Η «αλυσίδα ισχυρών σεισμών»

Μετά και τον χθεσινό σεισμό, μεγέθους 6,1 με επίκεντρο στα νότια της Καρπάθου, ακόμη και οι πιο σκεπτικοί τώρα πια πείστηκαν. Το ελληνικό σεισμικό τόξο, που ξεκινά από την περιοχή Κεφαλονιάς – Ζακύνθου, περνά από τα Κύθηρα, την Κρήτη, την Κάρπαθο και καταλήγει στη Ρόδο, διέρχεται φάση έντονης σεισμικής έξαρσης κυρίως στο κεντρικό και ανατολικό τμήμα του. Μέσα σε περίπου 20 ημέρες είχαμε τρεις πολύ ισχυρούς σεισμούς. Αν συμπεριλάβουμε και τον ακόμη μεγαλύτερο σεισμό μεγέθους 6,6 στα νότια της Ιεράπετρας, στις 2 Μαΐου του 2020, τότε μπορούμε να μιλήσουμε για γενικευμένη σεισμική έξαρση στο κεντρικό – ανατολικό ελληνικό σεισμικό τόξο το τελευταίο 18μηνο.

Τα ερωτήματα είναι πολλά. Εχει ξανασυμβεί κάτι παρόμοιο στο παρελθόν; Η απάντηση είναι αβίαστα καταφατική γιατί τα παραδείγματα είναι αρκετά. Ας παραθέσουμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το 2008, από τον Ιανουάριο μέχρι τον Ιούλιο εκείνης της χρονιάς, έγιναν στο ελληνικό σεισμικό τόξο έξι σεισμοί (!) με μεγέθη πάνω από 6. Είχαμε μια «θύελλα» ισχυρών σεισμών, όπως έγραψα τότε χαρακτηριστικά σε σχετική μελέτη μου. Πότε σταματά η «αλυσίδα» ισχυρών σεισμών που συμμετέχουν σε μια συγκεκριμένη σεισμική έξαρση, όπως είναι η τρέχουσα φάση την οποία διανύουμε; Αυτό το ερώτημα δυστυχώς δεν μπορεί να το απαντήσει η σύγχρονη σεισμολογική έρευνα. Ενδέχεται ο χθεσινός σεισμός να ήταν ο τελευταίος κρίκος αυτής της αλυσίδας. Αλλά αυτό παραμένει άγνωστο. Ενδέχεται, δηλαδή, η «αλυσίδα ισχυρών σεισμών» στο ελληνικό σεισμικό τόξο να συνεχιστεί. Το ευτύχημα είναι ότι οι περισσότεροι σεισμοί στο ελληνικό σεισμικό τόξο γίνονται σε υποθαλάσσιο περιβάλλον. Η «απόσταση ασφαλείας», όμως, δεν υπάρχει σε όλες τις περιπτώσεις. Στο Αρκαλοχώρι, το ρήγμα που ενεργοποιήθηκε βρίσκεται πολύ κοντά στον οικισμό και τα γύρω χωριά. Αυτή η περιοχή βρέθηκε στην κυριολεξία ακριβώς πάνω από την εστία του σεισμού. Γι’ αυτόν τον λόγο, αν και είχε μέγεθος μικρότερο από τους δύο άλλους, προκάλεσε εκτεταμένες βλάβες.

Τα φαινόμενα των σεισμών είναι εξαιρετικά πολύπλοκα, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις η χωροχρονική εξέλιξη των ισχυρών σεισμών ακολουθεί ορισμένα πρότυπα. Προσπαθούμε να «ξεκλειδώσουμε» το πρότυπο που ακολουθεί η τρέχουσα έξαρση. Επειδή δεν είναι βέβαιο ότι θα τα καταφέρουμε, θα πρέπει να φέρουμε στο προσκήνιο όχι μόνο τα φαινόμενα αυτά καθαυτά, αλλά και τη δυνατότητα αντιμετώπισης των ενδεχόμενων αρνητικών συνεπειών των σεισμών. Αυτό το επιχειρησιακό θέμα είναι άμεσου κοινωνικού ενδιαφέροντος. Η μείωση των σεισμικών επιπτώσεων επιτυγχάνεται με τον συνδυασμό πολλών δράσεων, που περιλαμβάνουν τη δόμηση ανθεκτικών κατασκευών με την αυστηρή τήρηση του αντισεισμικού κανονισμού και των άλλων κανονισμών, με την ενημέρωση και εκπαίδευση, με τη διεξαγωγή ασκήσεων και με την εκπόνηση και συνεχή επικαιροποίηση των σχεδίων έκτακτης ανάγκης. Αυτές οι δράσεις πρέπει να αναπτύσσονται σταθερά και σε μακροχρόνια βάση.

Ο δρ Γεράσιμος Παπαδόπουλος είναι σεισμολόγος, επιστημονικός συνεργάτης ΕΕ και UNESCO, μέλος της Επιτροπής Εκτίμησης Σεισμικού Κινδύνου