Οικολογικές ευαισθησίες

Οι πρόσφατες μεγάλες και τόσο καταστροφικές φωτιές στην Ελλάδα έδωσαν αφορμή για μια, ακόμη, ιδεολογική αντιπαράθεση: είναι άραγε οι οικολογικές ευαισθησίες προνόμιο μόνον των αριστερών, αφού τα πολιτικά κόμματα των οικολόγων συνήθως αυτοπροσδιορίζονται ως αριστερά;

Στο παρόν κείμενο δεν θα απαντήσω, παρά μόνον έμμεσα, πλην όμως, ελπίζω, σαφώς, στο παραπάνω ερώτημα. Δεν θα ανατρέξω σε θεωρητικές κατασκευές ξένων διανοητών ή σε ιστορικές παραδόσεις πολιτικών κομμάτων σε τρίτες χώρες. Αντιθέτως, το επιχείρημά μου είναι απλό και σαφές, καθώς ξεκινώ αντίστροφα, δηλαδή από τη «λύση» του οικολογικού προβλήματος: μόνον εάν τα μέλη της ελληνικής κοινωνίας αποκτήσουν οικολογική συνείδηση και δεν θεωρούν ως υπέρτατη αξία τη μεγιστοποίηση της προσωπικής τους ωφέλειας με κάθε τρόπο – κι αυτό δεν αφορά μόνον τους επιχειρηματίες αλλά την καθεμία και τον καθέναν από εμάς, που τσιμεντοποιήσαμε τα πάντα γύρω μας, εξαφανίζοντας κάθε ίχνος πρασίνου -, τότε, ναι, και τα πολιτικά κόμματα της χώρας μας, που δεν είναι ταξικά αλλά πολυσυλλεκτικά ως προς την κοινωνική διαστρωμάτωση των ψηφοφόρων τους (αυτό ίσως ισχύει ακόμη και για το ΚΚΕ), θα αναπτύξουν, ανταποκρινόμενα στις δικές μας επιθυμίες και ανάγκες, οικολογικές ευαισθησίες και θα χαράξουν αντίστοιχες πολιτικές.

Και για να μη νομίσετε ότι όλα αυτά είναι τελείως ξένα προς την ελληνική πολιτική ιστορία και την αστική ελληνική διανόηση, ας μου επιτραπεί να υπενθυμίσω ότι ο Ξενοφών Ζολώτας στα συμπεράσματα της μελέτης του «Οικονομική ανάπτυξη και φθίνουσα κοινωνική ευημερία» (Τράπεζα της Ελλάδος, 1982) αναφέρει ότι «στις κοινωνίες της αφθονίας, η συνεχής οικονομική μεγέθυνση που επιτεύχθηκε τις τελευταίες δεκαετίες συνοδεύτηκε από φθίνουσα αύξηση της ευζωίας, με τάση την απόλυτη μείωσή της. Κι αυτό γιατί ο “βιομηχανικός άνθρωπος”, στα πλαίσια μιας αλόγιστης, μονομερούς και χωρίς όρια επιδιώξεως της μεγεθύνσεως του υλικού προϊόντος, έχει χάσει το όραμα του μέτρου και της ισορροπίας στη ζωή». Επίσης, ο Παναγής Παπαληγούρας, διανοητής διεθνούς εμβέλειας (μαθητής στη Γενεύη του Hans Kelsen, του κορυφαίου νομικού του εικοστού αιώνα) και αρχιτέκτονας, ως υπουργός Συντονισμού, του οικονομικού θαύματος των ετών 1955-63, πρέσβευε, το 1977, για τον ρόλο που θα έπρεπε να έχει η οικονομική ανάπτυξη της χώρας μας μέσα στην τότε ΕΟΚ, τα ακόλουθα: «Η οικονομία εδώ είναι υπηρετική πάλι της επιτεύξεως υψηλότερων σκοπών, όπως είναι οι πολιτικοί σκοποί, και οι πολιτικοί σκοποί είναι αυτοί υπηρετικοί άλλων, ακόμη υψηλότερων σκοπών, όπως είναι οι πολιτιστικοί σκοποί. Και οι σκοποί της εξυψώσεως της ποιότητας της ζωής του ανθρώπου» [Σταύρος Ψυχάρης, «Οι μνηστήρες της Εξουσίας στο παιχνίδι της εξουσίας», «Το Βήμα», 2013 (1997), σελ. 160]. Στις έννοιες της ευζωίας, του Ξ. Ζολώτα, και της εξύψωσης της ποιότητας της ζωής του ανθρώπου, του Π. Παπαληγούρα, συμπεριλαμβάνεται, με βεβαιότητα, η ανάγκη της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος.

Τέλος, στην Ιδρυτική Διακήρυξη της «Κίνησης των Νέων Πολιτικών Δυνάμεων» (ΚΝΠΔ), το 1974, περιλαμβανόταν και η θέση ότι «Οι ακτές μας, ο δασικός πλούτος, η ομορφιά του ελληνικού τοπίου, τα έργα στα οποία ενσωματώνονται η πνευματική και η καλλιτεχνική κληρονομιά, όλα αυτά συγκροτούν τον εθνικό μας χώρο. Είναι το πάγιο στοιχείο της εθνικής μας φυσιογνωμίας και υπόστασης, η πατρίδα στη βαθύτερη ουσία της». Και συνέχιζε ως εξής: «Να γιατί αρνούμαστε την παράδοσή της (της πατρίδας) σε ασύδοτες κερδοσκοπικές εκμεταλλεύσεις που αλλοιώνουν καταστρεπτικά και απονεκρώνουν τον εθνικό μας χώρο, που υπονομεύουν την υγεία του λαού μας» (Αναστάσης Πεπονής, «1961-1981 – Τα γεγονότα και τα πρόσωπα», εκδόσεις Λιβάνη, 2002, σελ. 364-365).

Οι προκλήσεις της εποχής μας για προστασία του φυσικού περιβάλλοντος είναι πολύ πιο μεγάλες και σύνθετες απ’ ό,τι τότε. Και η επιτακτικότητα της αντιμετώπισής τους, ασύγκριτα μεγαλύτερη. Θα σταθούμε άραγε στο ύψος των περιστάσεων;

Ο Γιώργος Λ. Ευαγγελόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας και Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο