Ενας αναγκαίος απολογισμός

Με τον συλλογικό τόμο*, θελήσαμε να παρουσιάσουμε ένα παράδειγμα δημοκρατικής λογοδοσίας. Το αν τα καταφέραμε ή όχι θα φανεί από τον τρόπο που θα συζητηθούν δημόσια τα διάφορα ζητήματα που θίγονται στο βιβλίο. Στον δημόσιο βίο μας, συχνά, λείπουν οι απολογισμοί πολιτικών προσώπων, ώστε να μπορεί ο πολίτης να αξιολογήσει τεκμηριωμένα πια κατά πόσο μια κυβέρνηση ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες που είχε δημιουργήσει. Θα ήταν ευχής έργο να γενικευόταν η πρακτική τέτοιων εγχειρημάτων. Θα αναβάθμιζε την ποιότητα του πολιτικού λόγου και της ίδιας της δημοκρατίας.

Η ομάδα που είμασταν στο υπουργείο Παιδείας τα τρία χρόνια από το 2016 μέχρι το 2019, αποφασίσαμε να γράψουμε ένα βιβλίο ώστε να αναδειχθεί το σκεπτικό των μεταρρυθμίσεών μας, να καταγραφεί η δυναμική που δημιούργησαν οι νομοθετικές πρωτοβουλίες μας και να αναλυθούν οι αντιστάσεις που συναντήσαμε ώστε να ανιχνευτούν και τα αδιέξοδα που όριζε η ευρύτερη πολιτική και κομματική κουλτούρα.

Πολλές ήταν οι νομοθετικές μας πρωτοβουλίες: Θεσμοθέτηση και εφαρμογή της υποχρεωτικής δίχρονης προσχολικής εκπαίδευσης, γενίκευση και ενίσχυση του Ολοήμερου Προγράμματος στο σύνολο των δημοτικών σχολείων και των νηπιαγωγείων, καθιέρωση της «τσάντας στο σχολείο» για δύο Σαββατοκύριακα τον μήνα στα δημοτικά, θεσμοθέτηση των σχολικών βιβλιοθηκών στα Δημοτικά, ανάδειξη του σημαιοφόρου με κλήρωση στο Δημοτικό και κατάργηση της αναγραφής της διαγωγής στους ελέγχους, δομικές αλλαγές στο Γυμνάσιο και, κυρίως, αλλαγές στην Γ΄ Λυκείου, πρόγραμμα «νέα αρχή στα ΕΠΑΛ», σημαντικές αλλαγές στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση, νέες δομές παιδαγωγικής υποστήριξης των σχολείων, εκπαίδευση των προσφύγων, εκπαίδευση των ελληνοπαίδων του εξωτερικού, δυνατότητα ελεύθερης πρόσβασης στα πανεπιστήμια με την αναβάθμιση του απολυτηρίου, ίδρυση του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής και του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου, συνέργειες των ΤΕΙ με τα πανεπιστήμια, εξορθολογισμός των Προγραμμάτων Mεταπτυχιακών Σπουδών με δυνατότητα δωρεάν εγγραφής σε όσα έχουν δίδακτρα του 30% των φοιτητών, δημιουργία των Διετών Προγραμμάτων Σπουδών επαγγελματικής εκπαίδευσης στα πανεπιστήμια, θεσμοθέτηση των Πανεπιστημιακών Ερευνητικών Κέντρων με τα επιμέρους Ερευνητικά Ινστιτούτα, ίδρυση του Εθνικού Κέντρου Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών, δημιουργία του Ελληνικού Ιδρύματος Ερευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ), αύξηση των κονδυλίων έρευνας και της χρηματοδότησης των πανεπιστημίων, προαιρετική (και όχι υποχρεωτική όπως ίσχυε για πολλές δεκαετίες) προσφυγή στον ιερό μουσουλμανικό νόμο για θέματα οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου όσων μουσουλμάνων συμπολιτών μας είχαν τελέσει θρησκευτικό γάμο και, βέβαια, η δρομολόγηση διορισμού 15.000 μόνιμων εκπαιδευτικών μετά από δέκα χρόνια αδιοριστίας και τη δημιουργία σχεδόν 2.000 νέων θέσεων καθηγητών πανεπιστημίου.

Δεν καταφέραμε, όμως, να κάνουμε όσα θα θέλαμε σε άλλους τομείς: στα προγράμματα σπουδών στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, στη φοιτητική μέριμνα, στην αντιμετώπιση των ελλειμμάτων της σχολικής στέγης, στη συγγραφή νέων διδακτικών βιβλίων, στη γενναία αύξηση της χρηματοδότησης. Θα μπορούσαμε να κάνουμε περισσότερα; Προφανώς. Ωστόσο οι απαντήσεις στην ερώτηση επηρεάζονται πάντα από την ωριμότητα που έχει αποκτηθεί λόγω της χρονικής απόστασης από όσα έγιναν. Σημασία, όμως, έχει να κατανοήσουμε το παρελθόν με τους δικούς του όρους και όχι να το κρίνουμε με όρους του σήμερα ή με όρους ενός ιδεατού κόσμου. Το παρελθόν κατανοείται με βάση όσα έγιναν και όχι με όσα θα μπορούσαν να είχαν γίνει ή με όσα θα ήθελε η καθεμία και ο καθένας μας να είχαν γίνει.

Μονάχα αν αποτιμήσουμε, με τη χρονική απόσταση που υπάρχει τώρα πια, τη δομή και το σκεπτικό των πολιτικών και νομοθετικών πρωτοβουλιών μας, μονάχα αν κατανοήσουμε τον χαρακτήρα των περιορισμών που αντικρίσαμε και μονάχα αν εντοπίσουμε τις δικές μας αδυναμίες και ατολμίες, θα είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε τα δυσδιάκριτα και βαθύτερα χαρακτηριστικά της κοινωνίας μας και του πολιτικού μας συστήματος – ενός πολιτικού συστήματος για το οποίο είναι ξένη η κουλτούρα που επιδιώκει συναινέσεις. Σίγουρα υπήρξαν λάθη και παραλείψεις, σίγουρα υπήρξαν αποφάσεις που πάρθηκαν υπό συνθήκες πίεσης, ίσως και με κάποια βιασύνη. Θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί; Πιθανότατα, με τη σημερινή μας πείρα, κάποια λάθη θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, θα υπήρχαν, όμως, άλλες, διαφορετικές, παραλείψεις, άλλα λάθη. Ομως, αντιμετωπίσαμε παθογένειες, πελατειακές σχέσεις και μικροσυμφέροντα που προέβαλαν σθεναρή αντίσταση για ό,τι αλλαγή προτείναμε. Με ορισμένα από αυτά καταφέραμε να συγκρουστούμε. Δυστυχώς όχι με όλα. Ελπίζουμε πως τα περιέχομενα του τόμου θα συζητηθούν ως μία προσπάθεια  δημοκρατικής λογοδοσίας προσώπων που είχαν συγκεκριμένες πολιτικές ευθύνες στη διάρκεια της διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ.

Ο Κώστας Γαβρόγλου είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην υπουργός Παιδείας

*ΤΑ ΚΟΙΝΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Σκέψεις για το παρελθόν και το μέλλον

του κυβερνητικού εγχειρήματος της Αριστεράς

Επιμέλεια Κώστας Γαβρόγλου

Εκδ. Θεμέλιο