Το παγκόσμιο (τηλεοπτικό) χωριό

Παραδόξως, οι κινηματογράφοι είναι ανοικτοί ακόμη. Πιθανότατα, από κεκτημένη ταχύτητα. Οι πελάτες τους δεν είναι τόσο ηλικιωμένοι χωρίς πρόσβαση σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές ή, έστω, τηλεόραση στο σπίτι τους, αλλά χίπστερς και μιλένιαλς που θέλουν να πάρουν μια γεύση της εμπειρίας που έχουν παρακολουθήσει σε παλιές ταινίες. Ασφαλώς και βγαίνουν ακόμη ταινίες, στο Χόλιγουντ και αλλού, όμως ο κύριος προορισμός τους είναι πλέον οι τηλεοράσεις και οι οθόνες των υπολογιστών. Για την ακρίβεια, η παραγωγή κινηματογραφικών ταινιών και τηλεοπτικών σειρών (ή και ταινιών) δεν διαχωρίζεται πια σε τίποτα σε ό,τι αφορά την παραγωγή, παρά μόνο στη διάρκεια.

Τις τελευταίες μέρες τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βουίζουν με μια (νοτιο)κορεάτικη σειρά με τίτλο «Το παιχνίδι του καλαμαριού», μια αλληγορία για τα αδιέξοδα του καπιταλισμού, του κυνηγιού του κέρδους, τα δάνεια και του τζόγου στην ασιατική αυτή οικονομική τίγρη. Και, φαίνεται, ότι έπονται κι άλλες, που θα μας απασχολήσουν το επόμενο διάστημα. Δεν είναι ακριβώς παράδοξο, δεδομένου της οσκαρικής επιτυχίας του, επίσης κορεάτικου, «Παράσιτα» πριν από λίγο καιρό. Ή τη δημοφιλία της Κ-pop. Ή, μην το ξεχνάμε, των τουρκικών τηλεοπτικών σειρών στη χώρα μας, εδώ και χρόνια.

Εχουμε λοιπόν αγγίξει (τουλάχιστον τηλεοπτικά) την αντιστροφή του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης (όπου πλέον ο πομπός δεν είναι αποκλειστικά τα κέντρα της Δύσης); Και όμως, είναι μια διαδικασία που έχει ξεκινήσει καιρό. Κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα οι κινηματογραφικές βιομηχανίες των περισσότερων χωρών ακολούθησαν περίπου την ίδια πορεία: Γνώρισαν τη «χρυσή» τους «εποχή» κατά τη δεκαετία του ’50 (τα πρώτα βήματα) και του ’60 (τα κλασικά), μια στροφή προς τις φθηνές παραγωγές, συχνά με σεξ και βία κατά τη δεκαετία του ’70, με μια γενικευμένη παρακμή στις αρχές της επόμενης και στροφή στο βίντεο για να υποκύψουν τελικά κατά τη δεκαετία του ’90 απόλυτα κάτω από την κυριαρχία του Χόλιγουντ. Φυσικά ταινίες γυρίζονται ακόμη, σχεδόν σε όλες τις χώρες, ο δυναμισμός όμως που παρήγαγε δεκάδες φθηνο-ταινίες με μεξικάνους μασκοφόρους παλαιστές, τούρκους σουπερ-ήρωες, γιαπωνέζικα τέρατα και ινδονήσιους πολεμιστές μοιάζει να έχει τελειώσει.

Το περίεργο είναι ότι τώρα που το Χόλιγουντ κυριάρχησε απόλυτα στις διεθνείς αγορές, φαίνεται να κάνει ακριβώς το ίδιο που έκαναν όλες αυτές οι περιφερειακές βιομηχανίες, με μεγαλύτερο προϋπολογισμό και λιγότερη φαντασία. Εως ότου μακρινές ασιατικές ή αφρικανικές χώρες αλλάξουν το παράδειγμα…

Ο Θανάσης Μουτσόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης και της Θεωρίας του Πολιτισμού στο Πολυτεχνείο Κρήτης