Η Αριστερά και η «Αριστερά»

Αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις. Οταν χρησιμοποιούμε έναν πολιτικό όρο και μάλιστα ιστορικά φορτισμένο όπως η λέξη «αριστερός», οφείλουμε να συνειδητοποιούμε το περιεχόμενό του ώστε να κυριολεκτούμε. Ο Γιάννης Κορδάτος, ΓΓ του ΚΚΕ στον Μεσοπόλεμο, υπήρξε πράγματι αριστερός, διότι πρώτον επιχείρησε (πειστικά ή όχι είναι άλλο ζήτημα) να συγκροτήσει ολοκληρωμένη μαρξιστική ερμηνεία της ελληνικής Ιστορίας. Και δεύτερον και κυριότερο, διότι όταν παντρεύτηκε και πήρε προίκα ένα σπίτι στα άνω Πατήσια, δώρισε το μοναδικό περιουσιακό του στοιχείο, το πατρικό του σπίτι στη Ζαγορά Πηλίου, σε έναν ακτήμονα δάσκαλο, με το επιχείρημα ότι ένας κομμουνιστής δεν δικαιούται να έχει δύο σπίτια.

Ο Σεραφείμ Μάξιμος, αρχηγός της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΚΚΕ, υπήρξε πράγματι αριστερός, διότι ήταν καπνεργάτης προλετάριος και συγγραφέας πρωτότυπων έργων μαρξιστικής ανάλυσης της μεσοπολεμικής ελληνικής πολιτικής. Στις μεγάλες μεσοπολεμικές απεργίες, φιλοξενούσε σπίτι του δεκάδες απεργούς και η γυναίκα του Πηνελόπη τους μαγείρευε καζάνια με φασολάδα.

Ο Παντελής Πουλιόπουλος, που έγινε ΓΓ του ΚΚΕ σε ηλικία 26 ετών, υπήρξε αριστερός διότι ήταν μεταφραστής του Marx, σπουδαίος διανοούμενος, συγγραφέας και αρθρογράφος και εκτελέστηκε από τους Ιταλούς λόγω της συμμετοχής του στην Εθνική Αντίσταση. Ο Μιχάλης Ράπτης υπήρξε πράγματι αριστερός, διότι αν και μορφωμένος μεγαλοαστός, αφιέρωσε τη ζωή του και την περιουσία του στην πολιτική του δράση.

Μεταπολεμικά, χιλιάδες ιδεολόγοι των δύο ΚΚΕ αλλά και της ευρύτερης Αριστεράς πλήρωσαν με δεκαετίες φυλακής και εξορίας τις ιδέες τους. Ηγέτες όπως ο Ηλίας Ηλιού και ο Χαράλαμπος Δρακόπουλος (το 1968 τάχθηκαν με το ΚΚΕ εσωτερικού), αμετανόητοι σκληροπυρηνικοί κομμουνιστές όπως ο παιδίατρος Σπηλιόπουλος, στον οποίον εμπιστευόταν όλη η αστική τάξη του Κολωνακίου τα παιδιά της, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Μανώλης Γλέζος, αποτελούν παραδείγματα μίας ολόκληρης γενιάς ανθρώπων που έζησαν σε αντιστοιχία με τις ιδέες τους. Είτε συμφωνεί είτε διαφωνεί κανείς με τις ιδέες αυτές. Και πάντως δεν υποδύονταν κάτι που δεν ήσαν, ούτε κορόιδευαν την κοινωνία.

Ο κλασικός μαρξισμός ως θεωρία έχει σε σημαντικό βαθμό υπερνικηθεί από τους ίδιους τους μεγάλους αναθεωρητές μαρξιστές. Ο κομμουνισμός ως εφαρμοσμένο πολιτικό σύστημα απαξιώθηκε λόγω της οικτρής εμπειρίας των ολοκληρωτικών καθεστώτων που τον επικαλέστηκαν. Η έννοια «αριστερός» επιβίωσε, όμως, κυρίως ως στοιχείο ιδεολογικής ταυτότητας, από κεκτημένη ταχύτητα. Σήμερα διάφοροι πάμπλουτοι πολιτευτές, διανοούμενοι κ.λπ. αυτοπροσδιορίζονται ως «αριστεροί» και μάλιστα κάνουν καριέρα εν ονόματι της Αριστεράς, χωρίς να αναλαμβάνουν το αντίστοιχο προσωπικό κόστος. Δηλαδή σκληρή θεωρητική εργασία, προσωπική ανιδιοτέλεια και κυρίως κοινωνική προσφορά δαπάναις τους. Επαναλαμβάνω: δαπάναις τους.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης. Από τις εκδόσεις Καπόν κυκλοφορεί το βιβλίο του «Παναγιώτης Κανελλόπουλος: ο πολιτικός, ο διανοούμενος και η εποχή του»