Μια απατηλή ειδική σχέση

Δύο ημέρες πριν από την απόβαση στη Νορμανδία τον Ιούνιο του 1944, ο Σαρλ ντε Γκωλ απαίτησε το δικαίωμα να κυβερνήσει τη Γαλλία που είχαν απελευθερώσει οι σύμμαχοι. Ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ, που απεχθανόταν τον Ντε Γκωλ, δεν είχε καμία πρόθεση να συμφωνήσει. Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ που μάλλον θαύμαζε τη μεγαλομανία του Ντε Γκωλ, συντάχθηκε με τον Ρούζβελτ και είπε στον γάλλο ηγέτη ότι εάν έπρεπε να επιλέξει μεταξύ του Ντε Γκωλ και του Ρούζβελτ, πάντα θα διάλεγε τον Αμερικανό.

Η στάση του Τσώρτσιλ ήταν απολύτως κατανοητή. Οι γερμανοί ναζί είχαν κατακτήσει την Ευρώπη. Οι ελεύθεροι Γάλλοι ήταν περισσότερο μια συμβολική δύναμη. Και η Βρετανία είναι μια από τις τρεις μεγάλες δυνάμεις των συμμάχων. Αργότερα, πάντως, η επιλογή της Βρετανίας να παραμείνει προσκολλημένη στις ΗΠΑ ό,τι κι αν γίνει (με εξαίρεση την κρίση του Σουέζ το 1956 και τον βαλκανικό πόλεμο της δεκαετίας του 1990) είχε πάντα βαρύ τίμημα.

Τη δεκαετία του 1950, η Βρετανία δεν άδραξε καμία ευκαιρία να διαμορφώσει τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και όταν ο πρωθυπουργός Χάρολντ Μακμίλαν κατέληξε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 ότι η Βρετανία μπορούσε να παραμείνει μια σοβαρή χώρα μέσα στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, ο Ντε Γκωλ τον εμπόδισε, βάζοντας βέτο στην ένταξη της Βρετανίας το 1963 και το 1967.

Ο Ντε Γκωλ δεν είχε ξεχάσει τα λόγια του Τσώρτσιλ το 1944. Εβλεπε τη Βρετανία ως τον Δούρειο Ιππο για την αμερικανική κυριαρχία στην Ευρώπη. Η Γαλλία, κατά την άποψή του, ήταν η φυσική ηγέτιδα της Ευρώπης. Η Γερμανία δεν ήθελε αλλά και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι δεν ήθελαν να γίνει ηγέτιδα η Γερμανία. Η Βρετανία τελικά εντάχθηκε στην ΕΟΚ το 1973 αλλά ακόμα κι έτσι, οι βρετανοί πρωθυπουργοί, εκτός από τον Εντουαρντ Χιθ τη δεκαετία του 1970, διατήρησαν αυτή την (ιδιαίτερα για τους Βρετανούς) «ειδική σχέση» με τις ΗΠΑ. Κυρίως σε ανταλλαγή πυρηνικών μυστικών, πληροφοριών και στρατιωτικής συνεργασίας. Η Βρετανία έλπιζε ότι η ειδική σχέση θα της επιτρέψει να παραμείνει παγκόσμιος παίκτης, παρότι η αυτοκρατορία είχε χαθεί.

Τώρα, για άλλη μια φορά, η Βρετανία επέλεξε να βρίσκεται στο πλευρό των ΗΠΑ αυτή τη φορά με τη συμφωνία AUKUS με την Αυστραλία απέναντι στην Κίνα. Η Γαλλία είναι κατανοητά οργισμένη για τη διάλυση της συμφωνίας που είχε με τους Αυστραλούς για την πώληση υποβρυχίων. Οι τρεις χώρες δεν μπήκαν καν στον κόπο να ενημερώσουν το Παρίσι.

Προφανώς υπάρχουν λόγοι που η Αυστραλία αποφάσισε ότι τα αμερικανικά υποβρύχια ταιριάζουν καλύτερα στις ανάγκες της. Ομως η συμφωνία δεν αφορά μόνο υποβρύχια. Ο Μπάιντεν αποφάσισε να αντιμετωπίσει τις επεκτατικές τάσεις της Κίνας στην ανατολική Ασία με επίδειξη στρατιωτικής δύναμης και είχε προσκαλέσει γι’ αυτό τους συμμάχους των ΗΠΑ. Ομως υπονομεύοντας τη Γαλλία, με τη συμπαιγνία της Βρετανίας, άνοιξε ένα ιστορικό ρήγμα μεταξύ των ευρωπαίων συμμάχων. Είναι λες και οι υποψίες του Ντε Γκωλ το 1944 για τους Αγγλοσάξονες να αποδείχθηκαν σωστές.

Η αλήθεια είναι ότι ΗΠΑ και Βρετανία έχουν εμπλακεί σε αρκετούς αχρείαστους πολέμους μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Γι’ αυτό άλλωστε οι γάλλοι ηγέτες ζητούν μεγαλύτερη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η Ευρώπη θα πρέπει να περιορίσει τη στρατιωτική εξάρτησή της από τις ΗΠΑ. Οσο η ΕΕ δεν έχει κοινή εξωτερική πολιτική και επαρκείς ένοπλες δυνάμεις, η στρατηγική αυτονομία θα παραμείνει στο επίπεδο της συζήτησης. Μόνο η πλήρης συνεργασία της Βρετανίας και η πολύ μεγαλύτερη στρατιωτική συμμετοχή της Γερμανίας, μπορεί κάποια ημέρα να δώσει στην Ευρώπη κάποια ελπίδα αυτονομίας. Ομως ο συνδυασμός των ιστορικών βαρών της Γερμανίας και της εμμονής της Βρετανίας στην ειδική σχέση με τις ΗΠΑ, στέκονται εμπόδιο.

Ως αποτέλεσμα το μέλλον της περιοχής του Ινδικού και Ειρηνικού ωκεανού και ίσως πολλών ακόμα περιοχών, θα παραμείνει στα χέρια των όλο και πιο αυταρχικών ηγετών του Πεκίνου και όποιου τυχαίνει να βρίσκεται στον Λευκό Οίκο. Οπως και να έχει, ούτε η Βρετανία ούτε η Αυστραλία, ακόμα λιγότερο η Γαλλία και η ΕΕ θα έχουν πολλά να πουν για το θέμα.