Μεταρρυθμίσεις και άλλα δαιμόνια

H πανδημία Covid-19 έθεσε την υγεία στο προσκήνιο διεθνώς. Και κατέστησε, ίσως περισσότερο από ποτέ, επείγουσες τις μεταρρυθμίσεις ευρείας κλίμακας που μέχρι αυτήν αναβάλλονταν, παρά την αποδεδειγμένη αναγκαιότητά τους. Ενίσχυσε, όμως, και το κύρος και την εμπιστοσύνη των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας, με αποτέλεσμα να ανατραπεί σταδιακά και η ενοχοποιητική – από δημοσιονομική σκοπιά – αντιμετώπιση του τομέα. Δημιούργησε, έτσι, τις προϋποθέσεις για αύξηση των επενδύσεων στην υγεία: τα συστήματα τις χρειάζονται, οι πολίτες τις αξιώνουν και οι κυβερνήσεις, πλέον, διαθέτουν δημοσιονομική νομιμοποίηση για να τις υλοποιήσουν.

Για τη χώρα μας, η οποία δεν φημίζεται για τη διάθεση των κυβερνήσεων να υλοποιούν μεταρρυθμίσεις στον τομέα της υγείας, η ευκαιρία αυτή δεν πρέπει να χαθεί. Η εξασφάλιση του απαραίτητου δημοσιονομικού χώρου μπορεί να επιτρέψει την αναγκαία αύξηση της δημόσιας δαπάνης για την υγεία, προκειμένου να συγκλίνει με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Ομως αυτό δεν είναι από μόνο του αρκετό για να βελτιώσει την απόδοση του συστήματος σε όρους ισότητας, αποτελεσματικότητας και ποιότητας των παρεχόμενων φροντίδων. Τι άλλο χρειάζεται;

Χρειάζεται μια ριζική παρέμβαση στο σύστημα υγείας για την ενίσχυσή του – αν δεν την τολμήσουμε τώρα, τότε πότε; Για να προσδιορίσουμε όμως το περιεχόμενο της παρέμβασης αυτής με τη μεγαλύτερη δυνατή τεκμηρίωση, απαιτούνται δεδομένα, τα οποία δεν μπορεί να κοινοποιούνται μόνο αποσπασματικά και μόνο μέσα από κοινοβουλευτικές διεργασίες (συνήθως ερωτήσεις βουλευτών στις οποίες απαντούν οι υπουργοί). Και αυτό, γιατί μπορεί οι βασικοί άξονες προτεραιότητας των μεταρρυθμίσεων στην υγεία στη χώρα μας να είναι γνωστοί και επαρκώς τεκμηριωμένοι, η εξειδίκευσή τους, όμως, προκειμένου να καταστεί εφικτή η συστηματική μετουσίωσή τους σε δράση, απαιτεί περαιτέρω ανάλυση του γιατί, πώς, πού και με ποιο επιδιωκόμενο, μετρήσιμο, αποτέλεσμα, μέχρι πότε.

Αντ’ αυτού, στη σχετική πολιτική συζήτηση επαναλαμβάνονται προγραμματικές θέσεις – υποσχέσεις περί προσλήψεων, απόκτησης εξοπλισμού, συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, δημιουργίας νέων δομών αλλά και συγχωνεύσεων άλλων, χωρίς την απαραίτητη εξειδίκευση ή και υποστήριξή τους με τεκμήρια. Με τον τρόπο αυτό, δεν αποδεικνύεται ούτε το γιατί είναι αναγκαία ούτε το πώς θα υλοποιηθούν τα μέτρα που προτείνονται. Καταλήγει, έτσι, η συζήτηση να περιορίζεται σε (διαισθητικού τύπου) εξαγγελίες, επί των οποίων δεν υπάρχει εκ των πραγμάτων δυνατότητα να τοποθετηθούν με σαφήνεια ούτε η επιστημονική κοινότητα, ούτε οι συλλογικότητες των ασθενών ούτε τελικά οι πολίτες, και πάνω στις οποίες δεν μπορεί να οικοδομηθεί μία σύγχρονη πολιτική υγείας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ζήτημα της αναδιάταξης του νοσοκομειακού χάρτη της χώρας, επιλογή η οποία αρχικά προτάθηκε ως «λύση» κάτω από την πίεση της οικονομικής κρίσης και συχνά-πυκνά επανέρχεται στο προσκήνιο (υπό τον περιοριστικό όρο «συγχωνεύσεις νοσοκομείων»). Πώς μπορεί όμως να τοποθετηθεί κανείς επ’ αυτής της πρότασης χωρίς την αναγκαία τεκμηρίωση της σκοπιμότητάς της; Πολλώ δε μάλλον τη στιγμή που, λόγω της απουσίας ενός ολοκληρωμένου συστήματος πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, καθίσταται δυσχερής η εκτίμηση των πραγματικών αναγκών υγείας των πολιτών για νοσοκομειακές υπηρεσίες (πόσες, ποιες και πού). Σε κάθε περίπτωση, για να είναι η πρόταση αυτή τεκμηριωμένη απαιτείται να έχει προηγηθεί: α) καταγραφή των περιφερειακών και τοπικών αναγκών υγείας του πληθυσμού σε νοσοκομειακές υπηρεσίες, β) αξιολόγηση των επιπέδων κάλυψης των αναγκών αυτών από το υφιστάμενο σύστημα, γ) προσδιορισμός των ελλείψεων του συστήματος σε δομές, ανθρώπινους πόρους και τεχνολογία.

Αν δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, κανείς δεν μπορεί να πει, τεκμηριωμένα, ούτε ναι ούτε όχι. Αλλά το σύστημα υγείας, οι λειτουργοί του, οι ασθενείς και οι πολίτες δεν περιμένουν έναν δελφικό χρησμό. Περιμένουν λύσεις. Συστηματικές, μικρές ή μεγαλύτερες, που υπηρετούν την πραγματική ανάγκη. Αυτήν την ανάγκη έχει χρέος η επιστημονική κοινότητα να μετρήσει και η Πολιτεία να σταθμίσει πριν θέσει σε διάλογο άλλα… δαιμόνια.

Ο Κυριάκος Σουλιώτης είναι καθηγητής Πολιτικής Υγείας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου