Επιτήδεια στασιμότητα

Το πρώτο άρθρο που έγραψα για «ΤΑ ΝΕΑ» όταν ξεκίνησα την αρθρογραφία μου είχε τίτλο «Ο έντιμος θάνατος της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας». Γραμμένο τον Ιανουάριο του 2018, σχολίαζε την κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει το SPD μετά την ήττα του στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2017. Παγιδευμένο μεταξύ δύο εξίσου δυσάρεστων επιλογών – συνέχιση του μεγάλου συνασπισμού με την Ανγκελα Μέρκελ, με ό,τι αυτό θα συνεπαγόταν σε επίπεδο φθοράς, ή επιστροφή στην αντιπολίτευση και την εσωστρέφεια -, το SPD επέλεξε συνέχιση της συγκυβέρνησης με την Κεντροδεξιά για να κάνει μια τελευταία προσπάθεια να αλλάξει τους συσχετισμούς που το είχαν ρίξει στην παρακμή.

Ξαναδιαβάζοντας εκείνο το κείμενο σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά, την επομένη των εκλογών όπου το SPD διέψευσε τους επικήδειους του 2017 και βγήκε πρώτο, αυτό που με εντυπωσιάζει είναι πώς αυτή η επιτυχία ήρθε χωρίς το κόμμα να έχει υλοποιήσει έστω κάποιες από τις στρατηγικές αλλαγές που είχε υποσχεθεί όταν αποφάσιζε τη συνέχιση του συνασπισμού με τη Μέρκελ. Με την εξαίρεση του Ταμείου Ανάκαμψης της ΕΕ, που δημιουργήθηκε σε απάντηση της πανδημικής κρίσης και όχι ως μέρος ευρύτερης στρατηγικής εμβάθυνσης της ευρωζώνης, η οικονομική ενοποίηση είχε μείνει στάσιμη τα τελευταία χρόνια. Ακόμα και αν το SPD θεωρεί τη στροφή προς τη λογική της «ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας» δικαίωσή του, δεν είναι ξεκάθαρο αν στην πράξη το κόμμα την ευνοεί. Από την επαμφοτερίζουσα θέση του SPD έναντι της Κίνας και της Ρωσίας, στην ιστορική αμφιταλάντευσή του στο ζήτημα της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας, η αντίληψη ότι τυχόν ανάληψη της καγκελαρίας από τον ηγέτη του Ολαφ Σολτς θα επιταχύνει την πορεία προς την «περισσότερη Ευρώπη» είναι μάλλον αποτέλεσμα εντυπώσεων και στερεοτύπων παρά ψύχραιμης αποτίμησης των πεπραγμένων του SPD.

Στην πραγματικότητα, η επιτυχία του SPD στις γερμανικές εκλογές έπειτα από οκτώ χρόνια διαχείρισης στο πλευρό της Μέρκελ είναι μια παραβολή για το πώς η Γερμανία συνολικά έχει κατορθώσει να μετατρέψει τη στασιμότητα σε μέσο ηγεμονίας στην Ευρώπη. Ο Ολαφ Σολτς άλλωστε δεν έκανε τίποτε άλλο στην προεκλογική εκστρατεία από το να παρουσιάσει τον εαυτό του ως μια συνέχιση της κληρονομιάς της Μέρκελ, ένας «μερκελισμός με (ακόμα πιο) ανθρώπινο πρόσωπο» που ταυτόχρονα δίνει την ψευδαίσθηση της ανανέωσης στους γερμανούς ψηφοφόρους. Την ίδια ώρα, οι πολυδιαφημισμένοι στον αγγλόφωνο Τύπο Πράσινοι, που είχαν κερδίσει το «πρωτάθλημα δημοσκοπήσεων» την περασμένη άνοιξη, επέστρεψαν στη συνήθη για αυτούς τρίτη θέση, οι Φιλελεύθεροι με το ζόρι «τσίμπησαν» 1% από τη φθορά 16 χρόνων στην εξουσία του CDU, ενώ Ακρα Δεξιά και Αριστερά υπέστησαν απώλειες.

Οπως ακριβώς και η Μέρκελ εδώ και μιάμιση δεκαετία λοιπόν, ο Σολτς αναδεικνύεται νικητής απλά γιατί αποδεικνύεται ανθεκτικότερος από μέτριους αντιπάλους. Μεταφράζοντάς το σε μοντέλο κυβερνητικής ηγεσίας, είναι σαφές ότι η Ευρώπη δεν έχει τίποτα παραπάνω να περιμένει από μια πρωθυπουργία Σολτς από αυτό που προσέφερε η Μέρκελ, δηλαδή ένα μοντέλο ελεγχόμενης παρακμής, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος – ΗΠΑ, Κίνα, Ινδία, Ασία, Αφρική – ξεφεύγει οικονομικά, τεχνολογικά και δημογραφικά. Οπως η Γερμανία στην ΕΕ, έτσι και οι γερμανικές ελίτ στη χώρα τους είναι οχυρωμένες πίσω από έναν πολιτικό και θεσμικό διακανονισμό που τους επιτρέπει να αναβάλουν όλες τις μεγάλες αποφάσεις, ενώ οι εταίροι τους υφίστανται τις συνέπειες αυτής της αναβολής στην οικονομία, στο Μεταναστευτικό, στην εξωτερική πολιτική. Για τον Ολαφ Σολτς, αυτές οι εκλογές έδειξαν ξεκάθαρα ποια είναι η συνταγή της επιτυχίας. Η γερμανική σοσιαλδημοκρατία απέφυγε τελικά τον «έντιμο θάνατο». Μένει να δούμε αν θα μπορούμε να πούμε το ίδιο και για την Ευρώπη.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University