Ο σωστός αριθμός εισακτέων για κάθε ίδρυμα

Ενα δίκαιο και εθνικά ολοκληρωμένο σύστημα εκπαίδευσης πρέπει πρώτιστα να εξασφαλίζει ίσες δυνατότητες σε όλους τους απόφοιτους λυκείου. Με γνώμονα αυτή την αρχή, η πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση με τον τρόπο ο οποίος εδραιώθηκε και εξελίχθηκε ιδιαίτερα μετά τη μεταπολίτευση παρείχε ουσιαστικές προοπτικές κοινωνικής ανόδου και προσωπικής εξέλιξης σε μεγάλο τμήμα της νέας γενιάς. Η μεταλυκειακή και ανώτερη εκπαίδευση, ιδιαίτερα σε τεχνικές ειδικότητες, αναπτύχθηκαν σε μικρότερο βαθμό, γεγονός το οποίο δεν πρέπει να μας εκπλήσσει αν λάβουμε υπόψη το μικρό ποσοστό συμμετοχής της βιομηχανίας, και ιδιαίτερα της τεχνολογικά εξελιγμένης παραγωγικής οικονομίας στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν.

Ασφαλώς η φοίτηση σε ένα Πανεπιστήμιο δεν αποτελεί μονόδρομο επιλογής ούτε εχέγγυο επαγγελματικής αποκατάστασης. Θα πρέπει να αποσυνδέσουμε την έννοια του πτυχίου, η απόκτηση του οποίου αντικατοπτρίζει την κατάκτηση ενός πλήθους γνώσεων και διανοητικών ικανοτήτων και δεξιοτήτων, από την αυστηρή εξάρτηση από τις χρονικά βραχυπρόθεσμες επιταγές της αγοράς εργασίας. Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι πρέπει να ισχύσει ένα μοντέλο ελεύθερης και χωρίς κανόνες πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση. Το ιδανικότερο, κατά την άποψή μου, σύστημα είναι αυτό στο οποίο ο αριθμός των εισακτέων σε κάθε τμήμα ανταποκρίνεται πρωτίστως στις πραγματικές δυνατότητες των ιδρυμάτων σε προσωπικό και υποδομές. Μία τέτοια αντιστοίχιση είναι σχετικά απλή και μπορεί να υλοποιηθεί στο πλαίσιο των πολυετών στρατηγικών προγραμματισμών των πανεπιστημίων και των αντίστοιχων συμφωνιών χρηματοδότησης από το υπουργείο. Το σύστημα αυτό θα εξασφάλιζε την πλήρη αυτοτέλεια των ΑΕΙ ως προς την ακαδημαϊκή ταυτότητα των τμημάτων τα οποία θα πρότειναν να ιδρυθούν, συμπεριλαμβανόμενης και της γεωγραφικής επέκτασης ή μη των Ιδρυμάτων. Ωστόσο, βασική προϋπόθεση για την επιτυχία αυτού του συστήματος θα αποτελούσε (1) ο εκ των προτέρων καθορισμός ενός ανώτατου κονδυλίου βάσει του οποίου το κάθε ΑΕΙ θα καλείτο να υλοποιήσει τον προγραμματικό του σχεδιασμό, χωρίς βέβαια να αποκλειστεί πρόσθετη χρηματοδότηση από άλλες πηγές (τοπική αυτοδιοίκηση, ερευνητικά και αναπτυξιακά έργα, δωρεές, κ.λπ.) και (2) η αύξηση της συνολικής χρηματοδότησης της ανώτατης εκπαίδευσης έτσι ώστε να εξισωθεί ή και να υπερβεί τον μέσο ευρωπαϊκό όρο. Ο καθορισμός της μέγιστης ανά Ιδρυμα χρηματοδότησης θα μπορούσε να βασιστεί στους υφιστάμενους αλγόριθμους και να προσαυξηθεί κατά ένα ποσοστό ανάλογα με τον εξειδικευμένο σχεδιασμό κάθε ΑΕΙ, ενώ στο τέλος της κάθε περιόδου προγραμματικής συμφωνίας θα πραγματοποιείται αξιολόγηση του βαθμού επίτευξης των προσδοκώμενων στόχων του στρατηγικού σχεδιασμού κάθε πανεπιστημίου.

Η λειτουργία του προτεινόμενου συστήματος θα μείωνε την εξάρτηση των πανεπιστημίων από τις διαδικασίες του κεντρικού σχεδιασμού, ο οποίος έχει αποδειχθεί διαχρονικά δυσλειτουργικός. Παράλληλα, θα επέτρεπε στα ίδια τα ΑΕΙ να συνεργαστούν στενότερα με τους παραγωγικούς και τοπικούς φορείς καθώς και τα επιμελητήρια, έτσι ώστε ο στρατηγικός σχεδιασμός τους να μεγιστοποιεί τις ρεαλιστικές προοπτικές απασχόλησης των αποφοίτων και τις ανάγκες της κοινωνίας σε τοπικό και εθνικό επίπεδο. Αυτό συνάδει με τη γενικότερη ενίσχυση της αποκέντρωσης και της περιφερειακής ανάπτυξης, η οποία χαρακτηρίζει όλες τις εύρωστες οικονομικά και κοινωνικά χώρες του κόσμου. Τέλος, η επιτυχία του προτεινόμενου μοντέλου προϋποθέτει ακόμα τη δραστική αύξηση της διαχειριστικής ευελιξίας των πανεπιστημίων.

Ο Σπύρος Κίντζιος είναι πρύτανης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών