Ο εμβολιασμός κατ’ οίκον και οι προκλήσεις

Η πρόσφατη εξέλιξη με τον κατ’ οίκον εμβολιασμό για τη νόσο Covid-19 ατόμων με δυσκολίες μετακίνησης αναδεικνύει ένα σημαντικό ζήτημα για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στη χώρα μας και μια πρόκληση για την επόμενη μέρα μετά την πανδημία. Η ανάγκη για τον εμβολιασμό ατόμων με δυσκολίες μετακίνησης ανέδειξε την ανυπαρξία ενός ολοκληρωμένου και αξιόπιστου συστήματος καταγραφής των συνανθρώπων μας που είναι αποκλεισμένοι στο σπίτι τους. Το υπουργείο Υγείας κλήθηκε να διαχειριστεί μια πρόκληση, να σχεδιάσει ένα πρόγραμμα εμβολιασμών κατ’ οίκον, χωρίς να γνωρίζει τον πραγματικό αριθμό των πολιτών που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.

Μέχρι σήμερα, η κατ’ οίκον φροντίδα στην Ελλάδα είναι αποσπασματική. Το δημόσιο σύστημα υγείας δυσκολευόταν και δυσκολεύεται να αποδεχτεί τον ρόλο του στη φροντίδα των πολιτών στο σπίτι τους. Το σύνηθες, η απάντηση στην επείγουσα κλήση για βοήθεια, απέχει κατά πολύ από την ολοκληρωμένη φροντίδα υγείας με έμφαση στην πρόληψη, στη διάγνωση, στη διαχείριση χρονίων καταστάσεων, στην αποκατάσταση και στη φροντίδα τελικού σταδίου. Το μεγαλύτερο μέρος της κατ’ οίκον φροντίδας, ιδίως στις αστικές περιοχές, το έχει αναλάβει ο ιδιωτικός τομέας. Είναι προφανές πως η ανυπαρξία ενός ισχυρού δημόσιου συστήματος Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας επηρεάζει την κατ’ οίκον φροντίδα και αυξάνει τις ανισότητες στην παροχή υπηρεσιών υγείας.

Για τον κατ’ οίκον εμβολιασμό προετοιμάστηκε από το υπουργείο Υγείας μια ηλεκρονική «βεβαίωση» που συμπληρώνεται από τον θεράποντα ιατρό που επιβεβαιώνει την κλινική κατάσταση του ατόμου που δεν μπορεί να μετακινηθεί εύκολα. Η προσεκτική συμπλήρωση των βεβαιώσεων θα δημιουργήσει για πρώτη φορά μια βάση δεδομένων για τους πολίτες με δυσκολίες μετακίνησης από άκρη σε άκρη στη χώρα μας.

Ο κατ’ οίκον εμβολιασμός που πρόσφατα ξεκίνησε είναι ένα δύσκολο στοίχημα στις πλάτες μιας ήδη εξαντλημένης Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, αλλά ταυτόχρονα δείχνει πως όλα είναι δυνατά. Μέσα στα 30 περίπου λεπτά που διαρκεί μια επίσκεψη μπορούν να καταγραφούν χρήσιμες πληροφορίες (όπως ποιες είναι οι συνθήκες διαβίωσης, οι πραγματικές ανάγκες υγείας). Η συνεργασία του προσωπικού της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, με τους Δήμους και το Πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» αποτελούν εχέγγυο για την επιτυχία. Σαφέστατα μέσα από αυτό το πρωτοφανές για τη χώρα μας εγχείρημα θα πρέπει να αξιολογήθει τι πήγε καλά και τι όχι και να σχεδιαστεί η επόμενη μέρα της κατ’ οίκον φροντίδας. Η βεβαίωση από τον θεράποντα ιατρό, μπορεί σε επόμενο στάδιο εύκολα να ενσωματωθεί στον Ατομικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας, ώστε να αποτυπώνει διαχρονικά τις πραγματικές ανάγκες ατόμων που χρήζουν φροντίδας στο σπίτι. Η διασύνδεση των πολιτών για τους οποίους θα συμπληρωθούν βεβαιώσεις, εφόσον το επιθυμούν, με τις πλησιέστερες δομές Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, δεν φαντάζει τεχνικά δύσκολη.

Αυτό που είναι δύσκολο είναι η αλλαγή της νοοτροπίας χρόνων. Η ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην αναγνώριση του ρόλου της στην κατ’ οίκον φροντίδα αποτελεί το επόμενο αναγκαίο βήμα. Ρόλος της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας δεν μπορεί να είναι μόνο η φροντίδα όσων περνούν, μόνοι τους ή υποστηριζόμενοι, το κατώφλι μιας υπηρεσίας υγείας.

Σαφέστατα η φροντίδα στο σπίτι απαιτεί ειδικά πρωτόκολλα για την εκτίμηση των αναγκών υγείας και την παροχή στοχευμένων υπηρεσιών υγείας από μια διεπιστημονική ομάδα υγείας. Είναι προφανές πως η ανάπτυξη πλήρους φάσματος υπηρεσιών Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας προϋποθέτει στήριξη με νέο ανθρώπινο δυναμικό των υπαρχουσών Μονάδων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και σχεδιασμό πολλών άλλων, για την πλήρη κάλυψη όλων των πολιτών.

Στην Ελλάδα των σχεδόν 11 εκατ. πολιτών ένα σημαντικό ποσοστό αντιμετωπίζει δυσκολίες στη λειτουργικότητά του με δυσκολίες μετακίνησης. Κανείς δεν μπορεί με επιχειρήματα να αμφισβητήσει το δικαίωμα αυτών των ανθρώπων για ίση πρόσβαση σε δωρεάν υπηρεσίες υγείας – το δικαίωμα να έχουν τη δική τους Μονάδα Πρωτοβάθμιας Φροντίδα Υγείας αναφοράς, το δικό τους οικογενειακό ιατρό. Ας είναι η πανδημία που περνάμε η αφετηρία για τον επαναπροσανατολισμό και τον επανασχεδιασμό των υπηρεσιών υγείας και σε αυτή την κατεύθυνση.

Ο Εμμανουήλ Σμυρνάκης είναι αναπληρωτής καθηγητής Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας – Ιατρικής Εκπαίδευσης Εργαστήριο Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, Γενικής Ιατρικής και Ερευνας Υπηρεσιών Υγείας – Τμήμα Ιατρικής ΑΠΘ