Αμερικανικές προκαταλήψεις

«Θα πω το πιο αντιαμερικανικό πράγμα που μπορεί να πει κανείς», είπε ο Τζον Ολιβερ. «Πώς μπορούμε να διορθώσουμε την κατάσταση στο Αφγανιστάν; Δεν μπορούμε. Πρέπει να μάθουμε να ζούμε με όσα έγιναν». Χρειάστηκε ένας βρετανός κωμικός για να πει στους Αμερικανούς το αδιανόητο: δεν υπάρχει μαγικός τρόπος να φτιάξουν κάτι που πέρασαν τα τελευταία είκοσι χρόνια καταστρέφοντας. Μερικές φορές, το μόνο θετικό που βγαίνει από ένα λάθος είναι πως μαθαίνεις να μην το ξανακάνεις – και το μόνο που πρότεινε ο Ολιβερ είναι οι ΗΠΑ να φιλοξενήσουν, κλείνοντας τα αφτιά τους στους παρουσιαστές του FOX, όσο περισσότερους αφγανούς πρόσφυγες μπορούν.

Η κατάληξη της περιπέτειάς τους στο Αφγανιστάν είναι μία από τις στιγμές που αλλάζουν την οπτική που έχουν οι ίδιοι οι Αμερικανοί για τη χώρα τους – όχι όλων, φυσικά, αλλά αυτής της μειοψηφίας που κάθε φορά ελπίζει πως είναι αρκετή. Το Γουότεργκεϊτ, το Βιετνάμ, η γυναικεία χειραφέτηση, οι φυλετικές διακρίσεις, η εκλογή του Ρίγκαν, η εκλογή του Κλίντον, η Μόνικα, η 11η Σεπτεμβρίου, το Ιράκ: με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, όλα αυτά και μαζί άλλα τόσα έφτιαξαν τις ΗΠΑ που μάθαμε να αναγνωρίζουμε σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο. Ακόμα κι όταν τα έκαναν όλα λάθος, πίστευαν πως θα έβρισκαν τον τρόπο να επανορθώσουν.

Πριν από καμιά δεκαριά χρόνια, ο μονόλογος που έγραψε ο Ααρον Σόρκιν για τον πιλότο του Newsroom, βάζοντας τον Τζεφ Ντάνιελς να καταλήγει στο συμπέρασμα πως η Αμερική δεν είναι η καλύτερη χώρα στον κόσμο, είχε προξενήσει σούσουρο. Μα, γιατί τέτοια απαισιοδοξία; Η δεύτερη τετραετία του Μπαράκ Ομπάμα μόλις ξεκινούσε, η χώρα μάζευε (επιτυχώς, σε μεγάλο βαθμό) τα κομμάτια της από την οικονομική κρίση του 2007-2009 και ο Οσάμα μπιν Λάντεν, ο υπεύθυνος για τους Δίδυμους Πύργους, ήταν πια νεκρός. Η σειρά δεν πήγε καλά – όμως τέσσερα χρόνια αργότερα, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ νίκησε τη Χίλαρι Κλίντον, όλοι πια την έβλεπαν με άλλο μάτι: ήταν η πρώτη επισήμανση πως, κάτω από τα χαμόγελα για το νέο κεφάλαιο που ξεκινούσε για τη χώρα, κάτι πήγαινε λάθος και κανένας δεν το έπιασε νωρίς ώστε να το αποτρέψει.

Δεν υπάρχει μεγαλύτερο τραύμα από τον Τραμπ. Ακόμα και σήμερα, που αποτελεί μακρινό παρελθόν, τα σημάδια του μένουν. Από τα πιο πρακτικά (ήταν εκείνος που επέλεξε τον χρόνο της αναχώρησης από το Αφγανιστάν) μέχρι τα πιο συμβολικά (ο αντίπαλος που κατάφερε να τον κερδίσει νοιάστηκε περισσότερο για τους αμερικανούς στρατιώτες παρά για τους Αφγανούς «που δεν θέλουν να πολεμήσουν έναν δικό τους πόλεμο»). Η νίκη του Τζο Μπάιντεν αντιμετωπίστηκε όπως οι πρώτες βοήθειες σε έναν ασθενή υπό κατάρρευση – μπορεί όντως η ζωή του να σώθηκε, όμως ακόμα τα προβλήματα δεν έχουν αντιμετωπιστεί.

Η τακτική της εκκένωσης, που χτυπά περισσότερο το προφίλ των ΗΠΑ από την επιλογή της αποχώρησης, έβγαλε από τη χώρα τη μάσκα του σερίφη της δημοκρατίας, που επεμβαίνει όποτε το κρίνει απαραίτητο ανά τον κόσμο για να σώσει την κατάσταση. Την έβγαλε για το εσωτερικό, όχι για το εξωτερικό: τι λέει η αριστερή πτέρυγα των Δημοκρατικών που φωνάζει χρόνια για απόσυρση των στρατευμάτων, βλέποντας τις Αφγανές να κατηγορούν τις ΗΠΑ πως τις μεταχειρίζονται ως πιόνια; Τι στηρίζει ο σοβαρός Ρεπουμπλικανός, αν όχι την επιστροφή των στρατιωτών; Πώς γυρνάει πίσω ο χρόνος; Ποια είναι η Αμερική που δεν πιστεύει πως μπορεί να διορθώσει τα πάντα;

Καμιά φορά, απλώς δεν μπορεί να γίνει τίποτα. Και το μόνο που μένει είναι να συνειδητοποιήσεις αν ήσουν νταής, σωτήρας ή και τα δύο μαζί.