Στρουθοκαμηλισμός

Η πρώτη αντίδραση της κυβέρνησης στο δράμα του Αφγανιστάν έχει κοινά χαρακτηριστικά με την αρχική αυτάρεσκη στάση της απέναντι στην πρώτη φάση των πυρκαγιών. Οπως λίγο πριν από τη μεγάλη καταστροφή αλληλοσυγχαίρονταν για την «υποδειγματική» αντίδραση του κρατικού μηχανισμού, έτσι και τώρα ο υπουργός Μετανάστευσης επαίρεται επειδή «η μείωση των μεταναστευτικών ροών έχει φτάσει στο 96%» και προαναγγέλλει ότι η Ελλάδα «δεν θα αποτελέσει πύλη εισόδου αφγανών προσφύγων». Η μείωση όμως δεν οφείλεται κυρίως σε κυβερνητικές ενέργειες, αλλά σε αντικειμενικές συνθήκες που δημιουργεί η πανδημία και σε διπλωματικές κινήσεις της Γερμανίας. Πολλοί αναλυτές εύλογα έχουν παρατηρήσει ότι το Βερολίνο έχει εδώ και έναν χρόνο εξασφαλίσει τη μη εργαλειοποίηση των ροών από την Αγκυρα σε αντάλλαγμα για την εφεκτική στάση του στην τουρκική επιθετικότητα στην Αν. Μεσόγειο.

Σε αυτό το πλαίσιο είναι λάθος να αντιμετωπίσουμε τη νέα πρόκληση αναδεικνύοντας για μία ακόμη φορά το επικίνδυνο δόγμα της «Ελλάδας – ασπίδα» του «φρουρίου Ευρώπη». Οι μέχρι τώρα σχετικές κυβερνητικές ενέργειες είναι απογοητευτικές. Εκτός κλίματος, μόλις δέκα ημέρες πριν πέσει η Καμπούλ, η χώρα μας με την Αυστρία και τη Δανία ζητούσαν από την ΕΕ να συνεχίσει τις επιστροφές Αφγανών στο Αφγανιστάν. Σήμερα, κάνει λόγο μόνο για μεταναστευτικές ροές και προεξοφλεί την εργαλειοποίησή τους από την Τουρκία. Προφανώς, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι απέναντι στο τελευταίο αυτό ενδεχόμενο. Οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν, πάντως, ότι και η Αγκυρα φοβάται τα νέα κύματα προσφύγων, χτίζει εσπευσμένα τείχος στα ανατολικά της σύνορα.

Σε κάθε περίπτωση, η αντιμετώπιση μιας πιθανής νέας προσφυγικής κρίσης δεν μπορεί να γίνει μόνο με εθνικά αστυνομικά μέτρα, αλλά απαιτεί μια ολοκληρωμένη πολιτική και διπλωματική ευρωπαϊκή παρέμβαση. Είναι λάθος η κυβέρνηση να δημιουργεί την εικόνα ότι μπορεί να «σηκώσει» έναν «νέο Εβρο», ειδικά στη θάλασσα, αντί να προσπαθεί να κινητοποιήσει την ΕΕ για τη δημιουργία – μακριά από την περιοχή μας – μηχανισμού επανεγκαταστάσεων αφγανών προσφύγων. Πρέπει, αντιθέτως, να επιδιώξουμε τη διαμόρφωση κεντρικής ευρωπαϊκής απάντησης στην κρίση, η οποία να περιλαμβάνει και την αντιμετώπιση των προσφυγικών ροών, με όρους διεθνούς δικαίου, αλλά να μην περιορίζεται σε αυτήν.

Από την πρώτη στιγμή ο Αλέξης Τσίπρας κάλεσε την ΕΕ να εγκαταλείψει την αφωνία, την παθητικότητα και την έλλειψη αυτόνομης εξωτερικής πολιτικής. Υπογράμμισε την ανάγκη έκτακτης σύγκλησης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Πρότεινε την ανάληψη πρωτοβουλίας από τον ΟΗΕ, σε συνεργασία με τα μόνιμα μέλη ΣΑΟΗΕ, την ΕΕ και τις γειτονικές χώρες, προκειμένου να τεθούν αυστηροί διπλωματικοί και οικονομικοί όροι στο νέο καθεστώς, κυρίως ως προς το ζήτημα των δικαιωμάτων και ειδικά των γυναικών και παιδιών. Η πρόταση αυτή είναι ρεαλιστική, γιατί αντιθέτως με το 2001 οι Ταλιμπάν σήμερα φαίνεται να επιδιώκουν τη διπλωματική τους αναγνώριση, επιδεικνύοντας ένα ηπιότερο προσωπείο.

Πρέπει, περαιτέρω, να υποστηριχθούν οι προσπάθειες για δημιουργία ανθρωπιστικού διαδρόμου στις γειτονικές του Αφγανιστάν χώρες και να επιδιωχθεί η αποφυγή συσσώρευσης των προσφύγων πάλι στην Τουρκία, από όπου ένα μεγάλο ποσοστό θα περάσει το Αιγαίο. Υπήρξαν στο παρελθόν προτάσεις στην ΕΕ για εξέταση αιτήσεων ασύλου εκτός της ευρωπαϊκής επικράτειας, που πρέπει να επανεξεταστούν και να υπάρξει ειδική απόφαση του Συμβουλίου για τη δημιουργία ειδικού κεντρικού ευρωπαϊκού μηχανισμού για τη διαχείριση των επικείμενων προσφυγικών ροών με συγκεκριμένες και δεσμευτικές ποσοστώσεις παροχής ασύλου για κάθε χώρα για να μην πέσει το βάρος της κρίσης αποκλειστικά στην πατρίδα μας.

Ο Γιώργος Κατρούγκαλος είναι καθηγητής Δημοσίου Δικαίου, τομεάρχης Εξωτερικών ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ