Εξεταστικές επιτροπές της μειοψηφίας

Μία από τις καινοτομίες της συνταγματικής αναθεώρησης του 2019 είναι η αναγνώριση στη μειοψηφία της Βουλής του δικαιώματος σύστασης εξεταστικών επιτροπών, ακόμη και παρά τη βούληση της πλειοψηφίας, αρκεί η σχετική πρόταση να υπερψηφιστεί από 120 βουλευτές. Για ζητήματα όμως που ανάγονται στην εξωτερική πολιτική και στην άμυνα της χώρας απαιτείται η απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, δηλαδή η θετική ψήφος 151 βουλευτών. Εξεταστικές επιτροπές, ανεξαρτήτως πλειοψηφίας, μπορούν να συσταθούν το πολύ δύο ανά κοινοβουλευτική περίοδο. Μάλιστα, για τη σύσταση εξεταστικών επιτροπών της μειοψηφίας αρκεί η σχετική πρόταση να υποβληθεί από δέκα βουλευτές, και όχι από εξήντα βουλευτές, όπως ισχύει στην περίπτωση υποβολής πρότασης από την πλειοψηφία (βλ. το άρθρο 68 παρ. 2 εδ. γ΄ Συντ. και το αναθεωρημένο άρθρο 144 παρ. 5 του Κανονισμού της Βουλής). Είναι η μόνη περίπτωση στην οποία το Σύνταγμα αναγνωρίζει στη μειοψηφία ένα δικαίωμα ανώτερο από εκείνο της πλειοψηφίας. Ορθότερο θα ήταν, εφόσον πρόκειται για δικαίωμα της μειοψηφίας, να μη χρειάζεται απόφαση της Βουλής, με την καταμέτρηση θετικών και αρνητικών ψήφων, αλλά απλώς πρόταση υπογεγραμμένη από 120 βουλευτές. Πρώτος ο Max Weber είχε προτείνει το 1918 τη συνταγματική κατοχύρωση των εξεταστικών επιτροπών της μειοψηφίας και η υπόδειξή του αυτή υιοθετήθηκε από το Σύνταγμα της Βαϊμάρης, αλλά και από το ελληνικό Σύνταγμα του 1927, και στις δύο περιπτώσεις με αίτηση ορισμένου αριθμού βουλευτών, χωρίς ψηφοφορία στη Βουλή. Ο περιορισμός σε δύο των επιτροπών αυτών ανά κοινοβουλευτική περίοδο είναι εύλογος, διότι αλλιώς η μειοψηφία θα είχε τη δυνατότητα να δημιουργεί συνεχώς προσκόμματα στο κυβερνητικό έργο.

Εννοείται ότι και για τις εξεταστικές επιτροπές της μειοψηφίας ισχύει ο γενικός κοινοβουλευτικός κανόνας της σύστασής τους ανάλογα με τη δύναμη των κοινοβουλευτικών ομάδων (βλ. το άρθρο 31 παρ. 3 του Κανονισμού της Βουλής).

Εχει ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι και πριν από την τροποποίηση του άρθρου 68 παρ. 2 Συντ. με την αναθεώρηση του 2019 είχε υποστηριχθεί η άποψη ότι εξεταστικές επιτροπές μπορούν να συσταθούν με την ψήφο 120 βουλευτών. Το θέμα αυτό είχε τεθεί το 1987 από τον τότε αρχηγό της Νέας Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, ο οποίος απηύθυνε σχετικό ερώτημα σε εννέα καθηγητές Δημοσίου Δικαίου.

Παραδόξως, η πλειοψηφία εξ αυτών απάντησε ότι το παλαιό άρθρο 68 παρ. 2 κατοχύρωνε δικαίωμα της μειοψηφίας, πλην η γραμματική του διατύπωση δεν άφηνε περιθώριο για μια τέτοια ερμηνεία. Ο τότε ισχύων Κανονισμός της Βουλής δεν υιοθέτησε την εκδοχή αυτή, η οποία αποτελεί πλέον ισχύον συνταγματικό δίκαιο, μετά την αναθεώρηση του 2019.

Ο Χαράλαμπος Ανθόπουλος είναι καθηγητής Δικαίου και Διοίκησης ΕΑΠ

Η Καρολίνα Παπακώστα λείπει σε άδεια