανσης παραμένει ζωντανός, αλλά δεν ανακοινώθηκαν μέτρα πιο δραστικά και ουσιαστικά. Συμφωνήθηκαν η μείωση των εκλύσεων μεθανίου και ο περιορισμός της αποδάσωσης καθώς και η επιτάχυνση των προσπαθειών για μείωση των αερίων θερμοκηπίου, χωρίς όμως συγκεκριμένες δεσμεύσεις από κάθε χώρα. Δεν συνυπογράφηκε συνθήκη απολιγνιτοποίησης μεταξύ των μεγάλων ρυπαντών χωρών, ούτε η αποεπένδυση από τα ορυκτά καύσιμα. Ενώ η οικονομική υποστήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών που εν τέλει πλήττονται περισσότερο από την κλιματική αλλαγή, την οποία δημιούργησαν επί δεκαετίες οι αναπτυγμένες χώρες, καθυστερεί. Εκείνο όμως που αναδεικνύεται ως κομβικό θέμα στην εξέλιξη των διαπραγματεύσεων είναι η ποιότητα των ποσοτικών δεδομένων που παρουσιάζει κάθε χώρα στον ΟΗΕ ως τη συμμετοχή της στις παγκόσμιες εκλύσεις, με βάση την οποία προσδιορίζεται το net-zero, το μηδενικό ισοζύγιο άνθρακα. Σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, αλλά όχι και τους πολιτικούς, ο ορισμός του net-zero είναι ξεκάθαρος – αθροιστικά οι εκλύσεις αερίων θερμοκηπίου από φυσικές διεργασίες, όπως τα δάση και η αγροτική παραγωγή, η χρήση γης, τα ηφαίστεια, η αποσύνθεση οργανικής ύλης, θα πρέπει να μην υπερβαίνουν την αποθήκευση άνθρακα μέσω φωτοσύνθεσης και ωκεάνιας απορρόφησης. Αρα, για τους φυσικούς επιστήμονες το net-zero ισοδυναμεί πρακτικά με μηδενικές καύσεις ορυκτών καυσίμων. Πολλές παρατυπίες όμως έχουν αναφερθεί στον τρόπο με τον οποίο διάφορες χώρες υπολογίζουν τις εκπομπές τους. Κάποιες δεν καταθέτουν αναλυτικές μετρήσεις, π.χ. η πιο πρόσφατη αναφορά από την Κίνα ήταν το 2014, ενώ 148 χώρες από τις περίπου 200 δεν κατέθεσαν καμία αναφορά για το 2019.

Σύμφωνα με αποκαλυπτική έρευνα της «Washington Post» και με βάση ανεξάρτητες μετρήσεις και αναλύσεις δορυφορικών δεδομένων, περίπου 10 δισεκατομμύρια τόνοι άνθρακα στην ατμόσφαιρα είναι άγνωστης προέλευσης – ένα νούμερο ισοδύναμο με περίπου τις εκλύσεις 2 δισεκατομμυρίων αυτοκινήτων ή τις εκλύσεις χωρών όπως οι ΗΠΑ ή η Κίνα. Οι παρατυπίες αυτές αφορούν βασικά τον τρόπο με τον οποίο η κάθε χώρα υπολογίζει τις εκλύσεις από εξορυκτικές δραστηριότητες, την αγροτική παραγωγή και τη διαχείριση αποβλήτων, αλλά και τη μεταφορά και χρήση μεθανίου, του φυσικού αερίου δηλαδή. Το βασικότερο πρόβλημα είναι ότι χώρες με μεγάλη γεωγραφική έκταση (όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα) μπορούν να επικαλούνται τη μεγάλη έκταση των δασών τους που απορροφούν τις εκλύσεις, χωρίς όμως να αναφέρονται στις εκλύσεις λόγω πυρκαγιών και αποδάσωσης, και έτσι να συνεχίζουν να καίνε ορυκτά καύσιμα θεωρώντας ότι επιτυγχάνουν το μηδενικό ισοζύγιο. Για τον ίδιο λόγο, προτάσεις όπως της σύλληψης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στο υπέδαφος δεν συνάδουν με τον στόχο του μηδενικού ισοζυγίου, όταν συνεχίζονται οι εξορύξεις άνθρακα. Είναι αναγκαίο να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ ΟΗΕ και των χωρών – μελών του για την ανεξάρτητη και αδιάβλητη καταγραφή των εκλύσεων καθώς και τη δημιουργία ελεγκτικής Αρχής κύρους ώστε να μην μπορεί να αμφισβητηθεί η εγκυρότητα των αναφορών. Μηδενικό ισοζύγιο σημαίνει μηδενικές καύσεις ορυκτών καυσίμων και καλύτερη διαχείριση αποβλήτων και χρήσης γης.

Χώρες όπως η Ελλάδα αντιμετωπίζουν όμως μια επιπλέον πρόκληση. Αφενός να επιδιώξουμε τη γρήγορη και κοινωνικά δίκαιη απανθρακοποίηση. Αφετέρου όμως για μας είναι επιτακτική ανάγκη η αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και η προσαρμογή, αφού η χώρα μας βρίσκεται στην πρώτη γραμμή ακραίων φαινομένων που δεν θα αποφύγουμε, όπως ξηρασία, όλο και χειρότερες πυρκαγιές και πλημμύρες, λειψυδρία, υποβάθμιση των χερσαίων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων, διάβρωση των ακτογραμμών και των παράκτιων περιοχών. Για χώρες όπως η Ελλάδα ο στόχος είναι διπλός – μηδενικό ισοζύγιο άνθρακα και μηδενικές επιπτώσεις στο φυσικό και το ανθρώπινο περιβάλλον.

Η Νατάσσα Ρωμανού είναι ερευνήτρια του Κλίματος και της Κλιματικής Αλλαγής στο Ινστιτούτο Γκόνταρντ της ΝΑSΑ και συμβασιούχος καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης